دکتر سالواتوره باریلا در تحلیلی که در وب‌سایت موسسه امور بین الملل استرالیا منتشر شد، نوشت: کمیسیون اروپا در اکتبر سال 2023 تحقیقاتی را درباره زنجیره ارزش خودروهای برقی باتری‌دار در چین آغاز کرد. در 12 ژوئن 2024، موقتاً به این نتیجه رسید که چین به‌طور ناعادلانه به این زنجیره‌های ارزش یارانه اختصاص داده و قوانین تجارت بین‌المللی را زیر پا گذاشته است. اتحادیه اروپا نیز در پنجم ژوئیه تعرفه‌هایی موقت تا 37.6 درصد را بر واردات خودروهای برقی از چین اعمال کرد. اتحادیه اروپا چهار ماه فرصت دارد تا تصمیم نهایی را درباره تعرفه‌های قطعی اتخاذ کند. این تصمیم به آرای کشورهای عضو بستگی دارد.

تدابیر جدید اتحادیه اروپا

این تصمیم چند هفته پس از انتشار گزارشی در مورد انحرافات تجاری چین اتخاذ شد. کمیسیون اروپا در تاریخ 10 آوریل، سند کاری جدید خود را «درباره تحریفات قابل توجه در اقتصاد جمهوری خلق چین با هدف دفاع  تجاری» منتشر کرده بود. این سند دارای اهداف چندگانه در بیش از 700 صفحه است که سیاست‌های چین و اروپا را گزارش، آنها را با قوانین تجارت بین‌المللی مقایسه و انحرافات احتمالی بازار توسط چین علیه کسب‌وکارهای اروپایی را برجسته می‌کند. در سطح عملی، کمیسیون اروپا این سند را برای کمک به کسب‌وکارهای اروپایی شاکی از قوانین چین تهیه کرد. این در راستای تعهد اتحادیه اروپا به یک نظام باز و شفاف تجارت بین‌الملل است. اگرچه مشاغل اروپایی می‌توانند از کمیسیون اروپا بخواهند که تحقیقاتی را به دلیل اقدامات ناعادلانه در تجارت بین‌الملل آغاز کند، اما به ندرت از این سیستم استفاده شده است. چرا کمیسیون اروپا باید چنین سند طویلی را صادر کند؟ انتشار این سند کاری و اعلام عوارض جدید بر خودروهای برقی وارداتی از چین نشان‌دهنده یک رویکرد تهاجمی‌تر در قبال سیاست تجاری است.

تکرار گذشته؟ جدال بر سر پنل خورشیدی

به گفته مقامات اتحادیه اروپا، این اقدام نشان دهنده یک تغییر در راهبرد سیاست تجاری اتحادیه اروپا در حالی است که می‌کوشد از وضعیتی جلوگیری کند که  «جدال بر سر پنل‌های خورشیدی» به وجود آورده بود. «جدال بر سر پنل‌های خورشیدی» گسترده‌ترین تحقیق ضد دامپینگ در تاریخ کمیسیون اتحادیه اروپا بود که در سال 2010 آغاز شد و در سال 2018 پایان یافت.

آنچه معمولاً به عنوان مناقشه پنل خورشیدی از آن یاد می‌شود، در واقع مجموعه‌ای از سیاست‌ها و اقداماتی است که توسط کمیسیون اتحادیه اروپا و دولت چین در خصوص محصولات مرتبط با پنل‌های خورشیدی اتخاذ شده است. این یک اختلاف عمده به معنای کاملاً حقوقی نیست، بلکه به اختلافات و اقدامات مختلف حقوقی داخلی و بین‌المللی اشاره دارد که هر دو طرف پیگیری کرده‌اند. بنابراین، به راحتی می‌توان از «جدال بر سر پنل‌های خورشیدی» با عنوان جنگ پنل خورشیدی یاد کرد. با این وجود، نکته جالب توجه این است که چین، به عنوان یکی از اولین اقداماتش در پاسخ به تحقیقات اتحادیه اروپا در مورد پنل‌های خورشیدی، خواستار مشورت با مکانیسم حل اختلاف سازمان تجارت جهانی شد و این سیستم را فعال کرد. چین در عرصه بین‌المللی ابتکار عمل نشان داد. اگرچه اختلاف بر سر پنل‌های خورشیدی به صورت دوجانبه حل و فصل ‌شد، اما می‌توان استدلال کرد که استفاده از مکانیسم حل اختلاف سازمان تجارت جهانی آن را تسهیل کرد.

مناقشه پنل خورشیدی یکی از نقاط عطف اصلی در روابط اتحادیه اروپا و چین است. برای اتحادیه اروپا، مناقشه پنل خورشیدی یکی از بزرگترین تحقیقات کمیسیون اتحادیه اروپا بود. برای چین، یکی از اولین تنش‌های مهم پس از پیوستن به سازمان تجارت جهانی بود. در سطح سیاسی، اختلاف پنل خورشیدی به صورت دوجانبه حل و فصل شد و این امر نشان دهنده تعهد هر دو طرف به یک نظام تجاری چندجانبه قانون محور و روابطی دوستانه است. با این حال، از سال 2018 تا کنون خیلی چیزها تغییر کرده است. در سال 2019، کمیسیون اروپا برای توصیف چین در تجارت بین‌المللی در چشم انداز راهبردی خود برای اولین بار از عبارت «رقیب راهبردی» استفاده کرد.

واکنش چین

واکنش چین به اعلام تعرفه‌های 38.1 درصدی برای خودروهای برقی می‌تواند آغازگر یک مناقشه جدید باشد. دولت چین اعلام کرده است که مشغول بررسی تدابیر «حمایت گرایانه» اتحادیه اروپا است و برای «حفاظت قاطعانه» از حقوق خود هر کاری که ممکن باشد را انجام می‌دهد. در واقع، تنها چند روز پس از اعلامیه کمیسیون اروپا، دولت چین تحقیقات ضد دامپینگ جدیدی را در مورد گوشت خوک وارداتی از اسپانیا، فرانسه و دانمارک آغاز کرد. چین 50 درصد گوشت خوک خود را از اتحادیه اروپا وارد می‌کند. تعرفه بر روی این محصول می‌تواند تأثیر زیادی بر تولیدکنندگان اروپایی برای تجارتی داشته باشد که ارزش آن در سال 2023 برابر  شش میلیارد دلار بود. با این حال، این تنها اقدامی نیست که چین پس از اعلام تحقیقات کمیسیون اروپا در اکتبر گذشته آغاز کرده است. این کشور در آوریل 2024 تحقیقاتی دیگر را در مورد واردات محصولی دیگر از فرانسه آغاز کرده است.

این اقدام چند هفته پس از اصلاحات اخیر در قانون تعرفه چین انجام شد. این قانون قدرت تلافی بیشتری را در برابر رفتار نامطلوب در قبال محصولات چینی به دولت چین می‌دهد. در حالی که پیامدهای این اقدامات هنوز مشخص نیست، اما واضح است که روابط تجاری اتحادیه اروپا و چین عمیقاً تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.