سیروس عباسی – کارشناس مسائل غرب آسیا

انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ در رژیم صهیونیستی به شکل‌گیری اکثریت روشن در کنست منجر نشد. بر اساس نتایج نهایی، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو ۲۷ کرسی، ائتلاف حامی او ۵۳ کرسی و بلوک مخالف به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی به دست آورد. دو جریان سیاسی عرب نیز مجموعاً ۱۹ کرسی کسب کردند. به این ترتیب، هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به حدنصاب ۶۱ کرسی برای تشکیل کابینه دست نیافتند.

در ادامه این تحولات، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌ رژیم صهیونیستی، در ۸ نوامبر مأموریت تشکیل کابینه را به آیزنکوت واگذار کرد. آیزنکوت برای تشکیل کابینه با چند مسیر دشوار مواجه است: تشکیل کابینه اقلیت با اتکای بیرونی به احزاب عرب، جلب حمایت احزاب ارتدوکس، توافق با بخشی از نمایندگان لیکود یا حرکت به سمت کابینه وحدت ملی. هر یک از این گزینه‌ها مستلزم عقب‌نشینی از مواضع اعلام‌شده برخی احزاب است. در صورت ناکامی نیز امکان واگذاری مأموریت به نتانیاهو یا حرکت به سمت انتخابات مجدد وجود دارد.

در این میان، نتانیاهو همچنان نخست‌وزیر کابینه مستقر و مسئول اداره امور اجرایی و امنیتی است. بنابراین، بن‌بست در تشکیل کابینه جدید به معنای ایجاد خلأ قدرت یا توقف تصمیم‌گیری‌های امنیتی نیست؛ اما تداوم کابینه موقت می‌تواند مشروعیت سیاسی و قدرت مانور کابینه را در تصمیم‌های پرهزینه کاهش دهد.

جنگ علیه ایران و دشواری دستیابی به توافق

در سطح منطقه‌ای، جنگی که با حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، پس از دوره‌هایی از آتش‌بس و مذاکرات، به یک تقابل فرسایشی تبدیل شده است. تفاهم‌نامه ژوئن میان ایران و آمریکا نیز پس از چند هفته با بد عهدی آمریکا و ازسرگیری درگیری‌ها عملاً از بین رفت و در ماه اوت عملاً منقضی شد. در چنین شرایطی، دو طرف با وجود ادامه تماس‌های غیرمستقیم، هنوز به توافقی نرسیده‌اند.

تنگه هرمز نیز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای این تقابل است. توانایی ایران برای تأثیرگذاری بر امنیت کشتیرانی و جریان انرژی، در کنار هزینه‌های اقتصادی و نظامی تداوم جنگ برای آمریکا و کشورهای منطقه، دامنه انتخاب‌های طرفین را تحت تأثیر قرار داده است. ازاین‌رو، مسئله صرفاً برنامه هسته‌ای ایران نیست، بلکه شکل‌گیری ترتیباتی برای پایان جنگ و بازتعریف موازنه امنیتی منطقه نیز مطرح است.

مسئله راهبردی غرب آسیا

مهم‌ترین مسئله راهبردی غرب آسیا در شرایط کنونی، چگونگی پایان دادن به جنگ علیه ایران یا جلوگیری از تبدیل آن به یک تقابل طولانی‌مدت و فرسایشی است. در مراحل اولیه جنگ، هدف اصلی آمریکا و رژیم صهیونیستی سرنگونی حکومت و حتی تجزیه ایران بود؛ اما تداوم درگیری‌ها نشان داد که این دو چه اشتباه پرهزینه‌ای را مرتکب شده‌اند.

اکنون مسئله اصلی، نسبت میان دستاوردهای نظامی، هزینه‌های ادامه جنگ و توانایی طرفین برای تحمیل ترتیبات سیاسی و امنیتی مطلوب خود است. از یک سو، آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال محدود کردن توان بازدارندگی و ظرفیت‌های راهبردی ایران هستند؛ از سوی دیگر، ایران تلاش می‌کند با تقویت قابلیت‌های دفاعی و موشکی و استفاده از اهرم‌های ژئوپلیتیکی، هزینه ادامه تقابل را برای طرف مقابل افزایش دهد و مانع تحمیل هر توافق نامطلوبی شود.

در این چارچوب، تنگه هرمز اهمیت ویژه‌ای دارد. هرگونه اختلال پایدار در عبور و مرور انرژی می‌تواند دامنه جنگ را از سطح نظامی به اقتصاد جهانی گسترش دهد و کشورهای مصرف‌کننده انرژی و قدرت‌های بزرگ را بیش از گذشته درگیر پیامدهای آن کند. بنابراین، آینده جنگ تنها به توانایی نظامی طرفین وابسته نیست؛ بلکه به ظرفیت تحمل هزینه‌ها، ائتلاف‌های منطقه‌ای و مدیریت پیامدهای اقتصادی نیز بستگی دارد.

آثار بن‌بست سیاسی رژیم صهیونیستی

بن‌بست سیاسی رژیم صهیونیستی از دو جهت می‌تواند بر روند جنگ اثرگذار باشد. نخست، تداوم کابینه موقت به رهبری نتانیاهو به معنای باقی ماندن اختیار تصمیم‌گیری نظامی – امنیتی در دست کابینه مستقر است. بنابراین، نتانیاهو از نظر ساختاری همچنان می‌تواند در هماهنگی با واشنگتن درباره تحولات نظامی تصمیم‌گیری کند. بااین‌حال، فقدان اکثریت پارلمانی پایدار و نامشخص بودن آینده سیاسی او ممکن است مشکلات و هزینه تصمیم‌های بلندمدت و پرمخاطره را افزایش دهد. همچنین، اختلافات داخلی بر سر مسئولیت‌های سیاسی و نظامی جنگ، می‌تواند بر میزان اجماع نخبگان و افکار عمومی درباره ادامه عملیات اثر بگذارد.

دوم، جنگ و تهدیدهای امنیتی می‌توانند به عاملی برای بازآرایی فضای سیاسی داخلی تبدیل شوند. در شرایط اضطراری، فشار برای تشکیل کابینه وحدت ملی یا تعلیق اختلافات سیاسی افزایش می‌یابد. تجربه تشکیل کابینه اضطراری پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ نیز نشان می‌دهد که بحران امنیتی می‌تواند رقبای سیاسی را به همکاری موقت سوق دهد. از این منظر، تشدید مجدد جنگ ممکن است به جای محدود کردن فوری قدرت مانور نتانیاهو، زمینه را برای افزایش فشار بر مخالفان و شکل‌گیری توافقی اضطراری بین آن‌ها فراهم کند.

البته این احتمال نباید به‌عنوان انگیزه قطعی نتانیاهو برای آغاز مجدد جنگ تلقی شود. چنین تصمیمی به ارزیابی نظامی، موضع واشنگتن، ظرفیت پاسخ ایران و هزینه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی وابسته است. بااین‌حال، وجود منافع سیاسی متفاوت میان کابینه مستقر و رقیبان آن می‌تواند بر نحوه ارزیابی هزینه و فایده گزینه‌های نظامی اثر بگذارد.

احتمال تغییر در رویکرد جنگی رژیم صهیونیستی

در صورت تشکیل کابینه به رهبری آیزنکوت، انتظار تغییر فوری و بنیادین در سیاست امنیتی رژیم صهیونیستی در قبال ایران واقع‌بینانه نیست. آیزنکوت سابقه فرماندهی نظامی دارد و جریان سیاسی او نیز با هدف حفظ امنیت رژیم صهیونیستی و مقابله با تهدیدهای راهبردی شکل گرفته است. بنابراین، اختلاف اصلی میان او و نتانیاهو را نباید الزاماً به تفاوت در اصل مواجهه با ایران تقلیل داد.

تفاوت احتمالی بیشتر می‌تواند در شیوه مدیریت جنگ، میزان اتکا به هماهنگی با آمریکا، اولویت دادن به بازسازی ظرفیت‌های نظامی و نحوه تعریف اهداف سیاسی پس از جنگ بروز کند. کابینه جدید ممکن است در مقایسه با کابینه نتانیاهو، برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای و بازسازی روابط با متحدان غربی اهمیت بیشتری قائل شود؛ اما این امر لزوماً به معنای کنار گذاشتن فشار نظامی، اطلاعاتی یا خرابکاری علیه ایران نخواهد بود.

از سوی دیگر، اگر آیزنکوت با ائتلافی شکننده و وابسته به احزاب متعدد روی کار آید، اختلافات داخلی می‌تواند آزادی عمل او را در تصمیم‌های نظامی محدود کند. در مقابل، تشکیل کابینه وحدت ملی با مشارکت لیکود ممکن است اجماع سیاسی بیشتری برای تداوم سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی فراهم آورد.

پیوند تحولات داخلی رژیم صهیونیستی با محاسبات ایران و آمریکا

نکته تعیین‌کننده آن است که رژیم صهیونیستی تنها بازیگر تصمیم‌گیر در جنگ نیست. واشنگتن از ظرفیت نظامی و دیپلماتیک گسترده‌تری نسبت به آن رژیم برخوردار است و هزینه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی جنگ نیز مستقیماً بر محاسبات آمریکا اثر می‌گذارد. ازاین‌رو، حتی اگر کابینه رژیم صهیونیستی خواهان تداوم فشار نظامی باشد، امکان اجرای آن در مقیاس گسترده به میزان همراهی آمریکا وابسته خواهد بود.

در مقابل، اگر واشنگتن به این جمع‌بندی برسد که ادامه جنگ هزینه‌های بیشتری از دستاوردهای احتمالی آن ایجاد می‌کند، ممکن است به سمت محدود کردن عملیات نظامی و دستیابی به توافق حرکت کند. چنین وضعیتی می‌تواند میان اولویت‌های کابینه رژیم صهیونیستی و آمریکا فاصله ایجاد کند.

برای ایران نیز این شرایط واجد اهمیت است. بن‌بست سیاسی رژیم صهیونیستی ممکن است از انسجام تصمیم‌گیری این رژیم بکاهد، اما نباید آن را به‌تنهایی نشانه کاهش تهدید نظامی دانست. تهران ناگزیر است تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی را در کنار سطح هماهنگی نظامی واشنگتن و تل‌آویو، تحرکات نظامی منطقه‌ای و روند مذاکرات ارزیابی کند.

سناریوهای محتمل

سناریوی اول: تشکیل کابینه جدید و حرکت به سمت مدیریت تنش

در این سناریو، آیزنکوت با عبور از اختلافات میان احزاب مخالف نتانیاهو، کابینه جدیدی تشکیل می‌دهد. چنین کابینه‌ای ممکن است برای تثبیت موقعیت داخلی، کاهش شکاف‌های سیاسی و بازسازی روابط با آمریکا و متحدان غربی، مدیریت تنش‌های منطقه‌ای را در اولویت قرار دهد. در این شرایط، احتمال حمایت بیشتر از مسیر مذاکرات و توافق برای پایان دادن به جنگ افزایش می‌یابد.

بااین‌حال، این سناریو به معنای تغییر بنیادین سیاست رژیم صهیونیستی در قبال ایران نیست. کابینه جدید احتمالاً همچنان بر محدودسازی توانمندی‌های راهبردی ایران و حفظ برتری امنیتی خود تأکید خواهد کرد، اما ممکن است در انتخاب ابزارها و زمان‌بندی اقدامات تفاوت‌هایی با کابینه قبلی داشته باشد.

سناریوی دوم: شکست مذاکرات و بازگشت به وضعیت نظامی

در صورت ناکامی روند دیپلماتیک و مذاکرات ایران و آمریکا، احتمال ازسرگیری حملات و گسترش تقابل نظامی وجود دارد. در چنین شرایطی، بن‌بست سیاسی رژیم صهیونیستی ممکن است به‌جای ایجاد محدودیت، زمینه‌ساز افزایش فشار برای تشکیل کابینه اضطراری یا وحدت ملی شود. همچنین، نتانیاهو ممکن است با تأکید بر تهدیدهای امنیتی، تلاش کند اختلافات داخلی را تحت‌الشعاع وضعیت جنگی قرار دهد.

در این سناریو، میزان همراهی آمریکا عامل تعیین‌کننده خواهد بود. اگر واشنگتن از ادامه عملیات حمایت کند، امکان تشدید تقابل افزایش می‌یابد؛ اما اگر کابینه آمریکا به دنبال مهار بحران باشد، اختلاف احتمالی میان دو طرف می‌تواند به یکی از موانع ادامه جنگ تبدیل شود. واکنش ایران و پیامدهای احتمالی آن برای تنگه هرمز نیز می‌تواند دامنه این سناریو را به‌طور جدی گسترش دهد.

سناریوی سوم: تداوم جنگ فرسایشی و مذاکرات بدون توافق نهایی

در این سناریو، نه توافقی جامع میان ایران و آمریکا شکل می‌گیرد و نه طرفین به سمت جنگ گسترده و تعیین‌کننده حرکت می‌کنند. تقابل در قالب فشارهای نظامی محدود، اقدامات بازدارنده، تحرکات اطلاعاتی و مذاکرات متناوب ادامه می‌یابد.

این وضعیت می‌تواند با تداوم بن‌بست سیاسی در رژیم صهیونیستی هم‌زمان شود. کابینه موقت یا کابینه ائتلافی شکننده، به دلیل محدودیت‌های داخلی، ممکن است از ورود به یک جنگ گسترده اجتناب کند، اما همچنان سیاست فشار و بازدارندگی را دنبال کند. در چنین شرایطی، خطر محاسبه اشتباه و تبدیل یک برخورد محدود به درگیری گسترده همچنان باقی خواهد ماند.

سناریوی چهارم: تشکیل کابینه وحدت ملی و استمرار اجماع امنیتی علیه ایران

احتمال دیگر، توافق میان آیزنکوت و بخشی از جریان حاکم برای تشکیل کابینه وحدت ملی است. فشار ناشی از تهدیدهای امنیتی و ضرورت مدیریت هم‌زمان چند جبهه می‌تواند زمینه چنین توافقی را فراهم کند. در این صورت، اختلافات بر سر نخست‌وزیری و ترکیب کابینه ممکن است موقتاً به حاشیه برود و تصمیم‌گیری امنیتی از پشتوانه سیاسی گسترده‌تری برخوردار شود.

اگر چنین کابینه‌ای شکل بگیرد، امکان استمرار سیاست فشار علیه ایران افزایش می‌یابد؛ هرچند میزان تمایل به ادامه جنگ یا حرکت به سمت توافق همچنان به ارزیابی مشترک واشنگتن و تل‌آویو وابسته خواهد بود.

در نهایت، بن‌بست سیاسی رژیم صهیونیستی را باید متغیری اثرگذار بر مدیریت جنگ دانست، نه عاملی که به‌تنهایی مسیر آن را تعیین می‌کند. در شرایط کنونی، مسئله اصلی غرب آسیا چگونگی پایان دادن به جنگ علیه ایران و شکل‌گیری موازنه امنیتی جدید در منطقه است. تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی می‌تواند بر زمان‌بندی و شیوه مواجهه این رژیم با ایران اثر بگذارد، اما متغیر تعیین‌کننده همچنان نسبت میان اهداف آمریکا و رژیم صهیونیستی، ظرفیت بازدارندگی ایران و هزینه‌های ادامه جنگ خواهد بود.