آرن هوپ در تحلیلی که در وب‌سایت اندیشکده «جیمز تاون» منتشر شد نوشت:‌ این مسئله تا حدی ناشی از نگرانی‌های واقعی درباره چالش‌های دشواری است که پیشرفت سریع فناوری با خود به‌همراه می‌آورد؛ اما به همان‌اندازه بازتاب دغدغه همیشگی حزب حاکم درباره کنترل سیاسی و تلاش آن برای اعمال نفوذ بیشتر بر رویکردهای بین‌المللی در زمینه حکمرانی هوش مصنوعی است.

پایداری سرعت پیشرفت در حوزه هوش مصنوعی

«روزنامه خلق» چاپ چین در اوایل سال ۲۰۲۵، با صراحتی کم‌سابقه سراغ تبیین اهمیت این موضوع رفت. گائو ون، عضو آکادمی مهندسی چین، در این مقاله استدلال کرد که چین باید از هیچ تلاشی برای پیشرفت در حوزه هوش مصنوعی دریغ نکند.

گائو، هوش مصنوعی را «عنصر اصلی در سنجش قدرت ملی جامع یک کشور»، «یک ضرورت اساسی» برای تحکیم پایه‌های یک کشور قدرتمند و «موقعیت راهبردی برتر در رقابت قدرت‌های بزرگ» توصیف کرد و نوشت: «هرکس در حوزه هوش مصنوعی دست بالا را به دست آورد و ابتکار عمل را در اختیار بگیرد، نفوذ بیشتری در عرصه بین‌الملل خواهد داشت.» او با تاکید بر این که «فرصت فقط یک‌بار در می‌زند» خواستار «پیشبرد قاطعانه» توسعه نوآورانه هوش مصنوعی شد.

اظهارات رسمی بعدی نیز تحلیل گائو را منعکس کرده‌اند. روزنامه خلق، هوش مصنوعی را «فناوری راهبردی موثر بر قدرت ملی جامع یک کشور» توصیف کرده است. مقامات و رسانه‌های دولتی نیز ظرفیت محاسباتی و استعدادهای هوش مصنوعی را از مظاهر مهم قدرت ملی جامع دانسته‌اند. چن یی‌شین، وزیر امنیت کشور، نیز گفته است: «هرکس بتواند فرصت‌های توسعه هوش مصنوعی را درک کند… نبض زمانه را در دست خواهد گرفت.»

مقالات نظری و رویکرد حکمرانی جهانی

شش مقاله منتشرشده در «روزنامه خلق» در ماه اوت، بر جدیت پکن در زمینه توسعه و رقابت هوش مصنوعی تاکید داشتند. محور اصلی این مقالات حاکمیت جهانی هوش مصنوعی است و نقطه آغاز بحث آن‌ها سخنان شی جین‌پینگ در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی است.

این مجموعه مقالات نظری، جاه‌طلبی‌های جهانی پکن در زمینه حکمرانی هوش مصنوعی را ترسیم می‌کند. دو مقاله نخست استدلال می‌کنند که اقدامات اخیر چین زمینه را برای تبدیل هوش مصنوعی به «یک کالای عمومی بین‌المللی که به نفع تمام بشریت باشد» فراهم کرده‌اند و اینکه «خرد چینی» می‌تواند مسیری برای همکاری بین‌المللی ارائه دهد. دو مقاله بعدی اصول، راهنمایی‌ها و اقدامات چین برای «رهبری حکمرانی جهانی هوش مصنوعی» را تشریح کرده و آن‌ها را با چهار ابتکار جهانی چین در حوزه‌های توسعه، امنیت، تمدن و حکمرانی جهانی مرتبط می‌کنند.

وی لیانگ توصیف مختصری از این رویکرد ارائه می‌دهد. او می‌نویسد: «چین هماهنگی میان راهبردهای توسعه هوش مصنوعی، قواعد حکمرانی و استانداردهای فنی را تقویت خواهد کرد و مسیری مبتنی بر مشورت آزاد، مشارکت چندجانبه، اعتماد متقابل و حاکمیت مشترک را ایجاد خواهد کرد.»

چن ژی‌مین استدلال می‌کند که حکمرانی جهانی هوش مصنوعی باید بر گسترش حقوق مورد نظر پکن، یعنی حق توسعه، استفاده و بهره‌مندی از هوش مصنوعی، تمرکز کند. او همچنین به نهادهای منطقه‌ای و سازوکارهای همکاری برای حمایت از این دستورکار اشاره می‌کند. در مرکز این سازوکارها، سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی قرار دارد که هدف آن تبدیل «نشست‌های موقت و گفت‌وگوهای سیاسی به همکاری نهادینه منظم» و وارد کردن راهبردهای توسعه، قواعد حکمرانی، استانداردهای فنی، ظرفیت‌سازی و پژوهش مشترک در یک چارچوب همکاری باثبات است.

در عین حال، خطرات مرتبط با هوش مصنوعی به یکی از دغدغه‌های اصلی این کارشناسان تبدیل شده است.

افزایش نگرانی درباره خطرات هوش مصنوعی

دولت چین تقریبا یک دهه است که امنیت را هم‌سطح توسعه در نظر می‌گیرد. با این حال، ایجاد توازن میان این دو در عصر هوش مصنوعی دشوارتر از گذشته شده است. «چارچوب حکمرانی امنیت هوش مصنوعی ۳.۰» دولت چین، فهرستی جامع از تهدیدهای احتمالی ناشی از هوش مصنوعی ارائه می‌دهد.

مقالات نظری، همراه با مقاله چن یی‌شین، لحنی نگران‌کننده دارند. شوئه لان و چن یینگ بلافاصله به مسئله ایمنی هوش مصنوعی می‌پردازند و بر ضرورت مقابله با «انواع خطرات درون‌زا و مشتق‌شده» و ایجاد «قوانین و مقررات، نظارت فناورانه، هشدار خطر و نظام‌های واکنش اضطراری» تاکید می‌کنند و خواستار جلوگیری از سوءاستفاده و استفاده نادرست می‌شوند.

شماری از نویسندگان به دلیل گستردگی خطرات هوش مصنوعی، از ایجاد چارچوبی برای حکمرانی جهانی حمایت می‌کنند. شوئه لان و چن یینگ این خطرات را «فراملی، پیچیده و نظام‌مند» توصیف کرده و هشدار می‌دهند که آسیب‌پذیری مشترک می‌تواند به شکستی جمعی منجر شود. وی لیانگ نیز می‌نویسد خطر «سرریز ریسک» بر فوریت اقدامات حاکمیتی تاکید می‌کند، به‌ویژه با توجه به این‌که هوش مصنوعی به طور روزافزون با زیرساخت‌های حیاتی ادغام می‌شود.

ژانگ وی‌وی نیز معتقد است که دستیابی به پیشرفت اساسی در زمینه حکمرانی یک نیاز فوری است، زیرا حکمرانی هوش مصنوعی «نمی‌تواند به سطح یک کشور واحد محدود شود». او درباره کاربردهای نظامی هشدار می‌دهد که «پیگیری بی‌وقفه برتری‌های نامتقارن از طریق فناوری، وضعیت امنیتی جامعه بین‌الملل را تشدید خواهد کرد و به ناامنی بیشتر و حتی تراژدی برای تمام بشریت منجر خواهد شد.»

آرن هوپ با ذکر این که «هر گونه چارچوب عملی برای حکمرانی جهانی به مشارکت و پذیرش آمریکا نیاز خواهد داشت» افزود «با این حال، نویسندگان چینی پیشنهادهای چندانی درباره همکاری با واشنگتن ارائه نمی‌کنند. در عوض، از کشورهایی که رویکردهای مستقل خود را دنبال می‌کنند انتقاد کرده و می‌گویند این اقدامات می‌تواند «به منافع مشترک همه کشورها آسیب برساند». آنان همچنین استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان «ابزاری برای رقابت قدرت‌های بزرگ» را محکوم می‌کنند و معتقدند چنین رویکردی می‌تواند به «ازهم‌گسیختگی و صف‌بندی» در سازوکارهای حکمرانی جهانی منجر شود.

یکی از مقالات نیز به‌طور ضمنی از آمریکا به دلیل تلاش برای «انحصاری کردن وضع قواعد» و «افزایش دشواری هماهنگی حکمرانی جهانی» با هدف «حفظ یا گسترش مزیت‌های خود» انتقاد می‌کند.

این مسئله نشان می‌دهد که تلاش پکن برای حکمرانی جهانی هوش مصنوعی، علاوه بر ایجاد چارچوب‌های همکاری، با افزایش قدرت و نفوذ خارج از جهان غرب نیز ارتباط دارد. یک پژوهشگر اخیرا اظهار کرده است که چین تلاش می‌کند میان کشورهای جنوب جهانی اجماع ایجاد کند تا «مواضع مذاکره‌ای خود را یکپارچه کنند و جایگاه و وزن خود را در تدوین استانداردهای بین‌المللی و رایزنی‌های حکمرانی افزایش دهند» و «هژمونی فناوری و انحصار قواعد را از میان بردارند».

نتیجه‌

پکن در حال ارائه طرح خود برای رهبری حکمرانی جهانی هوش مصنوعی است، اما همکاری در زمینه هوش مصنوعی به هیچ‌وجه در اولویت قرار ندارد. مقاله چن یی‌شین این مسئله را به‌روشنی نشان می‌دهد. در میان هشت اصل اساسی مورد تاکید او، همکاری بین‌المللی در آخرین جایگاه قرار دارد، در حالی که «جایگاه راهبردی» هوش مصنوعی در رتبه نخست است. در میان هفت توصیه سیاستی نیز همکاری بین‌المللی دوباره در انتهای فهرست قرار گرفته، در حالی که حفظ رهبری کلی حزب در اولویت است.

این موضوع نشان می‌دهد که برداشت پکن از امنیت هوش مصنوعی از برخی جهات مهم با برداشت‌های غربی متفاوت است. همچنین نشان می‌دهد که همکاری با واشنگتن در حال حاضر در میان مقامات رسمی یا چهره‌های همسو با حزب، اولویت محسوب نمی‌شود.