دانیل بایمن در یادداشتی که اندیشکده بروکینگز آن را منتشر کرد، نوشت: پس از ترور سردار قاسم سلیمانی توسط آمریکا، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، برای توجیه این ترور، ادعا کرد که «راهبرد کلی [این ترور] برای بازدارندگی بوده است»؛ اما تنها تاریخ نشان خواهد داد که ترور سردار سلیمانی به تشدید تنش‌های بین ایران و آمریکا منجر شده و یا ایران را به کاهش رفتار تهاجمی متقاعد ساخته است؟ آمریکا می‌خواهد جلوی دست‌یابی ایران به سلاح هسته‌ای را گرفته و از رفتار تهاجمی منطقه‌ای این کشور نظیر حمله سپتامبر 2019 به تأسیسات نفتی عربستان و حمایت از شبه‌نظامیان ضد اسرائیلی جلوگیری کند.

قضاوت در مورد موفقیت بازدارندگی وقایع گذشته همواره ساده است. جنگ سرد یقیناً بازدارندگی موفقیت‌آمیزی داشته است، اما خطر جنگ هسته‌ای هنوز از بین نرفته است. سال 2006، اسرائیل وارد یک جنگ 33 روزه با حزب‌الله لبنان شد. در پی این جنگ، تحلیلگران در مورد بروز دوباره جنگ هشدار می‌دادند، اما به نظر می‌رسد که بازدارندگی اسرائیل از آن زمان مانع از بروز جنگی تمام‌عیار شده است.

از یک‌سو ترور سردار سلیمانی موجب شده است که هر دو طرف ایران و آمریکا ظاهراً از پرتگاه جنگ دوری کنند. رئیس‌جمهور ترامپ لحن گستاخانه خود را کنار گذاشته و در سخنرانی خود بعد از ترور سردار سلیمانی لحنی مسالمت‌آمیز داشت. وی در مورد قدرت آمریکا به ایران هشدار داده و تأکید کرد «ما نمی‌خواهیم از این قدرت استفاده کنیم». مقامات ایران نیز پس از حمله به پایگاه عین الاسد به‌جای تأکید بر حملات بیشتر، بر لزوم خروج آمریکا از منطقه تأکید کردند. به نظر می‌رسد که اقدامات بعدی آمریکا و ایران در راستای اظهاراتشان بوده است. آمریکا نیز حملات دیگری علیه ایران انجام نداد و هم‌زمان، مقامات پنتاگون اظهار کردند که تهران «اهدافی را برای حمله انتخاب کرده است که به تلفات جانی منجر نشود»، هرچند که هشدار زودهنگام منابع اطلاعاتی نیز نقش مهمی در این مسئله داشته است؛ اما از سوی دیگر ترور سردار سلیمانی، موجب خشم و عصبانیت بسیاری از رهبران عراق شد و احتمال خروج نیرو‌های آمریکا از عراق به خاطر خشم عراقی‌ها، یک پیروزی بالقوه برای ایران خواهد بود.

چشم‌انداز بازدارندگی ایران در برابر آمریکا در آینده چگونه خواهد بود؟ اگرچه ترور سردار سلیمانی ظاهراً پیامی محکم برای ایران بوده است؛ اما بسیاری از عوامل بازدارندگی مطلوب هنوز به وجود نیامده و این خبری بد برای آمریکاست. سردرگمی در سیاست‌گذاری و ادامه تهدیدهای هر دو طرف، چشم‌انداز موفقیت بازدارندگی را کاهش داده است.

ادبیات بازدارندگی وسیع بوده (جزئیات آن محل بحث و اختلاف‌نظر است) و برخی از بزرگان مطالعات روابط بین‌المللی را به خود مشغول کرده است. عواملی که به‌عنوان بازدارندگی موفقیت‌آمیز شناخته‌شده‌اند، عبارت‌اند از: اعتبار تهدید و زور، آسیب‌پذیری‌های دولت هدف بازدارندگی، نقش نخبگان داخلی، توانایی کنترل جنگ، تعادل در قاطعیت، نقش مشوق‌های مثبت و منفی و هزینه و وضوح پیام‌های ارسالی.

روشن است که برخی از این عوامل موجب تقویت بازدارندگی می‌شوند. آمریکا ازنظر نظامی بر ایران برتری دارد و تهران درباره نتیجه‌ی رویارویی مستقیم نظامی با آمریکا تردیدی ندارد.

بااین‌حال، عوامل زیادی هستند که سیاست بازدارندگی آمریکا را ضعیف می‌سازند. ایران جمعیت انبوه شرکت‌کننده در مراسم تدفین شهید سلیمانی را به رخ کشیده و وعده انتقام داد. تاریخ نشان می‌دهد که تهران به دنبال فرصتی برای انتقام خواهد بود و درگذشته، ماه‌ها و حتی سال‌ها برای اقدامی تلافی‌جویانه صبر کرده است. از سوی دیگر، ترامپ نیز دارای دغدغه‌های سیاسی داخلی است و برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که این حمله وی برای انحراف افکار عمومی از استیضاح بوده است تا در سنا حمایت جمهوری خواهان را جلب کند.

ترور سردار سلیمانی از جهاتی نیز ممکن است به نفع ایران تمام شود. گذشته از تردید ترامپ در استفاده از زور در خاورمیانه و احتمال مذاکره وی با ایران، مردم آمریکا به‌طور فزاینده‌ای نگران اعزام نیرو به خاورمیانه و احتمال جنگ با ایران هستند.

نقش گروه‌های مقاومت نیز سیاست بازدارندگی آمریکا را دشوار می‌سازد. آمریکا رهبران گروه‌های مقاومت در عراق را هدف قرار داده و آن‌ها نیز وعده انتقام از آمریکا داده‌اند. گروه‌های مقاومت تحت حمایت ایران در عراق احتمالاً در حمله به نیروهای آمریکایی دلایل خاص خود را داشته باشند، اما آمریکا ایران را مقصر اقدامات آن‌ها می‌داند و ایران هم واکنش آمریکا علیه آن‌ها را اقدامی جنگی تلقی می‌کند.

پس از درگیری‌های اخیر، آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه ایران اعمال کرده و نشان داده است که فشار علیه ایران ادامه خواهد داشت. هر دو کشور ایران و آمریکا پیام‌های مختلفی ارسال می‌کنند که ممکن است به فاجعه ختم شود. دولت ترامپ حضور نیروهای آمریکا در خاورمیانه را افزایش داده است. ترامپ تهدید کرده است که سایت‌های فرهنگی ایران را هدف قرار می‌دهد؛ اما متحدان آمریکا نمی‌دانند که هدف آمریکا چیست و این کشور کی و کجا واکنش نشان می‌دهد. از سوی دیگر، برخی رهبران ایران اظهار کرده‌اند که انتقام سلیمانی تنها در آغاز راه است. این‌گونه پیام‌های مبهم باعث می‌شود که طرف دیگر پیام را طبق خواسته خویش تفسیر کرده و آن را مؤید روایت خود قلمداد کند.