الی گرانمایه در مطلبی که شورای روابط خارجی اروپا آن را منتشر ساخت، نوشت: در 18 آوریل 2020، وزیر امور خارجه آمریکا در توئیتی نوشت: شمارش معکوس آغاز شده است. وی این گفته را در ارتباط با نیاز شدید به واکسن کووید 19 مطرح نکرد، بلکه نسبت به تهدید وجودی علیه آمریکا مطرح ساخت.

شمارش معکوس وی مربوط به توانایی ایران برای واردات و صادرات تسلیحات متعارف است که بر اساس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد ممنوع است؛ اما این تحریم در اکتبر 2020 یعنی کمتر از سه هفته قبل از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا منقضی خواهد شد. آمریکا به دنبال تمدید تحریم یادشده است و پمپئو راهبرد متناقض برای مقابله با این امر تدوین کرده است.

فرانسه، آلمان و انگلیس باید تصمیم بگیرند که از اهداف آمریکا در این زمینه حمایت می‌کنند یا با آن با مخالفت خواهند کرد. هیچ گزینه‌ای مطلوب نیست. هر گزینه‌ای می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای توافق هسته‌ای با ایران داشته باشد. احتمال می رود اجازه دهند تحریم تسلیحاتی منقضی شود، اما هم‌زمان شرایط سخت‌گیرانه جدید در انتقال تسلیحات متعارف به ایران اعمال شود.

متعاقب توافق هسته‌ای بین ایران و قدرت‌های جهانی در سال 2015، شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه 2231 را تصویب نمود. بر اساس این قطعنامه، محدودیت‌های قبلی سازمان ملل متحد در زمینه صادرات تسلیحات متعارف به ایران بعد از پنج سال یعنی در اکتبر 2020، منقضی خواهد شد. پایان تحریم تسلیحاتی ایران یکی از معدود مزایای این کشور است که می‌تواند ذیل توافق هسته‌ای بعد از خروج دولت ترامپ از این توافق در مه ‌2018 و وضع مجدد تحریم‌ها به دست آورد. رئیس‌جمهور ایران از دسترسی به تسلیحات و منقضی شدن تحریم تسلیحاتی سازمان ملل متحد استقبال کرده است.

فرانسه، آلمان و انگلیس به‌عنوان طرف‌های توافق هسته‌ای با ایران تلاش کرده‌اند تا توافق یادشده را حفظ کنند به این امید که تهران و واشنگتن به میز مذاکره بازگردند. اگر توافق هسته‌ای تا اکتبر 2020، ادامه یابد، رهبران سه کشور اروپایی باید به‌دقت درباره چگونگی مدیریت مسئله تحریم تسلیحات متعارف تفکر و تعمق نمایند، بدون اینکه دیپلماسی را در قضیه راهبردی همچون مسئله هسته‌ای منحرف کنند.

بدون تردید آمریکا به‌عنوان بخشی از فشار حداکثری علیه ایران، با دیگر اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد برای جلب حمایت آن‌ها از تمدید تحریم تسلیحاتی ایران رایزنی خواهد کرد. با توجه به پرتاب موفقیت‌آمیز ماهواره نظامی توسط ایران، ترامپ برای کسب نظر بقیه اعضای شورای امنیت به تکاپو خواهد افتاد و پمپئو مدعی است که پرتاب ماهواره یادشده توسط ایران نقض قطعنامه 2231 است.

البته آمریکا با روسیه و چین روبرو خواهد شد که به‌طور سنتی از ایران در برابر چنین تحرکاتی در سازمان ملل متحد حمایت کرده‌اند. در این مسیر فرانسه و انگلیس نیز نقش تعیین‌کننده دارند.

بعد از چهار سال از انتخاب ترامپ به ریاست جمهوری آمریکا و وعده وی به پاره کردن توافق هسته‌ای، سه کشور اروپایی کار دشواری برای زنده نگه‌داشتن توافق یادشده انجام داده‌اند. ناگفته نماند از حیث امنیتی به نفع کشورهای اروپایی نیست که طی مدت اندک باقی‌مانده تا انتخابات ریاست جمهوری آمریکا توافق هسته‌ای با ایران را از بین ببرند.

هر انتخابی توسط اتحادیه اروپا می‌تواند توافق هسته‌ای با ایران را به خطر بیندازد. از یک‌سو، حمایت ازنظر آمریکا و استمرار تحریم تسلیحاتی، ایران آن را به‌عنوان آخرین ضربه بر پیکر توافق هسته‌ای قلمداد خواهد کرد. مقامات ایران آشکارا اعلام داشته‌اند که چنین نتیجه‌ای نه‌تنها منجر به خروج تهران از توافق هسته‌ای خواهد شد، بلکه زمینه‌ساز خروج این کشور از ان.پی.تی نیز خواهد بود. از سوی دیگر، مخالفت با نظر آمریکا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. آمریکا علیرغم خروج از توافق هسته‌ای به دنبال بهره‌گیری از مکانیسم ماشه پیش‌بینی شده در توافق مذکور است.

چنانچه تلاش واشنگتن برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران بی‌نتیجه بماند، در آن صورت دولت ترامپ تلاش خواهد کرد تا بتواند در صورت امکان از تاکتیک حقوقی پیش‌بینی‌شده در توافق هسته‌ای برای تحریم تسلیحاتی ایران استفاده کند. استفاده از مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریم‌های سازمان ملل متحد می‌تواند منجر به خروج ایران از توافق هسته‌ای و معاهده ان.پی.تی شود.

تحریم‌های تسلیحاتی اتحادیه اروپا علیه ایران که در سال 2007 تصویب شد تا اکتبر 2023 ادامه خواهد داشت. بعد از برگزیت، انگلیس احتمالاً محدودیت‌های خاص خود را اعمال خواهد کرد.

غیرواقعی است که فکر کنیم بعد از منقضی شدن تحریم‌های تسلیحاتی ایران، سیل تسلیحات روانه این کشور خواهد شد، چراکه تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا موجب قطع دسترسی ایران به سکوهای مالی جهانی شده است. ازاین‌رو، بعید است ایران بتواند مقدار زیادی تسلیحات از چین و روسیه خریداری کند.

با توجه به واقعیات موجود، کشورهای اروپایی باید نسبت به پیامدهای اقدامات تخریبی آمریکا هشیار باشند. سه کشور اروپایی باید آمریکا را از برداشتن گام‌هایی منصرف سازند که می‌تواند توافق هسته‌ای با ایران را نابود نماید. فرانسه، آلمان و انگلیس بجای درگیر ساختن خود به بحث‌های حقوقی مربوط به تحریم تسلیحاتی ایران یا بازگشت تحریم‌های گسترده علیه تهران، به دنبال رفع شکاف در شورای امنیت سازمان ملل متحد باشند.

احتمالا یک گزینه این خواهد بود که کشورهای اروپایی اجازه دهند تحریم تسلیحاتی سازمان ملل متحد علیه ایران طبق برنامه در اکتبر 2020، منقضی شود، قبل از انقضای تحریم‌های یادشده، فرانسه، آلمان و انگلیس سری جدیدی از شرایط سخت‌گیرانه برای فروش تسلیحات به ایران در آینده را تدوین کنند.

آلمان، فرانسه و انگلیس تا قبل از اکتبر 2020، باید اقدام پیشدستانه انجام دهند و راه‌حلی در سطح سازمان ملل متحد پیدا کنند. کشورهای اروپایی باید گام‌هایی برای رفع شکاف موجود بر سر تحریم تسلیحاتی ایران بردارند و منافع راهبردی خود را حفظ نمایند، ضمن اینکه از اقداماتی پرهیز کنند که به مسیر دیپلماتیک آسیب خواهد زد.