نایو کوئو، تحلیلگر برنامه چین در موسسه صلح ایالات متحده (USIP) و جنیفر استات، مدیر برنامه آسیای شرقی و اقیانوسیه در تحلیلی که در وب سایت این موسسه منتشر شد، نوشتند: ویلیام لای چینگ‌ته، رئیس جمهور جدید تایوان در سخنرانی مراسم تحلیف خود در مورد روابط با چین به سه نکته کلیدی اشاره کرد که نشان داد دولتش در مقایسه با دولت پیشین موضعی نسبتاً سختگیرانه‌تر را در قبال چین دنبال می‌کند.

اول، لای متعهد شد که در خصوص استقلال حاکمیت تایوان قاطعانه می‌ایستد. او در سخنرانی خود هفت بار از کلمه «استقلال حاکمیت» استفاده و ۸۲ بار به «تایوان» اشاره کرد. «تایوان» نامیدن این جزیره نشان می‌دهد که موجودیتی جدا از چین دارد. «جمهوری چین» نام رسمی تایوان است که برای پکن قابل قبول‌تر است. با وجودی که تسای اینگ ون، رئیس جمهور پیشین تایوان در سخنرانی تحلیف خود از اصطلاحات دیپلماتیکی مانند «طرف دیگر تنگه» یا «مقامات پکن» استفاده کرد، لای هفت بار به طور مستقیم به «چین» اشاره و به طور واضح تایوان را از چین متمایز کرد.

دوم، لای موضعی قاطعانه‌تر و جسورانه‌تر در قبال پکن اتخاذ کرد. رویکرد لای در قبال روابط با چین تفاوت‌های ظریفی با رویکرد رئیس جمهور پیشین تایوان در این خصوص دارد. او از «تعهدچهارگانه» تسای حمایت کرد، اما به طور خاص فقط بر این تعهد که تایوان و چین تابع یکدیگر نیستند، تاکید کرد. همچنین تهدیدهای نظامی چین را به شکلی صریح‌تر و قاطعانه‌تر محکوم کرد. او اقدامات نظامی و فشار چین در «منطقه خاکستری» را «بزرگترین چالش‌ راهبردی برای صلح و ثبات جهانی» خواند و تاکید کرد که «جاه‌طلبی چین برای الحاق تایوان به سادگی از بین نخواهد رفت.»

سوم، «دموکراسی» موضوعی برجسته در سخنرانی لای بود. او تایوان دموکراتیک را به عنوان راهنمای صلح جهانی و محرک شکوفایی جهانی معرفی کرد و امیدوار بود که با گنجاندن تایوان در زمره کشورهای دموکراتیک، به جذب حمایت بین‌المللی برای نظام سیاسی تایوان، تقویت جایگاه تایوان در عرصه جهانی و دوری بیشتر آن از پکن دست یابد.

لای با لحنی قاطع به پکن اعلام کرد که در برابر فشار عقب نشینی نخواهد کرد. سخنرانی او شامل درجه‌ای از خویشتن داری نیز بود که از نظر پکن برای جبران لفاظی‌های تندتر او کافی نبود.

از زمانی که لای به عنوان نامزد ریاست جمهوری از حزب دموکراتیک ترقی‌خواه معرفی شد، پکن او را «تجزیه طلب سرسخت تایوان» و «نابودکننده صلح دو طرف تنگه» خواند.

دفتر امور تایوان در چین ساعاتی پس از سخنرانی، لای را به «ترویج پرشور مغالطه‌های تجزیه طلبانه» و «تحریک رویارویی دو طرف تنگه» متهم و یک روز بعد نیز در واکنشی جامع سخنرانی لای را «اعتراف کامل به استقلال تایوان» توصیف کرد. روز ۲۱ مه، روزنامه رسمی حزب کمونیست چین در تفسیری با عنوان «لفاظی‌های پوچ کارگر تجزیه طلب تایوان به تایوان آسیب می‌زند» به رد شدید رویکرد لای در قبال امور دو طرف تنگه پرداخت.

چین همچنین برای ارعاب تایوان به ارتش متوسل شد و در ۲۳ ماه مه در یک رزمایش نظامی دو روزه تایوان را محاصره کرد. سخنگوی فرماندهی شرقی نیروهای مسلح چین این رزمایش را «مجازاتی قوی برای اقدامات تجزیه طلبانه نیروهای استقلال طلب تایوان و هشدار جدی علیه دخالت و تحریک نیروهای خارجی» معرفی کرد.

یک کارشناس نظامی تایوان خاطرنشان کرد که بر خلاف رزمایشات قبلی، این رزمایش یک «تهاجم مسلحانه تمام عیار به تایوان» را شبیه‌سازی می‌کرد. پکن در ۲۸ مه نیز با انجام گشت‌هایی در هوا و آب‌های اطراف تایوان به کارزار فشار و ارعاب نظامی خود ادامه داد.

چین همچنین از ابزارهای اقتصادی برای ابراز نارضایتی خود استفاده کرد. وزارت بازرگانی چین سه شرکت آمریکایی را به دلیل مشارکت در فروش سلاح به تایوان به فهرست «نهادهای غیرقابل اعتماد» خود اضافه کرد. یک روز بعد، مایک گالاگر، نماینده سابق کنگره آمریکا که ریاست کمیته منتخب حزب کمونیست چین در مجلس نمایندگان را بر عهده داشت، به دلیل «دخالت در امور داخلی چین، تضعیف حاکمیت و تمامیت ارضی و نقض منافع چین» تحریم کرد تا به واشنگتن نشان دهد که از رویکردش در قبال تایوان راضی نیست. شورای دولتی چین نیز از تعلیق توافق تعرفه ترجیحی بر روی ۱۳۴ قلم کالا تحت توافق چارچوب همکاری اقتصادی خبر داد.

اگرچه واکنش چین به سخنرانی لای شدید بود اما با دقت زیاد تنظیم شد تا آمریکا را تحریک نکند، زیرا نمی‌خواهد این مساله به موضوعی مورد توجه در مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا تبدیل شود.

این آزار مداوم بخشی از تلاش گسترده پکن برای ایجاد یک «هنجار جدید» در افزایش فشار نظامی بر تایوان است. هدف از این اقدامات تضعیف مشروعیت و توانایی دولت لای است.

لای در حال حاضر با چالش‌هایی از سوی قوه مقننه تایوان نیز مواجه شده است. احزاب مخالف به سرعت چندین لایحه را تصویب کردند که قدرت قوه مقننه را تا حد زیادی گسترش می‌دهد و هدف آن را بهبود کنترل ‌و تعادل‌ نهادها خوانده‌اند. منتقدان در درجه اول نگران فشار سریع و قوی برای تصویب این لوایح بدون در نظر گرفتن بازخورد عمومی در مورد جزئیات آن‌ها هستند. برخی نیز این اقدامات را در جهت حمایت از چین دانسته و هشدار داده‌اند که این اقدامات می‌تواند مداخله پکن در امور داخلی تایوان و تضعیف جامعه مدنی آن را آسان‌تر کند. ده‌ها هزار نفر در خارج از ساختمان قوه مقننه به این لوایح اعتراض دارند و «جنبش پرنده آبی»، که اکنون یک موضوع حزبی در تایوان است، می‌تواند نشانه‌ای از پتانسیل نفاق در این دولت دارای اختلاف باشد.

خطر درگیری ناخواسته پابرجاست

احتمالا تایپه و پکن در چهار سال آینده به بررسی محدودیت‌های یکدیگر ادامه خواهند داد و به دنبال فرصت‌هایی برای پیشبرد برنامه‌های سیاسی خود و تغییر روایات سیاسی و منطق متعارف در این منطقه و سراسر جهان خواهند بود. مقامات تایوان تلاش خواهند کرد تا هویت سیاسی متمایز دموکراسی این جزیره را بیشتر تقویت کنند. پکن نیز از ترکیب هویج و چماق استفاده خواهد کرد تا رأی دهندگان تایوانی را تشویق کند که به دنبال اتحادی مسالمت‌آمیز بر اساس شرایط پکن باشند. اگرچه ممکن است این تنش تا انتخابات ریاست جمهوری آمریکا مهار شود، اما احتمالاً در سال 2025 تشدید خواهد شد.

با افزایش تنش، خطر درگیری ناخواسته نیز افزایش می یابد. بهبود ارتباط واشنگتن- پکن، و پکن- تایپه، برای اطمینان از اینکه همه طرف‌ها سیگنال‌هایی واضح ارسال و پیام‌های ارسال شده دیگران را نیز به درستی تفسیر می‌کنند، حیاتی خواهد بود.

کنگره آمریکا همچنان نقشی کلیدی در سیاست این کشور در قبال تایوان ایفا خواهد کرد. با توجه به موضع سرسختانه‌تر لای در قبال چین و موضع تسلیم ناپذیر پکن در قبال تایوان، بعید است که روابط دو طرف بهبود یا تنش‌ها به این زودی کاهش یابد. واشنگتن باید بر کمک به تایوان برای دفاع از خود و جلوگیری از درگیری نظامی متمرکز باشد. درگیری در تنگه تایوان نه قریب‌الوقوع و نه اجتناب‌ناپذیر است، اما همه طرف‌ها (تایپه، پکن و واشنگتن) باید برای حفظ صلح در جایی که یکی از خطرناک‌ترین نقاط جهان برای مناقشه قدرت‌های بزرگ است، تلاش کنند.