دکتر علی خرم، نماینده اسبق ایران در مقر اروپایی سازمان ملل و کارشناس مسائل بین الملل در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به ارزیابی سیاست‌های احتمالی دونالد ترامپ، رئیس جمهور منتخب آمریکا در قبال ایران پرداخت و درباره برجام گفت از نظر حقوقی، جایگاه توافق هسته‌ای محکم است و چون با قطعنامه 2231 شورای امنیت تضمین شده است، ترامپ نمی‌تواند به راحتی توافقنامه‌ای چون برجام را نقض کند.

آنچه در پی می آید متن این مصاحبه است:

• در یک نگاه کلی، روی کار آمدن دونالد ترامپ چه تاثیری بر سیاست‌های آمریکا در قبال ایران خواهد داشت؟

دونالد ترامپ، نامزدی بود که از طریق حزبی در انتخابات پیش نرفت؛ زیرا سابقه فعالیت او با حزب جمهوری خواه شاید به چیزی حدود نزدیک به 8 ماه برسد. در این خصوص نیز باید توجه داشت که ترامپ اکنون به طور کامل متعلق به حزب جمهوری خواه نیست، بلکه وارد یک بخش تندرو و شورشی کوچکی به نام تی پارتی شده است. به عبارتی دونالد ترامپ، تاجری ثروتمند بود که از طریق معرفی و توسعه تی پارتی توانست در رقابت‌ها پیشرفت کند. همچنانکه شاهد بودیم طی ماه‌های گذشته اغلب رهبران بزرگ حزب جمهوری خواه از ترامپ اعلام برائت کردند. این بزرگان جمهوری خواه می‌دانستند شخصی چون ترامپ با اشتباهات خود نه تنها می‌تواند امنیت آمریکا را زیر سوال ببرد، بلکه می‌تواند امنیت بین الملل را نیز به مخاطره جدی بیندازد.

اکنون ترامپ یا باید به حزب جمهوری خواه تکیه کند و تمام تیم دولتی اش را طبق نظر این حزب انتخاب کند و سیاست‌هایش را نیز بر اساس رویکرد جمهوری خواهان پیش ببرد یا اینکه تک روی کند. به نظر می‌رسد اکنون که ترامپ با عنوان نامزد حزب جمهوری خواه روی کار آمده، مجبور است در چارچوب این حزب حرکت کند. در غیر این صورت حزب جمهوری خواهی که  اکثریت مجلس نمایندگان و سنا را در دست دارد، می‌تواند او را با ابزارهایی که دارد، پایین بکشد.

• یعنی این احتمال وجود دارد که در صورت تک‌روی ترامپ، حزب جمهوری خواه، رئیس جمهور را عزل کند؟

اگر ترامپ زیر بار نرود و با تکیه بر ثروتی که دارد بخواهد تک‌روی کند، در این صورت طبق قوانین آمریکا، حزب جمهوری خواه در قالب مجلس نمایندگان و سنا طی یک سال می‌تواند این شخص را استیضاح و از کار برکنار کند. البته طی نزدیک به 300 سالی که در آمریکا انتخابات حزبی رخ می‌دهد، تاکنون چنین اتفاقی رخ نداده است، اما از آنجایی که روی کار آمدن ترامپ یک پدیده است، ممکن است استیضاح او نیز به عنوان یک پدیده در تاریخ ایالات متحده ثبت شود.

• اگر ترامپ به حزب جمهوری خواه تکیه کند، چه سیاستی را در قبال خاورمیانه و به خصوص ایران در پیش خواهد گرفت؟

متاسفانه در این صورت نیز نمی‌توان پیش بینی کرد که دولت جدید آمریکا سیاست‌های مثبتی را در قابل منطقه دنبال کند. زیرا از جمله کسانی که به عنوان وزیر امور خارجه ترامپ مطرح هستند، نیوت گینگریچ، ولید فارس و برخی چهره‌های دیگری هستند که همگی در پیشینه خود مواضع ضدایرانی دارند. لذا اگر ترامپ در قالب حزب جمهوری خواه پیش برود، احتمالا کسی را به عنوان وزیر خارجه انتخاب خواهد کرد که هیچ تمایلی به ادامه همکاری با ایران نخواهد داشت. اگر ترامپ بخواهد تک‌روی کند نیز به نظر نمی‌رسد که از یک سیاست منسجم و عاقلانه پیروی کند که در این صورت به طور کلی روی آمدن او به نفع ایران نخواهد بود.

• با توجه به برخی صحبت‌های ترامپ در دوره رقابت‌های انتخاباتی در خصوص رئیس جمهور روسیه، به نظر شما نزدیک شدن احتمالی پوتین به ترامپ منجر به چه تغییراتی در روابط تهران-مسکو خواهد شد؟

به طور کلی سیاست‌های ترامپ هنوز مشخص نیست و به مرور زمان به واسطه مشاورانش و اعضای حزب جمهوری خواه تاحدودی با الفبای سیاست آشنا خواهد شد. شاید دونالد ترامپ در مقطعی اعلام کرده که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه دوست او است، اما این بدان معنا نیست که نزدیکی روسیه و آمریکا به نفع  ایران خواهد بود. زیرا بدون شک پوتین نیز همچون رئیس جمهور ترکیه، امنیت و منافع ملی خود را در نظر خواهد گرفت. لذا افق چندان روشنی پیش رو نیست.

همچنین باید توجه داشت که این موضع گیری آمریکا یک طرفه است؛ چرا که سرگئی لاوروف در مقابل این حرف ترامپ مبنی بر دوست عزیزم پوتین، گفت که ما هیچ شناختی از ترامپ نداریم. لذا نباید به واسطه چنین حرف‌هایی تحلیل کنیم که پوتین در یک رابطه خوب با ترامپ، منافع و امنیت ملی روسیه را زیر پا خواهد گذاشت. اما اگر به هر دلیلی، دونالد ترامپ بتواند نظر مثبت پوتین را جلب کند دو سناریو پیش رو داریم؛ یا اینکه پوتین، ایران را نیز به دنبال خود به سمت ترامپ می‌کشاند یا اینکه با کارت ایران بازی خواهد کرد تا در صحنه‌های دیگر چون اوکراین از هزینه‌های خود بکاهد.

• به طور کلی در صورتی که ترامپ بخواهد تغییری در روند اجرای برجام ایجاد کند، آیا ساختار آمریکا مجوز تغییرات وسیع را به ترامپ خواهد داد؟

از نظر حقوقی، جای توافق هسته‌ای محکم است و چون با قطعنامه 2231 شورای امنیت تضمین شده است، دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهوری ایالات متحده آمریکا که امین منشور ملل متحد، طرفدار شورای امنیت و حافظ صلح و امنیت بین المللی است، نمی‌تواند به راحتی توافقنامه‌ای چون برجام را نقض کند. چنین اقدامی برای واشنگتن مسئولیت ساز خواهد بود و تمام صاحبنظران آمریکایی نسبت به این مسئله آگاه هستند و ترامپ نیز به  تدریج در خصوص این مسائل آگاه خواهد شد. لذا هیچ رئیس جمهوری از جمله ترامپ قادر نیست به لحاظ حقوقی، توافق هسته‌ای را نقض کند.

• از آنجایی که علاوه بر آمریکا کشورهای دیگر نیز این توافق را امضا کرده‌اند، نگاه اتحادیه اروپا و دیگر کشورها به هر گونه حرکت احتمالی ترامپ در قبال توافق با ایران چه خواهد بود و ایران باید چه سیاستی را دنبال کند؟

باید توجه داشت همانطور که اشاره کردید این توافق به لحاظ سیاسی، یک توافق چندجانبه است که اتحادیه اروپا نقش عمده‌ای در به ثمر رسیدن آن داشته است. بنابراین یکی از اعضا نمی‌تواند کل این توافق را زیر سوال ببرد؛ مگر آنکه زمینه‌هایی را فراهم کند که موفق به چنین کاری شود.

در دور اول ریاست جمهوری جورج بوش، به اعتراف خانم رایس او قادر نبود علیه ایران ایجاد اجماع کند، چرا که اروپایی‌ها مخالفت می‌کردند. اما روابط سرد و شاید خصمانه ایران و اروپا، باعث شد که اروپایی‌ها به سمت آمریکا مایل شوند. با این تفاسیر راهکار ایران مشخص است؛ تهران در وهله نخست باید نسبت به موضوع توافق هسته‌ای بسیار سفت و سخت باشد و در گام بعدی به هیچ وجه به طرف مقابل بهانه ندهیم. حتی اگر در جایی آمریکایی‌ها، ایران را تحریک کردند ما نباید برجام را نقض کنیم زیرا به محض نقض برجام از سوی ایران، آنها می‌توانند کل توافق را برهم زنند.

سوم اینکه رابطه خود را با اتحادیه اروپا به هیچ وجه تخریب نکنیم و روابط گرمی را دنبال کنیم تا بتوانیم علیه آمریکا اجماع سازی کنیم. در این صورت چه ترامپ و چه هر شخص دیگری، قادر نخواهند بود اقدام خاصی علیه ایران انجام دهند.

• در صورتی که دولت آینده آمریکا نتواند در خصوص برجام اقدامی انجام دهد ممکن است که ترامپ بحث تحریم‌های اقتصادی را دنبال کند یا از گزینه‌های دیگری استفاده خواهد کرد؟

این سناریو بسیار محتمل است و خواسته حزب جمهوری خواه همین است که تحریم‌های جدیدی را در حوزه‌های دیگر علیه ایران دنبال کنند. باید توجه داشت که حزب جمهوری خواه نسبت به شخص ترامپ سیاست‌های تندتری را علیه ایران دنبال می‌کند. لذا این احتمال وجود دارد که حزب جمهوری خواه برای آنکه ایران را تحریک کند اقدام به وضع تحریم‌های جدیدی کند. لذا همانطور که اشاره کردم ایران نباید به چنین تحریکاتی واکنش نشان دهد.