امین رضائی‌نژاد – کارشناس مسائل شبه‌قاره

اولین موضوع افزایش برتری نظامی هند نسبت به پاکستان است. جنگنده‌های F-35، که از آخرین فناوری‌های رادارگریز (Stealth) و توانمندی‌های هوش مصنوعی بهره می‌برند، می‌توانند تهدیدی جدی برای هر نوع پدافند هوایی پاکستان ایجاد کنند. توانایی‌ای که تا پیش از این به شدت قابلیت به چالش کشیدن داشت. برای مثال در درگیری‌های مرزی میان هند و پاکستان در سال 2019 یک جنگنده هندی توسط پدافند ارتش پاکستان در منطقه خط کنترل مورد اصابت قرار گرفت و خلبان هندی نیز اسیر شد. هند از نظر توانمندی‌های نظامی برتری قابل توجهی نسبت به پاکستان دارد و با تجهیز شدن به این جنگنده‌ها، این برتری به‌طور چشمگیری افزایش پیدا خواهد کرد. نیروی هوایی پاکستان  در حال حاضر به طور عمده از جنگنده‌های قدیمی‌تر چینی – مانند JF-17 Thunder – و روسی – مانند MiG-29 و Su-30 – استفاده می‌کند که در مقایسه با F-35، از نظر فناوری و عملکرد در سطح پایین‌تری قرار دارند. این موضوع می‌تواند به تحول در موازنه هوایی بین دو کشور منجر شود. علاوه بر این، دسترسی هند به F-35  می‌تواند تأثیر روانی قابل توجهی بر پاکستان داشته و احساس ضعف و تهدید را در این کشور تقویت کند. این امر می‌تواند به افزایش تنش‌های دوطرفه و حتی احتمال بحران‌های نظامی بین دو کشور منجر شود. همچنین این موضوع می‌تواند منجر به افزایش جذابیت سامانه‌های پدافندی ایرانی – با توجه به عملکرد موفقشان در برابر پرنده‌های آمریکایی و اسرائیلی در سال‌های اخیر – برای طرف پاکستانی شود.

از سویی احتمالاً پاکستان به دنبال تقویت روابط نظامی خود با چین می‌رود و تقاضای بیشتری برای تجهیزات نظامی پیشرفته از این کشور خواهد کرد. این موضوع می‌تواند به تشدید رقابت چین و هند در منطقه منجر شود. علاوه بر این، پاکستان ممکن است به دنبال استفاده از جنگ‌افزارهای نامتقارن (Asymmetric Warfare) بوده و به دنبال تقویت گروه‌های شبه‌نظامی یا توسعه سلاح‌های هسته‌ای کوچک‌تر (تاکتیکی) برود تا تعادل قدرت را به نفع خود تغییر دهد.

رقابت راهبردی با چین موضوع دیگری است که می‌تواند ابعاد این اتفاق را پیچیده‌تر کند. چین در حال حاضر به سمت توسعه جنگنده‌های پیشرفته خود مانند Chengdu J-20  و Shenyang J-31 رفته است. با این حال، جنگنده‌های F-35 از نظر فناوری و عملکردی، همچنان در سطوح بالاتری قرار دارند. دسترسی هند به این جنگنده‌ها می‌تواند تهدید مستقیمی برای نیروی هوایی چین ایجاد کند. هند و چین در منطقه اقیانوس هند رقابت راهبردی با یکدیگر دارند و با تجهیز شدن به  F-35، هند می‌تواند توانمندی‌های خود را در نظارت و کنترل هوایی منطقه هند – آرام افزایش داده و در نتیجه فشار بیشتری بر چین وارد کند.

در مقابل، چین احتمالاً از این فرصت برای تقویت روابط نظامی خود با پاکستان استفاده خواهد کرد. این موضوع می‌تواند به تشدید مثلث رقابتی «هند – چین – پاکستان» منجر شود. رقابتی که می‌تواند با توجه سطح گستردگی‌اش پای ایران و روسیه را نیز بدان باز کند. علاوه بر این، چین ممکن است سرمایه‌گذاری بیشتری در توسعه جنگنده‌های رادارگریز و سایر فناوری‌های نظامی پیشرفته انجام دهد تا با تهدید F-35 مقابله کند.

فروش F-35 به هند نشان‌دهنده تقویت محور راهبردی هند – ایالات‌متحده در برابر نفوذ چین در منطقه است. این امر می‌تواند به تشکیل یک «توازن قوای» جدید در شبه‌قاره هند منجر شود. هند به‌عنوان عضوی از گروه Quad (شامل ایالات‌متحده، ژاپن، استرالیا و هند)، نقش مهمی در محدود کردن نفوذ چین در اقیانوس آرام و اقیانوس هند ایفا می‌کند. تجهیز نیروی هوایی هند به F-35 می‌تواند این نقش را تقویت کرده و حتی دامنه رقابت میان هند و چین را به منطقه جنوب‌شرق آسیا نیز بکشاند.

از سویی فروش F-35 به هند را می‌توان به عنوان یک «عامل تحریک‌کننده» شناسایی کرد. عاملی که باعث می‌شود کشورهای دیگر در منطقه، از جمله پاکستان و چین، به برنامه‌های تسلیحاتی خود سرعت بخشند. این موضوع می‌تواند به افزایش سهم بودجه نظامی از تولید ناخالص ملی این کشورها منجر شده و عملا توسعه اقتصادی در هر سه کشور را فدای جنگ تسلیحاتی کند. هرچند با توجه به حجم اقتصاد هند و چین، بیش از این دو کشور این پاکستان است که از این رقابت متضرر می‌شود. همچنین افزایش تنش‌های نظامی می‌تواند خطر استفاده از سلاح‌های هسته‌ای را در منطقه افزایش دهد، به‌ویژه با توجه به اینکه هر سه کشور هند، پاکستان و چین دارای سلاح هسته‌ای هستند.