سینا رایمند – تحلیلگر مسائل بین‌الملل

زمینه‌های بازبینی سند امنیت ملی آمریکا

سند امنیت ملی ۲۰۲۵ (NSS 2025) نشان‌دهنده بازگشت آشکار به ایده «برتری آمریکا» و «حاکمیت ملی» به‌مثابه سنگ بنای سیاست خارجی است. این سند در بعد داخلی بر حفاظت از مرزها، کنترل مهاجرت، امنیت اقتصادی و حفظ شیوه زندگی آمریکایی تأکید می‌کند؛ و در عرصه جهانی، بر لزوم کاهش تعهدات مستمر نظامی و فشار بر متحدانی که خود باید بار امنیت را به دوش بگیرند، تأکید دارد.

چنین بازتنظیمی ریشه در چند عامل دارد: نخست، تجربه دهه‌های اخیر شامل جنگ‌های طولانی، مداخلات متعدد و هزینه‌های هنگفت، آمریکا را به بازنگری در اولویت‌ها واداشته است. دوم، حفظ برتری در فناوری، انرژی و زنجیره‌های تأمین کلیدی برای واشنگتن اولویت دارد و روابط راهبردی با دوستان قدیمی، در صورتی که بار مالی و امنیتی سنگینی برای آمریکا به همراه داشته باشند، جذابیتی فراهم نمی‌کند. سوم تأکید بر حاکمیت ملی، استقلال اقتصادی و کاهش وابستگی به نهادها یا قواعد چندجانبه، بازتابی از گرایش جاری در واشنگتن به شمار می‌رود. در واقع، آمریکا در پی آن است که بار اصلی تأمین امنیت متحدان و هزینه آن را به عهده خودشان بگذارد، و به موازات آن، با تداوم تسلط راهبردی، سیاست خارجی خود را از موضع قدرت دنبال کند.

بازتاب سند 2025 در اروپا و ناتو

برای کشورهای اروپایی و ناتو، سند جدید به منزله زنگ هشداری جدی مطرح شده است. اگر زمانی حضور آمریکا در اروپا به‌عنوان ستون امنیتی تلقی می‌شد، امروز این حضور دیگر تضمین‌کننده به شمار نمی‌رود. بسیاری از کشورهای اروپایی زیرساخت دفاعی مستقل ندارند و حتی با افزایش تعهد مالی، فاصله ساختاری در صنایع دفاعی و زنجیره تأمین تسلیحات، مانع از تکیه کامل بر ظرفیت داخلی می‌شود.

سند امنیت ملی جدید، تهدید روسیه در اروپا را حداقلی ارزیابی کرده یا حتی به آن اشاره نمی‌کند؛ این رویکرد به معنی کاهش اولویت واشنگتن برای حفاظت از امنیت جمعی اروپا تلقی می‌شود. نادیده‌گرفتن تعهد مستقیم آمریکا و تأکید بر دفاع بومی، زمینه‌ساز ظهور گرایش‌های راست‌گرای ملی‌گرا در اروپا می‌شود؛ گرایش‌هایی که خواهان کاهش هزینه دفاعی و خروج از تعهدات بین‌المللی هستند و امنیت جمعی اروپا را تضعیف می‌کنند.

در این شرایط، اروپا با دو گزینه دشوار مواجه می‌شود: یا سرمایه‌گذاری سنگین و بلندمدت در توان دفاعی به رغم تمامی تبعات اقتصادی و سیاسی آن یا پذیرش وضعیت جدید و تقلیل نقش آمریکا و خطر تضعیف امنیت جمعی و افزایش آسیب‌پذیری.

مغایرت سند با نظم بین‌المللی و پیامد آن برای رقبای جهانی

سند امنیت ملی ۲۰۲۵ در چند جنبه با هنجارها و ساختارهای نظم بین‌المللی پس از جنگ سرد در تعارض است:

1. کاهش نقش آمریکا در امنیت جمعی و ناتو: بر مبنای این سند، آمریکا دیگر ضمانت کننده حضور نظامی دائمی در اروپا محسوب نمی‌شود و از تعهدات گسترده نظامی در خارج از حیطه استراتژیک اصلی فاصله می‌گیرد که تغییری بنیادین در ماهیت پیمان امنیت جمعی ناتو و نقش آمریکا در آن ایجاد می‌کند.
2. بازگشت به اولویت منافع ملی و حاکمیت دولت‌ها: واشنگتن برخلاف دوران «جهانی‌سازی»، اکنون بر مرزها، استقلال عمل و حاکمیت ملی تأکید می‌کند و این رویکرد با مفهوم همکاری چندجانبه و قواعد بین‌المللی ناسازگار است.
3. رقابت اقتصادی و تکنولوژیک به‌جای همکاری: تمرکز بر برتری انرژی، صنعت و فناوری آمریکا، رقابت با چین و روسیه را تشدید می‌کند و ممکن است ساختار همکاری‌های جهانی را تحت‌فشار قرار دهد و به تشدید چندقطبی شدن نظام بین‌الملل منجر شود.

برای رقبای جهانی آمریکا به‌ویژه قدرت‌هایی که خود را در مسیر افزایش استقلال و چند قطبی‌سازی می‌بینند، این سند فرصتی برای بازتعریف روابط و تقویت جایگاه فراهم می‌کند، اما هم‌زمان به افزایش بی‌ثباتی و رقابت نیز دامن می‌زند.

مقایسه با اسناد امنیت ملی قبلی

در دهه گذشته، اسناد امنیت ملی آمریکا ترکیبی از «امنیت سخت»، همکاری بین‌المللی و نقش رهبری آمریکا در نظم جهانی ارائه می‌کردند. تهدیدات مشترک از تغییرات اقلیمی تا تروریسم و چالش‌های نظامی نیازمند همکاری تلقی می‌شدند؛ اما سند ۲۰۲۵ با فاصله‌گیری آشکار از این رویکرد، تمرکز بر «امنیت مرزها»، «حاکمیت ملی» و کاهش تعهدات خارجی را دنبال می‌کند.

در مقایسه با اسناد پیشین، این نسخه تأکید کمتری بر همکاری جمعی نشان می‌دهد و بیشتر بر رقابت با رقبای قدرتمند و تأمین منافع ملی در چارچوب توان داخلی و بروکراسی استوار است. این تغییر بازتابی از فرسودگی تاریخی نقش «رهبری جهانی آمریکا» به شمار می‌آید.

چالش‌ها و مخاطرات راهبرد جدید برای امنیت جهانی و نظم بین‌المللی

پذیرش سند ۲۰۲۵ برای آمریکا از جهت کاهش هزینه‌های ژئوپلیتیک و نظامی سودمند به نظر می‌رسد، اما برای نظم بین‌المللی و متحدان آمریکا، چالش‌های متعددی ایجاد می‌کند:

افزایش بی‌ثباتی و عدم اعتماد: عدم ایفای نقش فعال آمریکا دیگر کشورها را به سمت اقدامات مستقل یا اتحادهای منطقه‌ای سوق می‌دهد و ساختار نظم جهانی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

رقابت بیشتر بر منابع و نفوذ: تغییر تمرکز آمریکا به انرژی، تکنولوژی و منابع حیاتی رقابت با چین و روسیه را افزایش می‌دهد و می‌تواند به تشدید بحران‌های منطقه‌ای و جهانی منجر شود.

آسیب به انسجام اروپایی و امنیت جمعی: درصورتی‌که اروپا نتواند ظرفیت دفاعی مستقل خود را تقویت کند، شکاف در ناتو افزایش‌یافته و امنیت جمعی آسیب می‌بیند.

سند امنیت ملی ۲۰۲۵ آمریکا بازتعریفی آشکار از منافع، اولویت‌ها و چارچوب عمل این کشور در عرصه بین‌المللی ارائه می‌دهد. این سند با تأکید بر حاکمیت ملی، تمرکز بر منافع داخلی و کاهش تعهدات امنیتی خارجی مسیر سیاست خارجی واشنگتن را تغییر می‌دهد. برای اروپا و ناتو، این تغییر به معنی تردید در توان نظامی جمعی، ضرورت تقویت زیرساخت دفاعی مستقل و بازنگری جدی در الگوهای امنیتی تلقی می‌شود؛ و برای رقبای آمریکا، فرصتی برای بازتعریف معادلات قدرت پدید می‌آورد، هرچند که خطر تشدید بی‌ثباتی نیز بالا می‌رود.

در چارچوب رهیافت واقع‌گرایی در روابط بین‌الملل، این سند دفاع از منافع آمریکا را کارآمدتر می‌کند، اما در ازای آن، همکاری بین‌المللی، اعتماد متقابل و امنیت جمعی را تضعیف می‌سازد. آینده جهان در شرایطی رقم خواهد خورد که کشورها، حتی متحدان گذشته آمریکا، برای تضمین امنیت و منافع خود به گزینه‌های سخت و رقابتی روی خواهند آورد؛ وضعیتی که بازتعریف ساختار قدرت جهانی را در پی خواهد داشت.