وحید قربانی – کارشناس مسائل بین‌الملل

این هشدار پس از گزارش‌هایی از سفر مخفیانه فرانسوا وو، معاون وزیر امور خارجه تایوان، به فلسطین اشغالی در هفته‌های اخیر صادر شد. این سفر غیرعلنی نشان می‌دهد که تایوان و رژیم اسرائیل فراتر از تعامل دیپلماتیک معمول حرکت می‌کنند و گویا حوزه اصلی این تعامل همکاری در زمینه‌های امنیتی و دفاعی حساس است.

پیش‌تر، چنین تعاملاتی به دلیل فشار چین و اصل چین واحد بسیار محتاطانه بود. تمایز قائل شدن میان تایوان و سرزمین اصلی چین، می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیکی جدی برای روابط رژیم اسرائیل با پکن داشته باشد. این واکنش پکن، اهمیت راهبردی مسئله تایوان برای امنیت ملی چین را برجسته می‌کند و موازنه قدرت در شرق آسیا را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

اهداف رژیم اسرائیل از این همکاری

بر اساس گزارش‌ها، منابع آگاه اعلام کردند که سفر وو برای بررسی همکاری‌های دفاعی انجام شده است. تمرکز اصلی این سفر ایجاد سامانه دفاع موشکی جدید تایوان موسوم به T-Dome بوده که بخشی از آن بر اساس فناوری‌های صهیونیستی مانند گنبد آهنین مدل‌سازی شده است.

برای رژیم اسرائیل، صادرات فناوری‌های نظامی منافع اقتصادی و سیاسی به همراه دارد. این همکاری حتی اگر غیررسمی باشد، جایگاه تل‌آویو را به‌عنوان تأمین‌کننده پیشرفته فناوری دفاعی جهانی تقویت می‌کند. تبادل تجربیات نظامی و فناورانه می‌تواند به توسعه مشترک ابزار، نرم‌افزار و سامانه‌های نظامی نوین منجر شود.

عامل ساختاری مهم در تغییر محاسبات رژیم اسرائیل، سیاست چین در قبال آمریکا و غرب آسیا است. رقابت راهبردی چین و آمریکا – به‌ویژه در دوره ترامپ – تل‌آویو را به اتکای بیشتر به واشنگتن و شرکای نزدیک آن واداشته است. در نتیجه، همکاری با بازیگرانی مانند تایوان برای تقویت شبکه‌های امنیتی ضروری شده است.

چین در مناقشات غرب آسیا – مانند تجاوز رژیم صهیونیستی به ایران یا غزه – موضعی بی‌طرفانه یا گاهی انتقادی اتخاذ می‌کند. این رویکرد باعث شده بخش‌هایی از جامعه سیاسی رژیم اسرائیل احساس کنند پکن در دفاع از منافع امنیتی این رژیم جدی نیست و نقش مؤثری در کاهش تهدیدات علیه این رژیم ندارد. بنابراین، تل‌آویو در پی تقویت روابط با بازیگرانی است که بر سیاست چین تأثیر معنی‌دار بگذارند.

اهداف تایوان در تقویت توان دفاعی

سامانه T-Dome یک سامانه دفاع هوایی چندلایه است. ظاهراً بخشی از طراحی و محتوای آن از سامانه‌هایی مانند گنبد آهنین رژیم اسرائیل الهام گرفته است.

تایوان با توجه به دانش و تجربیات رژیم اسرائیل در دفاع هوایی چندلایه در حال ساخت ساختار پدافندی علیه چین است.

اگر این همکاری به انتقال فناوری‌های پیشرفته راداری و رهگیری پدافند موشکی منجر شود، توان پدافندی جزیره در برابر موشک‌های ضدکشتی، کروز و بالستیک چین افزایش می‌یابد. این افزایش توان، ابزار بازدارندگی نامتقارن ایجاد می‌کند. تایوان می‌تواند مناطق کلیدی اطراف جزیره را برای نفوذ موشکی چین سخت‌تر کند. نتیجه چنین امری کاهش آسیب‌پذیری در محاسبات نظامی پکن و جابه‌جایی موازنه قدرت در منطقه خواهد بود.

وقتی بازیگر کوچک‌تر مانند تایوان توانایی دفاعی خود را ارتقا می‌دهد، قدرت نسبی دفاعی به سمت پویایی پیچیده‌تر و چندجانبه حرکت می‌کند.

واکنش چین، ابزارهای آن و پیامدهای گسترده

واکنش اعلامی چین اهمیت جلوگیری از این همکاری را برای پکن آشکار کرده است. آیا این هشدار نشانه امنیتی‌تر شدن مسئله تایوان در سیاست خارجی پکن است؟

اصل چین واحد اکنون نه فقط قاعده سیاسی، بلکه بخشی از امنیت ملی چین است. پکن هرگونه دخالت خارجی را تهدید امنیتی قلمداد می‌کند. تشدید عملیات نظامی و مانورها در اطراف تایوان – به عنوان فشار خاکستری و بازدارندگی عملیاتی – این رویکرد را تأیید می‌کند.

اعتراض رسمی علیه مداخلات خارجی نشان می‌دهد چین تایوان را تهدیدی بالقوه برای امنیت ملی و هژمونی منطقه‌ای می‌بیند. بعد رقابتی با ایالات متحده و واکنش به فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان، این موضوع را به چالش امنیتی جهانی تبدیل کرده است. پکن اکنون نسبت به مداخله‌های خارجی در چشم‌انداز امنیت منطقه‌ای حساسیت بیشتری نشان می‌دهد و این دقیقاً همان تعریف امنیتی شدن موضوعات در روابط بین‌الملل است.

ابزارهای پکن علیه رژیم اسرائیل عمدتاً دیپلماتیک، اعتراضی، رسانه‌ای و سیاسی است، نه اقتصادی یا نظامی که بتواند تل‌آویو را مجبور به تغییر کند. این اعتراض‌ها در دیپلماسی کم‌هزینه و معمول هستند و اهرم بازدارندگی واقعی محسوب نمی‌شوند. چین بارها به اقدامات مشابه رژیم اسرائیل واکنش نشان داده است.

روابط اقتصادی چین و رژیم اسرائیل قوی است و همکاری در تجارت و سرمایه‌گذاری ادامه دارد. با این حال، پکن نمی‌تواند با این ابزارها رژیم اسرائیل را به صورت یک‌جانبه وادار به پذیرش خواسته‌هایش کند. مهمترین ابزار فشار چین نقش‌آفرینی در پویایی‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی-امنیتی غرب آسیا است، به‌ویژه که موضع انتقادی چین در قبال مسئله فلسطین اخیراً تشدید شده است. چین همچنین می‌تواند در مجامع بین‌المللی قطعنامه‌ها یا بیانیه‌های علیه سیاست‌های رژیم اسرائیل را تقویت کند.

تنش‌های اخیر پیرامون تایوان و تعامل رژیم اسرائیل–تایوان – با حمایت آشکار واشنگتن – مستقیماً در چارچوب رقابت راهبردی چین و آمریکا تأثیر گذاشته و ابعاد امنیتی و نظامی را تشدید کرده است. توسعه توان بازدارندگی تایوان، سطح خصومت ادراکی میان دو ابرقدرت را افزایش می‌دهد. واشنگتن حمایت از تایوان و رژیم اسرائیل را خط قرمز امنیتی اعلام کرده و حاضر به کاهش آن برای تسهیل روابط با پکن نیست.

پیامد ژئوپلیتیکی این روند تحکیم بازدارندگی منطقه‌ای چندلایه علیه چین، افزایش ابهام راهبردی و بازتعریف موازنه قدرت در شرق آسیا خواهد بود. به این ترتیب قابلیت‌های دفاعی ارتقایافته تایوان و واکنش‌های احتمالی آمریکا و متحدانش جایگاه جدیدی در هرگونه محاسبه نظامی پکن خواهد یافت.

سناریوهای پیش‌رو

موضوع تایوان بخشی از رقابت ساختاری بلندمدت و پیچیده بین چین و آمریکا در امنیت منطقه‌ای و جهانی است. با این تعاملات، مرزهای خصومت و زمین‌های بازی بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی پس از دهه‌ها ابهام، روشن‌تر خواهد شد.

این وضعیت نشان می‌دهد میانه‌بازی – از سوی چین در پویایی‌های غرب آسیا یا رژیم اسرائیل در تعاملات با چین و آمریکا – نتیجه دلخواه را به همراه ندارد.

باید منتظر سناریوهایی مانند تشدید فشار خاکستری چین بر تایوان، گسترش شبکه‌های امنیتی غیررسمی تایوان، افزایش نقش‌آفرینی پکن در غرب آسیا برای فشار بر تل‌آویو، و پیچیده‌تر شدن رقابت چین–آمریکا با جابه‌جایی موازنه قدرت در شرق آسیا باشیم.