محمدرضا کشاورززاده  –  سفیر سابق ایران در چین

دیدار رؤسای جمهور آمریکا و چین پس از نه سال انجام گرفت. در دیدارهای قبلی مقامات دو کشور در دوره اول ترامپ، روابط چین و آمریکا دچار تنش شد؛ به عنوان مثال در آلاسکا، پس از دیدار آقای وانگ‌یی، وزیر امور خارجه، با مقامات آمریکایی، روابط طرفین متشنج شد.

اما سفر اخیر ترامپ به پکن با توجه به آتش‌بس یک‌ساله تجاری برقرار شده میان آمریکا و چین که احتمالاً در ماه‌های سپتامبر و اکتبر به پایان می‌رسد، اهمیت زیادی دارد. اعضای هیئت آمریکایی که اکثراً از شرکت‌های بزرگ و شامل وزیر خزانه‌داری آمریکا بودند، نشان می‌دهد که این سفر بیشتر جنبه اقتصادی داشت؛ هرچند که طرفین اختلافات عدیده و بنیادی دارند. دلیل این امر آن است که آمریکایی‌ها طی سالیان گذشته به «منافع حیاتی» و «خط قرمزهای چین» حمله کرده‌اند، در حالی که مدعی قبول داشتن آن‌ها هستند.

یکی از این موارد بحث تایوان است؛ در خصوص مسئله تایوان میان سیاستمداران آمریکایی چه از سوی حزب جمهوری‌خواه و هیئت حاکمه آمریکا و چه از سوی حزب‌ دمکرات، همواره اقداماتی انجام شده است که باعث اخلال در سیاست «چین واحد» شده است. چینی‌ها بر این باورند که تنها یک چین وجود دارد و تایوان بخشی از آن است؛ آمریکایی‌ها نیز این موضوع را پذیرفته‌اند اما اقدامات تحریک‌آمیز بسیاری انجام می‌دهند. همچنانکه چند سال قبل خانم نانسی پلوسی که ریاست مجلس نمایندگان آمریکا را بر عهده داشت، سفری به تایوان داشت. تمامی این‌ها مواردی است که نشان می‌دهد اختلافات پایه‌ای بین طرفین وجود دارد و توافقات میان آمریکا و چین نیز تنها یک توافق اجرایی است و اختلافات بنیادین میان دو کشور همچنان باقی است. در خصوص بی‌اعتمادی موجود میان آمریکا و چین باید توضیح داد که آمریکایی‌ها اختلاف ریشه‌ای با چین دارند و اگر امروز هم مذاکره می‌کنند، از روی ناچاری است؛ چرا که در حال حاضر اقتصاد آمریکا دچار مشکل است. اخیرا نیز در پی قصد ترامپ برای اعمال تعرفه‌های سنگین علیه چین، چینی‌ها بلافاصله مقابله به مثل ‌کردند و این امر باعث عقب‌نشینی طرف مقابل شد. اکنون چین به عنوان یک قدرت برتر مطرح است و آمریکایی‌ها عمیقا نگران هستند که هژمونی آمریکا در نقاط مختلف دنیا، از جمله در غرب آسیا یا حتی در شرق دور و آفریقا، توسط چین به چالش کشیده شود. در همین سفر اخیر ترامپ به چین نیز، بر اساس تصاویر و فیلم‌های منتشر شده، هیات امریکایی هدایایی که چینی‌ها داده بودند، را پیش از سوار شدن به هواپیما به سطل زباله انداختند. برخی خبرها نیز حاکی از آن است که حتی در مهمانی شام شی جین پینگ، مهماندارهای آمریکایی حضور داشتند.

این بی‌اعتمادی بین دو کشور واقعی و عمیق است؛ چنان‌که در یک یا دو سال گذشته، چینی‌ها یک شبکه قوی جاسوسی آمریکا را در چین کشف کردند و به دنبال آن، چندین مقام بلندپایه چینی برکنار شدند که همگی در شبکه جاسوسی فعال شده توسط آمریکا حضور داشتند.

در خصوص تحولات جاری و نگاه چین به بحران‌های منطقه از جمله خلیج فارس باید گفت که پکن به دنبال آرامش در فضای تجاری و اقتصادی جهان است. آن‌ها به دنبال تنش نیستند، زیرا تنش به ضرر چینی‌هاست و هرگونه اعمال تحریم یا تعرفه‌های جدید، پیامدهای منفی برای آن‌ها دارد. اخیرا چینی‌ها خریدهایی از آمریکا انجام دادند، مانند خرید 200 فروند هواپیمای بوئینگ و نهاده‌های دامی و برخی محصولات کشاورزی. با توجه به نزدیکی انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا، این خریدها کمک شایانی به اقتصاد مشکل‌دار آمریکا خواهد کرد. به نظر می‌رسد که نوعی آتش‌بس در جنگ تجاری بین دو کشور پذیرفته شده است. البته پیش‌بینی می‌شود که جنگ تجاری آمریکا و چین در آینده اجتناب‌ناپذیر باشد؛ چرا که نفوذ چین روز‌به‌روز گسترش می‌یابد و اکنون بیش از ۱۰۰ کشور از کالاهای چینی استفاده می‌کنند.

ترامپ در دوره اول مدعی بود که چینی‌ها در حال سرقت تکنولوژی شرکت‌های بزرگ آمریکایی هستند. اگرچه اکنون یک آتش‌بس تجاری برقرار است که مورد تمایل چینی‌هاست (چون زمان به نفع چین سپری می‌شود)، اما آمریکایی‌ها در آینده متوجه خواهند شد که چه ضرری کرده‌اند؛ همان‌طور که رهبر اقلیت مجلس نمایندگان اظهار داشت که این سفر به ضرر آمریکا بوده است، بویژه آنکه در مورد تایوان هیچ اقدام مؤثری صورت نگرفته و صرفاً امتیازاتی تجاری به اقتصاد آمریکا داده شده است.