حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

همان‌گونه که پیش‌بینی شده بود، انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ آمریکا با پیروزی گسترده دموکرات‌ها و ازدست‌رفتن کنترل جمهوری خواهان بر مجلس نمایندگان و سنا پایان یافت. شکست سنگین جمهوری‌خواهان، آن‌هم در شرایطی که دولت را در اختیار دارند، نه‌تنها رخدادی کم‌سابقه در تاریخ ایالات متحده به شمار می‌رود، بلکه نقطه عطفی در دومین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ محسوب می‌شود.

این شکست اساساً بازتاب نارضایتی عمومی از پیامدهای جنگ علیه ایران، افزایش فشارهای اقتصادی و ناکارآمدی دولت ترامپ در دو حوزه سیاست داخلی و خارجی است. اهمیت راهبردی این تحول نیز به آن بازمی‌گردد که سیاست خارجی آمریکا، به‌ویژه در غرب آسیا، بیش از گذشته تحت‌تأثیر عوامل سیاسی داخلی قرار گرفته است.

نتایج انتخابات نشان داد که بخش قابل‌توجهی از جامعه آمریکا، برخلاف تصور ترامپ، در برابر نمایش‌های تبلیغاتی، ادعاهای اغراق‌آمیز و فضاسازی‌های سیاسی او رویکردی نسبتاً عقلانی و واقع‌بینانه اتخاذ کرده‌اند و به‌سادگی تحت‌تأثیر شعارها و وعده‌های وی قرار نمی‌گیرند. به بیان دیگر، افکار عمومی آمریکا بیش از نمایش‌های رسانه‌ای، پیامدهای واقعی سیاست‌ها و عملکرد دولت را مبنای ارزیابی خود قرار می‌دهد. در رابطه با اهمیت این نتایج و تأثیرات احتمالی آن‌ها بر معادلات قدرت در واشنگتن و سیاست خارجی آمریکا، پنج پیامد راهبردی این انتخابات را می‌توان بررسی کرد.

فرسایش پشتوانه داخلی به دلیل جنگ علیه ایران

نخستین پیامد راهبردی انتخابات، تضعیف پشتوانه داخلی سیاست نظامی آمریکا در قبال ایران است. تجاوزی که آمریکا و رژیم صهیونیستی در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) علیه ایران آغاز کردند، برخلاف انتظارات اولیه، به بحرانی طولانی و پرهزینه تبدیل شده است. افزایش قیمت انرژی، اختلال در بازارهای جهانی و تشدید فشار بر معیشت شهروندان آمریکایی، هزینه‌های این تجاوز را از عرصه سیاست خارجی به مسئله‌ای داخلی تبدیل کرده است.

بر اساس نظرسنجی‌های داخل آمریکا، ۷۴ درصد رأی‌دهندگان، جنگ ایران را در تصمیم انتخاباتی خود مهم دانسته‌اند و ۶۲ درصد نیز توسل به زور علیه ایران را نادرست ارزیابی کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهند که پیامدهای جنگ به یکی از عوامل مؤثر بر ارزیابی عملکرد دولت تبدیل شده‌اند. ازاین‌رو، استمرار سیاست‌های نظامی پرهزینه، بدون برخورداری از حمایت داخلی با دشواری روبه‌رو خواهد شد.

بازدارندگی نهادی و شکاف میان جمهوری‌خواهان

دومین پیامد، افزایش محدودیت‌های سیاسی و نهادی دولت ترامپ در سیاست خارجی است. تسلط دموکرات‌ها بر مجلس نمایندگان و سنا، ظرفیت نظارتی این نهادها بر تصمیمات نظامی، بررسی هزینه‌های جنگ و اعمال فشار بر دولت برای تغییر رویکرد در قبال ایران را افزایش می‌دهد. باوجوداین، اختیارات گسترده رئیس‌جمهور، به‌ویژه حق وتوی او در حوزه سیاست خارجی، مانع از آن است که شکست جمهوری‌خواهان الزاماً به پایان تجاوز یا تغییر فوری راهبرد منطقه‌ای واشنگتن منجر شود.

بااین‌حال، مسئله مهم‌تر به تحولات دو سال آینده بازمی‌گردد؛ دوره‌ای که در آن، اختلافات میان کاخ سفید و کنگره افزایش پیدا خواهد کرد. تشدید این اختلافات می‌تواند انسجام تصمیم‌گیری آمریکا را تضعیف و حتی دستیابی به توافقات پایدار را پیچیده‌تر کند.

سومین پیامد، تشدید شکاف راهبردی در اردوگاه جمهوری‌خواهان و تضعیف اعتبار شعار «اول آمریکا» است. ترامپ با وعده پرهیز از جنگ‌های طولانی و تمرکز بر منافع اقتصادی داخلی به قدرت رسید، اما ورود به جنگ علیه ایران، تعارض میان این وعده‌ها و عملکرد دولت را آشکار کرد. این تعارض، اختلاف میان جریان‌های مداخله‌گرا در سیاست خارجی و محافظه‌کاران مخالف جنگ‌های خارجی را تشدید کرده است. در چنین شرایطی، حفظ ائتلاف سیاسی ترامپ دشوارتر خواهد شد و احتمال بازنگری در اولویت‌های سیاست خارجی جمهوری‌خواهان افزایش خواهد یافت.

زیر سؤال رفتن چگونگی اتحاد با رژیم صهیونیستی

چهارمین پیامد راهبردی، افزایش تردیدها درباره هزینه‌های اتحاد آمریکا و رژیم صهیونیستی است. این مسئله در فضای سیاسی آمریکا نیز به‌خوبی مشهود است؛ مشارکت رژیم صهیونیستی در آغاز جنگ علیه ایران، بحث درباره میزان انطباق منافع واشنگتن و تل‌آویو را گسترش داده است. انتقاد از هزینه‌های حمایت آمریکا از سیاست‌های منطقه‌ای تل‌آویو، دیگر به جریان‌های دموکرات محدود نیست و در میان بخشی از جمهوری‌خواهان نیز مشاهده می‌شود.

اظهارات جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، درباره نقش جنگ ایران و روابط با رژیم صهیونیستی در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نیز نشانه‌ای از گسترش این اختلافات به شمار می‌رود. بااین‌حال، نکته مهم آن است که تداوم پیوندهای عمیق امنیتی و راهبردی دو طرف، به معنای آن است که افزایش انتقادها لزوماً به تغییر بنیادین اتحاد واشنگتن و تل‌آویو منجر نخواهد شد.

بازنگری در ایفای نقش در غرب آسیا

پنجمین پیامد، افزایش فشار برای بازنگری در شیوه اعمال قدرت آمریکا در غرب آسیا است. نتایج انتخابات، در کنار شرایط میدان در منطقه، نشان می‌دهند که برتری نظامی به‌تنهایی موفقیت راهبردی را تضمین نمی‌کند و هزینه‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی مداخلات خارجی نیز بر محاسبات تصمیم‌گیران آمریکایی تأثیر می‌گذارند. ازاین‌رو، احتمال تقویت گرایش به مدیریت دیپلماتیک بحران‌ها و کاهش هزینه‌های مداخله مستقیم افزایش می‌یابد؛ هرچند این تحول به معنای کنارگذاشتن اهداف امنیتی و ژئوپلیتیکی آمریکا در منطقه نخواهد بود.

جمع‌بندی

در مجموع، انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ بیش از آنکه نشانه تغییر قطعی راهبرد آمریکا باشد، بیانگر افزایش چشمگیر تبعات و هزینه‌های داخلی اجرای آن است. این انتخابات می‌تواند دامنه مانور دولت ترامپ را محدود کند، شکاف‌های سیاسی را تشدید سازد و ضرورت بازنگری در ابزارهای سیاست خارجی واشنگتن را برجسته نماید.

بااین‌حال، نتایج انتخابات آمریکا تأثیری بر اصول بنیادین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و جهت‌گیری‌های راهبردی آن نخواهد داشت. سیاست خارجی ایران نه بر اساس تغییر موازنه قدرت میان احزاب آمریکایی بلکه بر مبنای منافع ملی خود، استقلال راهبردی، حفظ حاکمیت و امنیت ملی و مقتضیات بلندمدت محیط منطقه‌ای و بین‌المللی تنظیم می‌شود. از این منظر، تحولات سیاسی واشنگتن ممکن است بر تاکتیک‌ها، فرصت‌های دیپلماتیک و نحوه مدیریت تعاملات اثر بگذارند، اما موجب تغییر در اهداف و اصول راهبردی جمهوری اسلامی ایران نخواهند شد.