هر روز که از اعتراضات عراق می گذرد، روند تحولات این کشور ابعاد جدیدتری را تجربه می کند. همچنانکه استعفای اخیر عادل عبدالمهدی از نخست وزیری عراق، حمله به کنسولگری ایران در نجف و به آتش کشیده شدن مقبره شهید محمدباقر حکیم از جمله اتفاقات جدیدی هستند که در صحنه عراق حادث شده است؛ اتفاقاتی که علاوه بر اینکه می‌توانند بعضا به خاطر آماده بودن بسترهای داخلی باشند، اما بیش از پیش گویای نفوذ و دخالت بازیگران خارجی در روند تحولات عراق می باشند. حسن دانایی‌فر، سفیر پیشین ایران در عراق در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به بررسی ابعاد و پیامدهای تحولات اخیر در صحنه عراق پرداخته است.

پرسش: تحولات در عراق نه تنها به سمت آرام شدن پیش نمی‌رود، بلکه استعفای اخیر نخست‌وزیر عراق و همچنین تشدید ناآرامی‌ها در این کشور، نشان می‌دهد که وضعیت در عراق تاحدودی غیرقابل پیش‌بینی شده است. با توجه به این روند، چه معیارهایی برای تحلیل وضعیت کنونی عراق باید مدنظر قرار گیرد؟

بیش از دو ماه از آغاز برخی ناآرامی‌ها و تحولات در عراق سپری می‌شود؛ تحولاتی که از برخی موضوعات به‌حق مردمی مانند مطالبات رفاهی و مبارزه با فساد آغاز شد، اما در حاشیه آن برخی گروه‌ها تلاش کردند که سوار بر موج اعتراضات مردمی شوند و بعضی دست‌های خارجی نیز تلاش کردند این اعتراضات را به سمت و سویی هدایت کنند که منافع‌ خودشان تامین شود. این در حالی است که مرجعیت عراق بارها تذکر دادند که این اعتراضات نباید از مطالبات به حق خود خارج شود و در راستای مطالبات برخی گروه‌های مزدور و خارجی قرار بگیرد.

لذا با این تفاسیر تقاضا‌های به حق مردم عراق و انباشت مطالبات سیاسی و فشاری را که در عراق وجود دارد، کسی نمی‌تواند منکر شود و مردم تقاضا‌هایی در بخش‌های مرکزی و جنوبی عراق دارند که واقعا قابل چشم پوشی نیست. بنابراین نحوه پاسخگویی دولت عراق به ویژه پس از انتخاب نخست وزیر جدید این کشور به مطالبات مردمی می تواند در تشدید و یا پایان اعتراضات در این کشور اثرگذار باشد. علاوه بر این، نباید از نقش بازیگران خارجی که سعی در انحراف اعتراضات مردمی به سمت تقابل با مرجعیت شیعه و ایران دارند، غافل شد.

پرسش: جمعه شب و ساعتی پس از بیانیه آیت‌الله سیستانی در مورد ضرورت تجدیدنظر نمایندگان مجلس در مورد ابقای دولت عادل عبدالمهدی به‌دلیل ناتوانی در تامین امنیت، حقوق و جان مردم، نخست‌وزیر عراق مجبور به استعفا از سمت خود شد. در چنین شرایطی، استعفای نخست‌وزیر عراق چه وضعیتی را در این کشور رقم خواهد زد؟

آقای عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق در چارچوب مسیرهای مسالمت‌آمیز که در قانون اساسی این کشور پیش بینی شده، استعفا داد و به دنبال استعفای ایشان مسئله خاصی به وجود نخواهد آمد. مگر آنکه انتخاب نخست وزیر جدید با چالش مواجه شود و به بحران سیاسی در این کشور دامن بزند.

ضمنا به هر دلیلی نخست وزیر استعفا داده باشد، مجلس باید این استعفا را تایید می‌کرد که روز یکشنبه تایید کرد. سپس نیز رئیس جمهور یک مدت زمانی فرصت دارد تا در چند نوبت افرادی را برای نخست‌وزیری به پارلمان معرفی کند.

منتها این نگرانی وجود دارد که برخی بخواهند در این فضا در مسائل عراق دخالت کنند و در پی آن حوادثی مانند حمله به اماکن و امکانات دولتی، حمله به کنسولگری ایران در نجف و یا آتش کشیدن مقبره شهید محمدباقر حکیم را شاهد باشیم.

پرسش: با توجه به اتفاقی که در کنسولگری ایران در نجف افتاد، توطئه‌ها برای تخریب روابط بغداد و تهران چگونه باید کشف، خنثی و برملا شود و آیا ممکن است چنین مسائلی روابط دولت‌ها و ملت‌های ایران و عراق را تحت تاثیر قرار دهد؟

به نظر من با چنین حوادثی روابط دو ملت ایران و عراق دچار خدشه نخواهد شد. هرچند برخی چنین اقداماتی را انجام می‌دهند تا بتوانند بر روابط بین دو کشور و دو ملت خدشه وارد سازند، اما پس از حمله به کنسولگری ایران در نجف شاهد بودیم که وزارت خارجه ایران این اقدام را محکوم کرد و نخست‌وزیر عراق هم بر حفظ امنیت تمام مراکز دیپلماتیک تاکید کرد.

شرایط موجود عراق برای همگان قابل درک است و طبیعتا برای جمهوری اسلامی ایران نیز قابل درک است که ممکن است اقداماتی خارج از توان و سیطره دولت بغداد صورت بگیرد. فکر می‌کنم که این درک بین دو کشور اکنون کاملا وجود دارد.

پرسش: چه کسانی از وضعیت کنونی عراق و وخامت آن منتفع خواهند شد؟

رژیم صهیونیستی که در طول ۳ – ۴ ماه گذشته تلاش داشت مراکزی را در عراق بمباران کند، از جمله حامیان آشوب در عراق است. همچنین برخی کشورهای عربی مانند عربستان سعودی و شبکه‌های وابسته به آنها آنچنان به اعتراضات در عراق دامن زدند به طوری که دولت بغداد مجبور شد دفاتر آنها را تعطیل کند. امارات و آمریکا نیز در زمره کشورهایی هستند که از ناآرامی در عراق سود می‌برند. البته آمریکایی‌ها با نفاق با مسئله عراق برخورد می‌کنند یعنی در جلساتی که به صورت رسمی بین بغداد و واشنگتن است یک حرفی می‌زنند و در بیانیه‌هایشان یک حرف دیگر؛ اما به هر حال آمریکا تمایل ندارد که عراق به سمت آرامش پیش برود. این در حالی است که کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران که ۱۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک با عراق دارد، بدون شک خواهان بازگشت آرامش به این کشور است و در این راستا اگر مسئولان عراقی از ایران کمکی بخواهند، دریغ نخواهد کرد.