جواد کچوئیان در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با بیان اینکه اروپا همواره از قدرت نرم و هنجاری خود برای تقویت کنشگری و فشار بر ایران استفاده کرده است، اظهار داشت: اروپا با اینکه در جریان توافق برجام، نقشی هماهنگ‌کننده داشت و نه تعیین‌کننده، اما با استفاده از ظرفیت‌های همین نقش، در دوره جدید نیز وظیفه فشار بر ایران را بر عهده خواهد گرفت.

ضرورت ارائه راهکارهای تعاملی و سنجیده در روابط با اروپا

وی روابط و مناسبات ایران و اروپا در چهار دهه گذشته را با فراز و نشیب توصیف کرد و افزود: ایران و اروپا علی‌رغم تعارضات ساختاری، تفاوت‌های فرهنگی، ارزشی و داشتن تعاریف بعضاً متفاوت از مقولاتی نظیر امنیت، عدالت، آزادی، حقوق بشر و تروریسم؛ ظرفیت‌های بسیاری برای همکاری‌های فراگیر دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی دارند. درواقع چالش‌ها و فرصت‌های فراوانی در روابط و مناسبات دو طرف وجود دارد که با ارائه راهکارهای تعاملی و سنجیده، باید چالش‌ها را مدیریت و از فرصت‌ها بهره‌برداری بهینه کرد.

کچوئیان تأکید کرد: گفتگو و مذاکره با اروپا باید برنامه‌ریزی‌شده، هدفمند، هوشمندانه و از موضع عزت و استغنا و در چهارچوب منافع و مصالح ایران و با شناخت دقیق از سیاست‌ها، اهداف، ظرفیت‌ها و توانایی‌های طرف مقابل باشد.

وی به ظرفیت‌های ایران و اروپا برای همکاری سازنده و رایزنی مداوم بر اساس احترام متقابل و منافع مشترک اشاره کرد و با انتقاد از رویکردهای گزینشی اروپا باهدف کسب منافعی یک‌سویه، عملکرد اروپا در خصوص توافق هسته‌ای برجام، برنامه موشکی، مسائل خاورمیانه و نفوذ ایران، همراهی با آمریکا در اعمال تحریم‌های یک‌جانبه را بخشی از چالش‌های ایران با اروپا دانست.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل ادامه داد: اروپا با سوءاستفاده از قدرت سیاست، در موضوعاتی مانند پناهندگان، دمکراسی، آزادی‌های اساسی، حقوق بشر، تروریسم استانداردهای دوگانه اعمال می‌کند. ضمن اینکه با حمایت از منافقین و تروریست‌ها سیاست‌های غلط و بعضا مداخله‌جویانه‌ای در برابر ایران در پیش گرفته است.

وی همچنین لابی و نفوذ رژیم صهیونیستی و سایر کشورهای رقیب در کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپایی و همچنین اسلام هراسی و ایران‌هراسی و تصویرسازی نامناسب در برخی رسانه‌ها را از دیگر چالش‌های روابط ایران و اروپا عنوان کرد.

کچوئیان با اشاره به تحرکات و مواضع اخیر اتحادیه اروپا و اظهارات تأمل‌برانگیز مقامات سه کشور آلمان، فرانسه و انگلیس در قبال ایران، گفت: اروپا عدم ارتقاء برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای، مهار برنامه موشکی و کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران را در دستور کار خود داشته و آن را پیگیری می‌کند و باید توجه داشت که هرگونه نرمش و کوتاه آمدن احتمالی در برابر خواسته‌های نامشروع قدرت‌های اروپایی، آنان را در دستیابی به خواسته‌هایشان جسورتر می‌کند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل همچنین با تأکید بر اینکه دو طرف باید به فرصت‌های روابط بیشتر بپردازند، موضوعاتی مانند انرژی، مبارزه با مواد مخدر، تحولات خاورمیانه، مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته در زمینه‌های مختلف را ازجمله بسترهای همکاری نزدیک ایران و اروپا برشمرد و گفت: ایران باید تعادل بخشی به مناسبات خارجی در زمینه‌ها و ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، تجاری و منطقه‌ای و بین‌المللی را با همه کشورها مدنظر داشته باشد.

تنش‌زدایی و اعتمادسازی زمینه‌ساز تعامل هدفمند بین ایران و اروپا

کچوئیان با بیان اینکه ایران به دنبال تعاملی هوشمند و هدفمند با اروپا و روابطی متناسب و بر اساس عناصر بالقوه و بالفعل است، ادامه داد: دو طرف باید تنش‌زدایی و اعتمادسازی را موردتوجه قرار دهند و ایران نباید تبدیل به اهداف ضد امنیتی اروپا شود.

این دیپلمات پیشین کشورمان با بیان اینکه تغییرات در ساختار قدرت آمریکا، آثار و پیامدهای جهانی دارد و اروپا نیز یکی از حوزه‌های متأثر از این تغییرات است، اظهار داشت: آمریکا و اروپا دارای منافع و ارزش‌های مشترک و همچنین چالش‌های مشترک، چین و روسیه، هستند. آمریکا برای مقابله با چالش‌های ژئوپلیتیک خود، به‌ویژه به قدرت هنجاری و نرم اروپا نیاز دارد. اروپا نیز از قدرت سخت آمریکا به‌ویژه در حوزه‌های مهم امنیتی و دفاعی بهره‌گیری می‌کند.

وی اضافه کرد: در نظام لیبرال دمکراسی غرب، ایران در کنار چین و روسیه، دشمن تعریف شده است و هدف کنونی آن‌ها حفظ فشار و استمرار آن بر ایران است تا هم بر روند انتخابات آتی ریاست جمهوری در ایران تأثیر بگذارند و هم‌فشار مردمی بر دولت و نظام را افزایش دهند.

کچوئیان خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا را عاملی در جهت ایجاد شکاف در انسجام و پیوستگی اروپا ارزیابی کرد و درعین‌حال گفت: اروپا پیروزی بایدن را فرصتی برای احیا و ایفای نقش خود به‌عنوان یک بلوک قدرتمند در موضوعات و مسائل مهم منطقه‌ای و بین‌المللی می‌بیند اما با توجه به نیازهای اروپا به آمریکا که مانع از نقش‌آفرینی مستقلش شده است و نیز وابستگی‌های اروپا به آمریکا به‌ویژه وابستگی دفاعی و امنیتی و همچنین پیوندهای قوی اقتصادی بین آن‌ها، چگونگی روابط آمریکا با اروپا و به‌تبع آن روابط اروپا با سایر کشورها، همواره متأثر از تحولات داخلی آمریکا بوده است.

روابط با اروپا متأثر از چگونگی روابط آمریکا با اروپا

وی تأکید کرد: تجربه 40 سال گذشته مناسبات و همکاری‌های اروپا و ایران هم بیانگر این واقعیت است که این روابط متأثر از چگونگی روابط آمریکا با اروپا بوده است. بررسی و تحلیل‌های اندیشکده‌های پژوهشی و مطالعاتی اروپا نیز بیانگر این حقیقت است که نیاز اروپا به آمریکا، مانع از نقش‌آفرینی مستقل آنان در موضوعات و مسائل مهم منطقه‌ای و جهانی شده است.

کچوئیان با بیان اینکه رفتار اروپا در قبال ایران در دوران چهارساله ترامپ، به‌جز حرف و قول‌های بدون عمل و بعضاً دادن بیانیه‌های بدون خاصیت، ثمره دیگری در پی نداشت، گفت: رفتار و عملکرد اروپا در برابر کشورمان در دوران «جو بایدن» نیز به لحاظ رویکردی تفاوت چندانی نخواهد داشت؛ چراکه بایدن هم بر ادامه سیاست‌های دولت ترامپ به‌عنوان اهرم مذاکراتی تأکید دارد. در این راستا حمایت و پشتیبانی اروپا از سیاست‌ها و اقدامات آمریکا در قبال ایران تداوم خواهد یافت و این امر تنها به بهره‌برداری آمریکا از اروپا در قبال کشورمان منجر خواهد شد.

احتمال ایجاد موانع بر سر اجرای برجام از سوی اروپا

این کارشناس مسائل بین‌الملل با یادآوری اینکه بازگشت ایران به تعهدات برجامی، منوط به لغو عملی تحریم‌های آمریکا شده است، افزود: در صورت تحقق این امر و توافق احتمالی ایران و آمریکا در چارچوب برجام، اروپا چاره‌ای جز پذیرش این تفاهم و توافق نخواهد داشت، هرچند ممکن است مانند دور قبل مذاکرات و به‌منظور کسب رضایت و منافع خود در کشورهای مخالف برجام همچون رژیم صهیونیستی، عربستان سعودی، امارات و بحرین موانعی ایجاد کند و مخالفت‌هایی داشته باشد.

وی تأکید کرد: اروپا هرچند از بازگشت آمریکا به برجام استقبال می‌کند، اما احتمالا در سایر موضوعات مورد اختلاف با ایران ازجمله مباحث حقوق بشر، دو تابعیتی‌ها، دمکراسی، عدم اشاعه، تروریسم و افراط‌گرایی، امنیت منطقه‌ای، مواضع تندتری را اتخاذ و پیگیری خواهد کرد.