الیاس واحدی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به افزایش همکاری‌های نظامی و دفاعی باکو و آنکارا در ماه‌‌های گذشته، تصریح کرد: تصمیم دو کشور به ایجاد یک مرکز فرماندهی مشترک برای کنترل هوایی از دریای اژه تا دریای خزر با نام «حاکم» (Hakim)، تازه‌ترین اقدام در این زمینه محسوب می‌شود. ایجاد این مرکز را می‌توان گام دیگری در اجرای شعار « یک ملت، دو دولت» به شمار آورد که در دهه 1990 توسط «حیدر علی اف» رئیس جمهوری پیشین جمهوری آذربایجان مطرح شد.

وی افزود: این همکاری‌ها در سال‌های اخیر در حاکمیت حزب عدالت و توسعه در ترکیه که رویکرد دولت از توجه به غرب را به سمت نگاه به سایر مناطق جهان به ویژه جغرافیای پیرامونی معطوف کرده، افزایش یافته که اوج این همکاری‌ها در جنگ دوم قره باغ و با نقش بی بدیل فرماندهان ارتش ترکیه در کمک به ترسیم تاکتیک‌های جنگی جمهوری آذربایجان و دادن پهپاد‌های «باراکتار» به ارتش جمهوری آذربایجان، خود را نشان داد.

این تحلیلگر مسائل ترکیه با یادآوری اینکه هدف جمهوری آذربایجان از این همکاری‌‌ها بدون شک در وهله اول بازپس‌گیری سرزمین از دست ارمنستان بود، ادامه داد: باکو در وهله بعد به دنبال قرار گرفتن زیر چتر امنیتی – نظامی ترکیه است و جمهوری ترکیه نیز با هدف نفوذ بیشتر در منطقه قفقاز و همچنین نفوذ از طریق این منطقه به دریای خزر و آسیای مرکزی است.

واحدی با بیان اینکه افزایش همکاری‌های نظامی – دفاعی آنکارا و باکو، در درازمدت تامین منافع ترکیه را به همراه دارد، گفت: با اینکه مردم جمهوری آذربایجان به آرزوی 30 ساله خود در بازپس‌گیری اراضی اشغالی‌شان رسیدند و با این همکاری‌های نظامی، کشور کوچک جمهوری آذربایجان با پشتوانه حمایت نظامی ترکیه، در میان دو قدرت روسیه و ایران و خطر دائمی ادعای ارضی ارامنه، تا اندازه زیادی از امنیت خود اطمینان حاصل می‌کند، ولی اگر منافع ملی این دو کشور را با نگاه جامع‌تر و با دید بلندمدت‌تر ارزیابی کنیم در می‌یابیم که در دراز مدت این افزایش همکاری بیشتر منافع ترکیه را در بردارد.

وی اضافه کرد: با بررسی اقدام اخیر دو کشور برای ایجاد مرکز فرماندهی مشترک کنترل هوایی از اژه تا خزر، شاهد خواهیم بود که اولویت امنیتی جمهوری آذربایجان در این همکاری بیشتر منطقه قفقاز جنوبی است و این کشور در سایر مناطق تحت پوشش این فرماندهی مشترک مانند اژه، مدیترانه، دریای سیاه یا منطقه خشکی شامات، شامل شمال سوریه و عراق، منافع چندانی ندارد، ولی موضوع در خصوص منافع ترکیه متفاوت است؛ چراکه برای این کشور علاوه بر مناطق دارای تاثیر مستقیم در امنیت ملی این کشور، مناطق قفقاز، دریای خزر و آسیای مرکزی نیز حائز اهمیت هستند و نفوذ آنکارا در این مناطق از استراتژی عمیق ترکیه در این مناطق پیروی می‌کند.

این کارشناس مسائل ترکیه با بیان اینکه این اقدامات علاوه بر پیامد‌های امنیتی که از جانب ترکیه، آذربایجان را متاثر می‌کند، حساسیت‌های کشور‌های منطقه را نیز برمی‌انگیزد، خاطرنشان کرد: ارمنستان به مثابه اصلی‌ترین کشور متخاصم با جمهوری آذربایجان و ترکیه، می‌تواند هدف اصلی این اقدام مشترک باشد، ضمن اینکه این کشور توان مقابله و بی‌اثرسازی این اقدام را نیز ندارد. روسیه و ایران نیز از این اقدام احساس نگرانی خواهند کرد.

واحدی با اشاره به تشدید حساسیت‌های روسیه نسبت به جمهوری آذربایجان، خصوصا بعد از افزایش همکاری‌های نظامی با ترکیه، به عنوان یک عضو ناتو، در عین حال یادآور شد: سازمان ناتو بازیگر دیگری است که قطعا به رصد ابعاد و نتایج این اقدام مشترک باکو- آنکارا خواهد پرداخت، چراکه اقدام کنترل هوایی مشترک ترکیه با آذربایجان با خطر باز شدن سیستم امنیتی ناتو در برابر سیستم نظامی روس محور جمهوری آذربایجان همراه خواهد بود و در این زمینه احتمالا اعضای ناتو از یک سو نگران استفاده از اطلاعات راداری خود در منطقه «کوره جیک» ترکیه توسط روس‌ها خواهند بود و از طرف دیگر شاید از طریق وصل شدن سامانه‌‌های شناسایی شان به رادار‌های جمهوری آذربایجان به اطلاعات روسیه دست پیدا کنند. در هر حال، نباید فراموش کرد که نیروی هوایی جمهوری آذربایجان عمدتا متشکل از هواپیما‌های جنگی «سوخو 25» و «میگ 29» روسیه است.

این تحلیلگر مسائل ترکیه ضمن تشریح برخی دیدگاه‌‌های کارشناسان نظامی، در رابطه با پیامد‌های پیوند هوایی ترکیه و آذربایجان، اضافه کرد: به گفته برخی منابع خبری، پیوند آذربایجان و ترکیه در کنترل هوایی به سیستم‌های شناسایی ترکیه این امکان را می‌دهد که برخی نقاط کور در شمال ایران که توسط سامانه‌‌های راداری ضدموشکی ناتو در خاک ترکیه، از نظر حرکت اشیاء پرنده مثل موشک و هواپیما قابل شناسایی نبود، رصد شود. ضمن اینکه باید در نظر داشت احتمال اشتراک این اطلاعات با ناتو نیز دور از ذهن نیست.

وی ادامه داد: هرچند مقامات مسئول در ترکیه گفته‌اند همه اطلاعات سامانه‌‌های راداری ترکیه در اختیار ناتو قرار نمی گیرد، ولی درصورتی که در آینده ترکیه از وضعیت کنونی سردی با ناتو و تمایل به سمت سیستم‌های دفاع هوایی روسیه دست بکشد، احتمال کمک ترکیه به ناتو برای شناسایی و رهگیری کامل آسمان ایران وجود دارد.

واحدی در عین حال به موانع اجرای این پروژه اشاره کرد و گفت: در کنار دستاورد‌های نظامی و امنیتی که این پروژه مشترک برای ترکیه و جمهوری آذربایجان دارد، دشواری‌های اجرای این پروژه هم قابل چشم پوشی نیست؛ زیرا دو کشور تصمیم دارند با دو سیستم نظامی متفاوت این هماهنگی‌ها و اتصالات را انجام دهند. در این خصوص هرچند ترکیه با برخی تغییرات در تجهیزات سیستم ناتو توانسته به عنوان مثال مهمات سیستم ناتو را در هواپیما‌های جنگی روسی جمهوری آذربایجان به کارگیرد، ولی برای پیوند کامل سامانه‌‌های راداری و شناسایی هوایی دو کشور، راه درازی در پیش است. این دشواری‌های فنی باعث شده مسئولین نظامی دو کشور در این زمینه تاکید داشته باشند که باید حرکت گام به گام را در دستور قرار دهند.