سیدمهدی حسینی تقی‌آباد در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی ضمن اشاره به شدت گرفتن انتقادات پاشینیان نسبت به مواضع مسکو در قبال تحولات قفقاز و برگزاری مانور نظامی مشترک ارمنستان با آمریکا با عنوان «شریک عقاب 2023»، تصریح کرد: پاشینیان با برخورداری از حمایت غرب به قدرت رسید و در جریان انقلاب آوریل 2018 نیز بخش مهمی از شعارهای وی غرب‌گرایانه و ضد روسیه بود. کارنامه او، مملو از جهت‌گیری‌ها و مواضع غربگرایانه است.

وی با بیان اینکه پاشینیان ضمن فاصله گرفتن آشکار از روسیه، روی حمایت‌های غرب حساب ویژه‌ای بازکرده بود، اما این حمایت‌ها، نظیر آنچه ساکاشویلی در گرجستان تجربه کرد، در سطح مورد انتظار، متوجه ارمنستان نشد، ادامه داد: در جنگ چهار روزه قره‌باغ، در آوریل 2016، نشانه‌های کاهش حمایت روسیه از ارمنستان و تغییراتی در موضع مسکو در قبال بحران قره‌باغ آشکار شد. تغییراتی به‌ظاهر جزئی، اما بسیار مهم که از چشم بسیاری دورنماند.

این تحلیلگر مسائل قفقاز، با اشاره به همکاری‌های ارمنستان و روسیه، به تشریح علل رشد روابط باکو و مسکو پرداخت و گفت: افکار عمومی جمعیت هوادار پاشینیان نیز که به دلایلی از مسکو ناخرسند بودند نیز بر سیر وقایع پیشِ‌رو اثر گذاشت.

وی، ضمن یادآوری اینکه پاشینیان با شعار «نه» به حکام قبلی و البته با اتکا به برخی کمک‌های خارجی به قدرت رسید، بی‌تجربگی او و تیمش در حکمرانی را مانع از تحقق بسیاری از وعده‌های آنها و البته ناکامی‌های فعلی‌شان دانست و اضافه کرد: دولت پاشینیان با پشت کردن به پیمان امنیت جمعی، روابط متشنجی با آن دارد، چراکه معتقد است بر خلاف اساسنامه این پیمان، در برابر تهدیداتی که پس از آتش‌بس جنگ 2020 قره‌باغ متوجه تمامیت ارضی ارمنستان بود، واکنش بازدارنده ای از طرف اعضای آن صورت نگرفت، در شرایطی که نیروهای پیمان امنیت جمعی به فرماندهی روسیه در خاتمه‌دادن به شورش ژانویه 2022 قزاقستان ایفای نقش کردند.

حسینی در ادامه گفت: مانور ارمنستان با آمریکا در این سطح و با شرکت تعداد اندکی نیرو، و بر اساس برخی اخبار، 85 نظامی آمریکایی، در تحولات مهمی که منطقه آبستن آن است، اثرگذاری جدی ندارد و کمک مؤثری به ایروان نخواهد کرد.

رئیس پیشین بنیاد مطالعات قفقاز خاطرنشان کرد: سال گذشته در جریان پیشروی نیروهای جمهوری آذربایجان در بخش‌هایی از خاک ارمنستان در استان‌های «سیونیک» و «وایوتس‌جور»، نانسی پلوسی، رئیس وقت مجلس نمایندگان آمریکا، سفری به ارمنستان انجام داد، که مواضع شیطنت‌آمیزی نیز علیه کشورمان اتخاذ کرد، اما در نهایت، آنچه که مانع تغییرات ژئوپلیتیک در منطقه و حفظ تمامیت ارضی ارمنستان شد، اخطارهای جدی ایران و برگزاری مانور اقتدار سپاه پاسداران در منطقه ارس بود. اکنون نیز کمابیش شاهد شرایطی مشابه هستیم.
وی به تمایل آمریکا برای همراه نگه داشتن بخش مؤثر کنشگران موسوم به لابی ارمنی در امریکا اشاره کرد و گفت: برگزاری مانور محدود با آمریکا از منظر دولت پاشینیان، هشداری به روسیه است تا نشان دهد ارمنستان تکیه بیشتری به آمریکا خواهد کرد. موضع‌گیری‌های مسکو از جمله واکنش سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف که این مانورها را تهدیدی برای ثبات در قفقاز خواند، مصداق نارضایتی علنی روسیه از این تحرکات است.

حسینی با بیان اینکه در شرایط فعلی، حضور نظامی ایالات متحده در قفقاز جنوبی و لو با شماری اندک در قالب برگزاری مانور و پیام‌هایی که از قِبَلِ آن ارسال می‌شود، برای ایران و روسیه خوشایند نیست، گفت: هرچند در جریان جنگ 2020 قره‌باغ، انتظار می‌رفت که جمهوری آذربایجان به دنبال اعاده تمامیت ارضی خود باشد، اما از میانه‌های جنگ روشن شد که باکو هدف کلان‌تری را در قالب اتصال نخجوان به جمهوری آذربایجان از طریق خاک ارمنستان دنبال می‌کند، امری غیر قابل پذیرش که منجر به قطع مرز ایران و ارمنستان در باریکه سیونیک خواهد شد.

وی ضمن اشاره به چهار محور تبیین‌شده توسط رهبر معظم انقلاب در 13 آبان 1399 موسوم به بیانیه ربیع در خلال جنگ 2020 قره‌باغ، خاطرنشان کرد: در سه سالی که از جنگ قره‌باغ گذشته است، در سالگرد این جنگ، شاهد تشدید تکاپوها برای تغییر ژئوپلیتیک منطقه بوده‌ایم که در عرصه میدانی، ایران با برگزاری دو رزمایش، مانع از تغییر ژئوپلیتیک منطقه و تهدید منافع ملی کشورمان شده است. البته باید در این زمینه هشیار باشیم چراکه تحرکات متنوع و پیچیده برای قطع مرزهای کشورمان با ارمنستان کماکان تداوم دارد.

این کارشناس مسائل قفقاز، با بیان اینکه بخشی از اتفاقات منطقه، محصول تمرکز روسیه بر جنگ در اوکراین است، اظهارداشت: با بررسی مواضع روسیه در جنگ 2020 قره‌باغ، روشن می‌شود که این کشور، آن زمان هم چرخشی به‌سمت باکو داشته است. به علاوه حساسیت و نگرانی که نسبت به تغییر مرزها از سوی ایران وجود دارد در طرف روسی دیده نمی شود.

حسینی تاکید کرد: هرچند تردیدی نیست که کریدوری که مورد نظر آذربایجان و ترکیه، ماهیت ناتویی دارد و در پازل غربی‌ها برای محدودکردن ایران و روسیه و حتی تحت‌الشعاع قراردادن ابتکار کمربند ـ جاده چین تعریف می‌شود، اما روسیه، با توجه به جنگ اوکراین و بسته شدن عمده مسیرهای این کشور به سمت غرب، به‌صورت تاکتیکی، آن‌را فرصت می‌بیند. ضمن اینکه براساس بند 9 توافق‌نامه آتش‌بس قره‌باغ، نظارت بر حمل‌ونقل کالا در مسیرهایی که از طریق ارمنستان، نخجوان را به بخش اصلی خاک آذربایجان متصل خواهد کرد توسط ارگان‌های مرزی سرویس امنیت فدرال روسیه صورت خواهد گرفت و این برای روسیه ابزاری برای چانه‌زنی با ترکیه خواهد بود، که گرفتاری‌های زیادی با آن در موضوع تنگه‌ها بر اساس کنوانسیون مونترو دارد.

وی احتمال تکرار عملکرد ضعیف نیروهای روسیه در کریدور لاچین در قبال هر کریدور جدید دیگر را نگران کننده دانست و افزود: احتمال اینکه این مسیر در آینده در اختیار نیروهای ناتو قرار گیرد وجود داشته و برای ایران و روسیه مخاطراتی دارد و نگران‌کننده است.

به گفته حسینی، در شرایط فعلی، برخی تحلیلگران و تصمیم‌گیران روسیه با نادیده گرفتن مخاطرات بلندمدت، به منافع کوتاه مدت چشم دوخته‌اند. اما در این شرایط، ایران همانطور که همواره از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان حمایت کرد و حمایت خویش را در عمل نیز ثابت کرد، اکنون نیز بر ضرورت حفظ تمامیت ارضی دیگر کشور همسایه، یعنی ارمنستان تاکید دارد.