محسن جلیلوند در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «تحولات اخیر در سیاست‌های دفاعی و رزمایش‌های هسته‌ای ناتو بار دیگر نشان می‌دهد که جهان در مسیر بازتعریف مفهوم بازدارندگی قرار گرفته است؛ مسیری که از نگاه بسیاری از تحلیلگران می‌تواند به تشدید تنش‌ها و بی‌ثباتی جهانی بینجامد. رزمایش اخیر ناتو که با محور بازدارندگی هسته‌ای برگزار شد و با اظهارات مارک روته، دبیرکل این سازمان، همراه بود، پیام روشنی به رقبای ناتو مخابره کرد مبنی بر اینکه غرب به دنبال نمایش قدرت هسته‌ای خود است و حاضر نیست در برابر تهدیدات روسیه عقب‌نشینی کند.»

وی افزود: «بازدارندگی هسته‌ای زمانی معنا دارد که بر پایه ثبات، اعتماد و گفت‌وگو شکل بگیرد، نه رزمایش و تهدید متقابل. وقتی ناتو با ادعای مقابله با روسیه چنین مانورهایی برگزار می‌کند، در حقیقت زمینه را برای واکنش مشابه مسکو و افزایش تنش‌های راهبردی فراهم می‌سازد.» این استاد روابط بین‌الملل افزود: «روسیه بارها هشدار داده است که اقدامات تحریک‌آمیز ناتو می‌تواند به درگیری مستقیم قدرت‌های هسته‌ای منجر شود. در واقع، مفهومی که قرار بود حافظ امنیت جهانی باشد، اکنون خود به یکی از منابع اصلی ناامنی تبدیل شده است.»

جلیلوند با اشاره به ریشه‌های تحولات کنونی گفت: «نقطه آغاز چرخه جدید رقابت‌های هسته‌ای را باید در تصمیم چند هفته پیش دونالد ترامپ برای ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای جست‌وجو کرد؛ تصمیمی که عملاً خروج از نظم بین‌المللی کنترل تسلیحات را رقم زد و تبعات آن همچنان ادامه دارد.» او توضیح داد: «با این تصمیم، آمریکا عملاً معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای را بی‌اثر کرد و زمینه اقدامات متقابل دیگر قدرت‌ها را فراهم آورد. روسیه بلافاصله از احتمال آغاز دوباره آزمایش‌های خود سخن گفت و چین نیز برنامه مدرن‌سازی زرادخانه هسته‌ای را تسریع کرد. در نتیجه، چرخه‌ای از ناامنی و بی‌اعتمادی جهانی در حال شکل‌گیری‌ است.»

به گفته این تحلیلگر، «اکنون همه بازیگران اصلی در وضعیت تعلیق راهبردی قرار دارند؛ هیچ‌کدام حاضر نیست عقب‌نشینی کند و هرگونه حرکت یک‌جانبه می‌تواند توازن شکننده موجود را از بین ببرد. در چنین فضایی، تنها یک خطای محاسباتی می‌تواند بحران غیرقابل‌مهاری را رقم زند.» وی افزود: «ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای آمریکا نه‌تنها انگیزه رقابت تسلیحاتی را میان قدرت‌ها زنده کرد، بلکه مشروعیت سیاسی رژیم‌های منع گسترش را نیز تضعیف نمود. کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای اکنون می‌پرسند چرا باید به معاهداتی پایبند باشند که قدرت‌های بزرگ خود آن را نقض می‌کنند؟ این وضعیت به معنای بازگشت به دوران جنگ سرد است؛ با این تفاوت که امروز تعداد بیشتری از کشورها از فناوری هسته‌ای برخوردارند و کنترل پیامدهای آن دشوارتر شده است.»

هشدار گروسی: احتمال واقعی درگیری هسته‌ای

در بخش دیگری از گفت‌وگو، محسن جلیلوند به اظهارات اخیر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اشاره کرد و گفت: «وقتی گروسی از احتمال واقعی وقوع درگیری هسته‌ای سخن می‌گوید، این تنها یک هشدار نمادین نیست، بلکه بازتاب واقعیتی خطرناک در روابط بین‌الملل است.» او توضیح داد: «مدیرکل آژانس به‌درستی تأکید کرده است که «بعد هسته‌ای در روابط جهانی شاهد افزایش بی‌سابقه‌ای از سطح تنش‌هاست.» علت اصلی این وضعیت، سیاست‌های قدرت‌محور ایالات متحده، واکنش متقابل روسیه و ورود ناتو به میدان رقابت هسته‌ای است.»

این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: «پنج کشوری که بر اساس پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای مجاز به داشتن سلاح هسته‌ای هستند، عملاً خارج از چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی در مسیر رقابت حرکت می‌کنند. در نتیجه، سایه جنگ اتمی بر جهان سنگین‌تر شده و خطر گسترش سلاح‌های هسته‌ای بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است.» او یادآور شد: «نکته نگران‌کننده‌تر آن است که روند کاهش کلاهک‌های هسته‌ای که از دهه ۹۰ میلادی آغاز شده بود، اکنون متوقف شده و حتی روندی معکوس یافته است؛ یعنی جهان از مسیر خلع سلاح فاصله گرفته و به سمت بازتسلیح حرکت می‌کند.»

جلیلوند در پایان تأکید کرد: «در چنین شرایطی، دیپلماسی چندجانبه و نهادهای بین‌المللی باید نقش فعال‌تری ایفا کنند. اگر کشورها از ابزار گفت‌وگو و سازوکارهای نظارتی بهره نگیرند، احتمال تحقق بدترین سناریو یعنی درگیری هسته‌ای افزایش می‌یابد. جهان امروز بیش از هر زمان دیگر به خویشتن‌داری، گفت‌وگو و ترمیم اعتماد متقابل نیاز دارد؛ چراکه ادامه روند کنونی نه‌تنها امنیت جهانی، بلکه بقای نظام بین‌الملل را تهدید خواهد کرد.»