بهادر باقری، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی درباره گسترش زبان فارسی در کشورهای اسلامی، همسایگی و جهان اظهار داشت: «در دنیای امروز، عوامل و چارچوب‌های سیاسی بر تمام تعاملات فرهنگی، اجتماعی و علمی سایه افکنده است.» باقری تصریح کرد: «با کشورهایی که روابط سیاسی خوبی داریم، امکان همکاری برای آموزش و توسعه زبان فارسی بیشتر است.»وی ادامه داد: «اکنون بیش از سیصد کرسی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه‌های جهان فعال است و بسیاری از آن‌ها از استادان بومی یا ایرانی مقیم بهره می‌برند. وزارت علوم نیز هر سال تعدادی استاد اعزام می‌کند. روزگاری این تعداد به حدود چهل نفر می‌رسید؛ اما اکنون به دلیل مشکلات بودجه و تأمین ارز، به حدود پانزده نفر کاهش یافته است. این در حالی است که چین، ترکیه و کشورهای عربی، برای توسعه زبان خود در جهان برنامه‌ریزی و بودجه‌های کلان اختصاص می‌دهند و اگر به این موضوع توجه نشود، شاهد تعطیلی بسیاری از کرسی‌های زبان فارسی خواهیم بود.»

این استاد دانشگاه افزود: «اوضاع زبان فارسی در شبه‌قاره هند، چین، روسیه، ترکیه، برخی کشورهای اروپایی و آسیای میانه و نیز برخی کشورهای اسلامی مانند مصر و عراق مناسب است.» او توضیح داد: «در چین، در چهارده دانشگاه کرسی زبان فارسی وجود دارد؛ اما در دیگر کشورهای غرب آسیا، از جمله کشورهای حوزه خلیج‌فارس، ارتباط خوبی برقرار نشده و تنها برخی کلاس‌های آزاد زبان فارسی فعال است. باوجود جمعیت بزرگ ایرانیان در قطر، امارات، بحرین و کویت، اما هنوز رشته زبان فارسی در این کشورها تأسیس نشده است.» او تأکید کرد: «در عین حال، چالش‌های سیاسی عامل اصلی این وضعیت است.»

پیشنهادهای عملی برای توسعه زبان فارسی

باقری در ادامه گفتگو، مجموعه‌ای از پیشنهادهای مشخص را ارائه داد:

1. «تجربه نشان داده ورود مستقیم دولت یا وزارت علوم در برخی کشورها با مقاومت روبه‌رو می‌شود؛ بنابراین همکاری‌های دانشگاهی کارآمدتر است. دانشگاه‌ها باید تفاهم‌نامه‌های واقعی و عملیاتی منعقد کنند و این همکاری دوسویه و پایدار باشد.»
2. «حضور ایرانیان بانفوذ فرهنگی، اقتصادی یا استادان ایرانی مقیم می‌توانند نقش تعیین‌کننده در ایجاد کرسی‌های زبان فارسی داشته باشند.»
3. «افراد علمی و فرهنگی تأثیرگذار، گاهی بیش از یک وزارتخانه اثر می‌گذارند؛ این افراد باید شناسایی و به کار گرفته شوند.»
4. «کاهش حضور استادان ایرانی در کنفرانس‌های جهانی و فرصت‌های مطالعاتی یک معضل جدی است. او تأکید کرد: دانشگاه‌ها به دبیرستان‌های بزرگ تبدیل شده‌اند و نبود ارتباط خارجی، مسیر گفتگو و همکاری علمی را محدود کرده است.»
5. «در کشورهایی که رایزنان فرهنگی ایران از میان نخبگان دانشگاهی انتخاب شده‌اند، گسترش زبان فارسی رونق یافته است؛ بنابراین انتخاب رایزنان فرهنگی باید بادقت انجام شود.»
6. «در جذب ایران‌شناسان، شرق‌شناسان و نخبگان علمی جهان ضعیف عمل کرده‌ایم، اما برای جبران هرگز دیر نیست. دعوت از استادان و مدیران ارشد دانشگاهی جهان به ایران می‌تواند زمینه‌ساز همکاری مؤثر باشد»
7. «افزایش دانشجویان خارجی، به‌ویژه عراقی و افغانستانی، یک فرصت ارزشمند است؛ به‌شرط اینکه آموزش زبان فارسی به آنان جدی گرفته شود.»
8. «اعزام استاد و تعیین منابع درسی باید کاملاً علمی باشد و از هرگونه نگاه سیاسی یا مذهبی پرهیز شود.»
9. «آموزش زبان فارسی بدون درک فرهنگ و ادبیات آن ناقص است؛ استاد اعزامی باید در هر دو حوزه مهارت داشته باشد.»
10. « سیاست‌گذاری برای گسترش زبان فارسی باید شفاف، یکپارچه و تحت نظر یک متولی واحد انجام شود.»

امکان ایجاد دوره‌های علمی مشترک با دانشگاه‌های معتبر و ظرفیت فناوری‌های دیجیتال

این استاد دانشگاه درباره امکان ایجاد دوره‌های علمی مشترک با دانشگاه‌های معتبر در کشورهای آفریقایی، آسیایی و منطقه‌ای گفت: «با کشورهایی که روابط سیاسی و فرهنگی خوبی شکل گرفته است، این برنامه قابل‌اجرا است.» او افزود: «ایجاد دوره‌های مشترک علمی میان دانشگاه‌های معتبر ایران و کشورهای دیگر امری ممکن و رایج است.»

باقری درباره نقش فناوری دیجیتال گفت: «یکی از راهکارهای ارزشمند آموزش، برگزاری دوره‌های آنلاین، فیلم‌های آموزشی، نرم‌افزارها و بازی‌های آموزشی است.» او تأکید کرد: «نسل سوم ایرانیان خارج از کشور باید به‌صورت ویژه مورد توجه قرار گیرد.» این استاد دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد: «برگزاری دوره‌های دانش‌افزایی زبان فارسی برای استادان و دانشجویان خارجی که پیش‌تر با شور برگزار می‌شد، اکنون کاهش یافته است و باید این روند با ترکیب آموزش حضوری و مجازی احیا شود.»