شورای راهبردی روابط خارجی با همکاری انجمن ایرانی روابط بین‌الملل روز دوشنبه میزبان نشست تخصصی «گفت وگوی علمی درباره رویکرد دولت ترامپ به برجام و چشم اندازهای پیش روی جمهوری اسلامی» بود تا با حضور دکتر ابراهیم متقی، استاد دانشگاه تهران، دکتر حسین دهشیار، استاد دانشگاه علامه طباطبایی و دکتر عبدالرضا فرجی‌راد، استاد ژئوپلیتیک رهیافتی به برجام و آینده پیش روی آن داشته باشد.

«بازی بلوف بزرگ»

دکتر متقی معتقد است دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا «بازی بلوف بزرگ» را با هدف «اقدام پر شدت یا بهره گیری از قدرت و مزیت نسبی برای منفعل کردن طرف مقابل» پیگیری می‌کند.

این استاد دانشگاه، از این منظر و با مفروض دانستن اینکه «نگاه آمریکایی به جهان مبتنی بر سیاست قدرت است»، تصریح کرد: زمانی، اندیشکده بروکینگز هشت گزینه را درباره نوع مواجهه آمریکا با ایران ارائه داد که از گزینه نظامی تا اقدامات تاکتیکی را شامل می‌شد، اما این اندیشکده در نهایت به این جمع‌بندی رسید که تداوم سیاست تحریم و دیپلماسی اجبار بهترین راه برای مواجهه با ایران است.

وی با بیان اینکه صحنه سیاسی کنونی نسبت به قبل تغییر کرده، اما رویکرد ترامپ در ادامه سیاست باراک اوباما، رئیس جمهور پیشین آمریکاست، گفت: در حال حاضر ایران چند مزیت نسبی در فضای منطقه از جمله برخورداری از قابلیت هسته‌ای و چرخه سوخت هسته‌ای دارد.

رفاه و امنیت ایران؛ سیبل دیپلماسی اجبار

دکتر متقی ادامه داد: آمریکا سعی دارد از طریق دو مقوله امنیت و رفاه، تصمیم ایران درباره دیپلماسی هسته‌ای آینده کشور را تحت فشار قرار دهد. در واقع ترامپ در قبال برجام با رویکرد محاسبه و پیش‌بینی آینده به دنبال تامین منافع آمریکا است، به طوری که می‌خواهد خروج یا ماندن در برجام دیگر برای ایران مزیتی نداشته باشد.

این استاد دانشگاه معتقد است: در هر صورت فرو ریختن برجام در شرایط کنونی بعید است. برهمین اساس نیز آمریکا در قالب پلیس بد و اروپایی‌ها در قالب پلیس خوب همچنان به بازی ادامه خواهند داد. بحث‌های موشکی و منطقه‌ای را نیز در همین راستا دنبال می‌کنند تا ایران را وادار به اتخاذ تصمیم‌های سخت نمایند.

وی ادامه داد: بنابراین ترامپ سعی خواهد کرد تا از حوزه هسته‌ای وارد حوزه منطقه‌ای و موشکی شود تا دستاورد جدیدی به نام خود کسب کند.

دکتر متقی در پایان اینگونه جمع بندی کرد: به نظر نمی‌رسد که این روند، ماهیت پرشدت پیدا کند، به طوری که با خروج آمریکا از برجام ایران با شوک مواجه شود، چرا که بازی سیاست ادامه دارد و خروج آمریکا به معنای بیشتر شدن مشکلات ایران نیست. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره برجام و «ان پی تی» باید هوشیارانه و عاقلانه باشد و باید تصمیمی گرفت که کمترین مطلوبیت را برای آمریکا داشته باشد.

فروپاشی از درون، راهبرد ضدایرانی آمریکا

دکتر حسین دهشیار هم در ادامه این جلسه، به تشریح سیاست‌های کلان آمریکا در قبال ایران و ارتباط آن با برجام پرداخت و گفت: راهبرد آمریکا از ابتدای انقلاب مبتنی بر ایجاد شرایطی  بود که ساختار قدرت سیاسی حاکم از محتوا تهی شود، به طوری که به تدریج فروپاشی از درون شکل بگیرد.

وی افزود: سازمان‌های متعدد امنیتی در آمریکا فعال هستند تا بتوانند چهار وظیفه اصلی نظام ایران یعنی ایجاد یا کمک به انباشت ثروت؛ عمومیت بخشی به رفاه؛ ایجاد امنیت و در نهایت ساماندهی به روابط اجتماعی و مردم براساس هنجارهای مطلوب را مختل کنند.

این استاد دانشگاه معتقد است: براساس چنین رویکردی نیز آمریکا در مذاکرات هسته ای شرکت کرد تا بتواند از فرصت‌های احتمالی به نفع خود بهره‌برداری کند.

وی تصریح کرد: براین اساس، مذاکره به معنای دگرگونی راهبرد آمریکا در قبال ایران نبوده و این کشور در جریان مذاکره و پسا-مذاکره همچنان به دنبال ادامه سیاست‌هایش در قبال ایران بوده است.

ترامپ مستقیما از برجام خارج نمی‌شود

دکتر عبدالرضا فرجی راد هم در این نشست به تشریح پایگاه اجتماعی ترامپ پرداخت و گفت: هم حزب جمهوری خواه از ترامپ خسته شده و هم دموکرات ها او را قبول ندارند. در این میان، تنها 20 درصد از آمریکایی ها هستند که تحت هر شرایطی به تصمیمات و سیاست های ترامپ پایبند هستند.

وی افزود: جمهوری ‌خواهان اگر به رفتن ترامپ کمک کنند، حتما در عرصه سیاست داخلی آمریکا بازنده خواهند شد، چون می‌توانند با همین 20 درصد، در انتخابات آینده پیروز شوند. بنا بر این فشارهایی هم که ترامپ و مشاوران سیاسی جدید وی علیه ایران دنبال می‌کنند، به خاطر همین اوضاع داخلی است.

وی معتقد است: ترامپ می‌خواهد با اهرم فشار به دستاوردی برای انتخابات آینده برسد. در واقع او برای پیروزی در انتخابات آینده است که می‌خواهد وعده خود درباره پاره کردن برجام را عملی کند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در حال حاضر گروه بزرگی از دموکرات ها و جمهوری‌خواهان با بقای برجام موافق هستند، زیرا نمی‌خواهند آمریکا منزوی شود و می‌دانند در صورت نقض آن، همکاری آمریکا با نظام بین الملل سخت خواهد شد.

دکتر فرجی‌راد گفت: اروپایی‌ها هم به دو دلیل با فسخ برجام مخالف هستند. اول اینکه برجام نخستین توافقنامه‌ای است که اروپایی‌ها توانستند به سرانجام برسانند و  از طریق آن اعتباری به دست آوردند و دوم اینکه ملاحظات امنیتی اروپا در آن لحاظ شده است.

وی با اشاره به سه هدف ترامپ درباره ایران، یعنی جلوگیری از غنی‌سازی در ایران، کاستن از توان موشکی و دفاعی کشور و کاهش نفوذ منطقه‌ای تهران گفت: ایران زیر بار خواسته های ترامپ نمی‌رود، چون در غیر این صورت ابزارهای ژئوپولیتیکی خود را از دست خواهد داد.

این استاد دانشگاه با این جمع‌بندی که «به نظر نمی رسد که ترامپ مستقیما از برجام خارج شود»، گفت: در همین حال، آمریکا منتظر است که از اروپایی ها امتیاز بیشتری بگیرد تا از برجام خارج نشود. باید در نظر داشت خارج نشدن آمریکا از برجام، دو امتیاز برای ترامپ خواهد داشت که یکی رشد اقتصادی داخلی با چشم انداز پیروزی در انتخابات و دیگری، کسب منافع از متحدان منطقه ای از طریق ایران هراسی است.

دکتر فرجی‌راد با بیان اینکه «ایران باید سناریوهایی را برای هر احتمالی درخصوص آینده برجام مدنظر داشته باشد»، گفت: اروپایی‌ها نیز حاضر به همراهی ایران در موضوع برجام هستند، هرچند که می دانند با توجه به جهانی شدن اقتصاد این کار بسیار سخت است.