آنتونی دورکین در یادداشتی که شورای روابط خارجی آمریکا منتشر ساخت، نوشت: مجمع جهانی بهداشت به‌طورمعمول موردتوجه جهانیان نیست، اما نشست سال 2020 مجمع یادشده همه اعضای سازمان بهداشت جهانی را گرد هم آورد تا جدی‌ترین همه‌گیری جهانی در یک قرن گذشته را آن‌هم در میان بحث‌وجدل سیاسی بر سر منشأ ویروس، مورد بررسی قرار دهند.

در چنین شرایطی، مجمع جهانی بهداشت به مجمعی برای مانور ژئوپلیتیکی بین چین و آمریکا تبدیل شد و موانع موجود بر سر راه واکنش منسجم جهانی را برای مقابله با ویروس یادشده، برجسته ساخت.

همه‌گیری ناشی از ویروس کرونا میلیون‌ها نفر را آلوده کرده و جان چند صد هزار نفر را گرفته و تمام نقاط جهان را آلوده ساخته است. با توجه به بالا بودن نرخ آلودگی ویروس کرونا، لازم است همه کشورها برای مقابله با آن با یکدیگر همکاری کنند. علاوه ‌بر اینکه ویروس کرونا تهدید مستقیمی برای بهداشت جهانی است، تأثیر زیادی هم بر بسیاری از حوزه‌های دیگر از فعالیت‌های جهانی همچون تجارت، بدهی، جریان مالی، امنیت، مهاجرت و اقدام برای مقابله با تغییرات آب و هوایی دارد.

از سوی دیگر همه‌گیری ویروس کرونا زمانی اتفاق افتاد که نظام چندجانبه‌گرایی تحت‌فشار زیادی قرار داشته و به‌واسطه فقدان حمایت و تلاش‌های قدرت‌های بزرگ برای استفاده از نهادهای بین‌المللی جهت رقابت و نه همکاری ضعیف شده است.

سازمان بهداشت جهانی در کانون واکنش به ویروس کرونا قرار داشته و عملکرد آن به‌طورجدی مورد بحث‌وجدل قرار گرفته است. منتقدان، سازمان یادشده را متهم به مطیع بودن در مقابل چین نموده‌اند. در 14 ژانویه 2020، سازمان یادشده گزارش کشور چین را بدون طرح هرگونه پرسشی منتشر ساخت دال بر اینکه شواهدی مبنی بر انتقال انسان به انسان وجود ندارد.

سازمان مذکور تا پایان ژانویه 2020 سرایت ویروس را به‌عنوان وضعیت اضطراری بهداشت عمومی بین‌المللی اعلام نکرد. در آن زمان فقط محدودیت‌های مسافرت و تجارت بین‌المللی اعلام کرد.

آمریکا فشارهایش بر سازمان بهداشت جهانی را به‌واسطه مناسبات سازمان با چین بیشتر کرده است. در آوریل 2020، ترامپ اعلام کرد حق‌السهم آمریکا را به‌عنوان بزرگ‌ترین کمک‌کننده به سازمان یادشده معلق می‌کند.

ترامپ سازمان بهداشت جهانی را به سازمانی چین‌محور متهم کرد و با آغاز نشست مجازی مجمع جهانی بهداشت تهدید نمود که برای همیشه حق‌السهم خود را قطع خواهد کرد، چنانچه ظرف 30 روز بهبود قابل‌توجهی ایجاد نکند. این در حالی است که رئیس‌جمهور چین در نشست مجمع بهداشت جهانی وعده کمک 2 میلیارد دلاری به سازمان بهداشت جهانی برای مقابله با همه‌گیری ویروس کرونا و اعزام پزشک و ارسال اقلام پزشکی به آفریقا و دیگر مناطق درحال‌توسعه داد. وی همچنین گفت واکسن ویروس کرونا باید کالای عمومی جهانی باشد. به‌علاوه، چین در جریان نشست یادشده تلاش کرد تا حمایت خود از چندجانبه‌گرایی را به نمایش بگذارد و رهبری مقابله با ویروس کرونا را به دست بگیرد. از نشست مجمع بهداشت جهانی، چین پویش مناسبات دیپلماتیک و روابط عمومی برای گسترش مدیریت همه‌گیری ویروس کرونا را افزایش داده و با هرگونه انتقاد از خود مقابله کرده است.

الگویی از حمله آمریکا به نهادهای چندجانبه ظهور کرده است، درحالی‌که چین تلاش می‌کند این نهادهای را حول محور ارزش‌هایی شکل دهد که اروپایی‌ها با آن بیگانه هستند.

برای اروپایی‌ها مانور حول محور سازمان بهداشت جهانی تکرار الگویی است که بسیار آشنا است: آمریکا به سازمان یادشده پشت کرده و به نهادهای چندجانبه آن حمله می‌کند. بسیاری از دولت‌های اروپایی بر این باور هستند که سؤال‌هایی درباره واکنش بهداشت عمومی بین‌المللی برای مقابله با ویروس کرونا وجود دارد که باید پاسخ داده شود و مایل است نظام بین‌الملل تقویت شود. در چنین فضایی اروپا حداقل توانست به یک پیروزی دیپلماتیک حداقلی دست یابد و اجماع برای قطعنامه پیشنهادی‌اش در مجمع بهداشت جهانی را به دست آورد که در این قطعنامه خواستار تشدید همکاری جهانی با محوریت سازمان بهداشت جهانی برای دسترسی برابر به آزمایش، درمان و واکسن شد.

این دومین بار است که اتحادیه اروپا برخی موفقیت در تقویت همکاری بین‌المللی برای مقابله با ویروس کرونا به دست می‌آورد. اولین موفقیت برگزاری کنفرانسی در آوریل 2020 و جمع‌آوری کمک برای بهداشت جهانی بود؛ اما موفقیت محدود نباید اروپا را نسبت به چالش‌های بسیار موجود برای اعاده واکنش بین‌المللی همکاری‌محور مغفول سازد.

سؤال فوری‌تر درباره همه‌گیری ویروس کرونا بی‌پاسخ مانده است. چگونه توزیع جهانی عادلانه هرگونه درمان یا واکسن ویروس کرونا در صورت کشف سازمان‌دهی خواهد شد؟ نشانه‌هایی وجود دارد که آمریکا و چین در تلاش هستند تا از مزایای ژئوپلیتیکی اولین کشور تولیدکننده واکسن بهره‌مند شوند که برخی تحلیلگران این امر را به رقابت فضایی آمریکا – شوروی سابق در دوره جنگ سرد تشبیه کردند. رهبران اروپا بر رویکرد جهانی تأکید دارند، اما از اتحادیه اروپا به‌واسطه اعمال محدودیت‌ها بر صادرات تجهیزات حفاظتی در جریان پیک همه‌گیری ویروس کرونا در اروپا انتقاد شده است.

سؤال دوم این است که چگونه کشورهای ثروتمند به کشورهای درحال‌توسعه برای مقابله با پیامدهای همه‌گیری ویروس کرونا و بهبودی اقتصادی کمک خواهند کرد، درحالی‌که نهادهای مالی بین‌المللی تعلیق در بازپرداخت بدهی کشورهای درحال‌توسعه در سال 2020 را پیشنهاد کرده‌اند، احتمالاً این کشورها نیاز دارند که تعلیق بدهی‌ها تمدید شود و حتی بخشی از بدهی‌ها بخشیده شود. چین به گروه کشورهایی پیوسته است که بدهی کشورهای درحال‌توسعه را برای سال 2020 معلق کرده‌اند.

همه‌گیری ویروس کرونا مستلزم همکاری بین‌المللی است، اما نهادهای بین‌المللی به میدان نبردی بین قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است. این پویایی در شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز قابل مشاهده است. اتحادیه اروپا نیازمند متحدانی در سراسر جهان است که علاقه‌مند به همکاری هستند، اما هرگونه تلاش برای ترمیم نظام بین‌الملل مستلزم راهبردی برای تقویت همکاری بین‌المللی است.