دکتر غلامرضا خواجی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به اقدام جنگنده‌های آمریکایی در تعرض به هواپیمای ایرانی بر فراز آسمان سوریه، خاطرنشان کرد: متاسفانه آمریکایی‌ها خود را مقید به رعایت مقررات بین‌الملل نمی‌دانند و به حقوق بین‌الملل اعتقاد ندارد. آن‌ها تصور می‌کنند حقوق آمریکا برتر است و از لحاظ بین‌المللی قوانین سیستم داخلی خود را بر امور بین‌المللی حاکم می‌دانند.

وی افزود: در تجاوزی که به آسمان سوریه و هواپیمای ایرانی صورت گرفته اعلام کرده‌اند ما برای امنیت خارجی آمریکا موظفیم هواپیمای مسافربری را که به نظرمان مشکوک می‌آید، بازدید بصری کنیم و مقداری دلهره برای آن‌ها ایجاد کنیم. این اقدامات کاملا خلاف موازین و حقوق بین‌الملل است.

این عضو هیات علمی گروه حقوق دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اسنادی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم، امنیت مسافران را حین پرواز تضمین می‌کند، تأکید کرد: از چند جهت این اقدام آمریکایی‌ها خلاف قانون است. بر اساس کنوانسیون شیکاگو، مصوب 1944، امنیت پرواز و مسافر تمام هواپیماهای مسافربری و باربری که در ایکائو به ثبت رسیده‌اند و هواپیمایی ماهان هم جزو آن‌ها است، از مبدا تا مقصد تحت حمایت این کنوانسیون بین‌المللی و همچنین کشور مقصد است.

خواجی ادامه داد: بر اساس کنوانسیون شیکاگو این هواپیما باید از مبدا تا مقصد، بدون هیچ گونه مزاحمتی حرکت کند، چه از طرف کشور مقصد و چه کشور ثالث که آمریکایی‌ها این قانون را نقض کرده‌اند.

اقدام جنگنده‌های آمریکایی، تجاوز جنگی و خلاف مقررات بین‌المللی

وی با بیان اینکه وقتی سوریه اجازه می‌دهد که هواپیمای مسافربری بر اساس کنوانسیون و توافقات کشورها، وارد آسمان کشورش شود طبیعتا مسئولیت امنیت آن را هم برعهده دارد، گفت: سوریه اعلام کرده است که این هواپیما متجاوز بوده، بنابراین این مسئولیت از دوش سوریه برداشته می‌شود و حضور هواپیمای جنگنده آمریکایی در فضای سوریه خلاف مقررات بوده است. بنابراین باید بررسی شود که این هواپیما بر اساس کدام مقررات بین‌المللی در فضای سوریه به پرواز درآمده است. هواپیمای جنگی آمریکا مجوز نداشته، بنابراین این تجاوز جنگی و خلاف مقررات بین‌المللی است.

این استاد حقوق بین‌الملل ضمن تأکید بر اینکه قانونی درباره تهدید هواپیمای مسافربری وجود ندارد مگر اینکه ثابت شده باشد که آن هواپیما در حال انجام حرکت تروریستی بوده است، اضافه کرد: هیچ‌یک از هواپیماهای نظامی مجاز به تردد در مسیرهای هواپیماهای غیرنظامی نیستند و اگر در این مسیرها حضور یابند نقض قوانین بین‌المللی است.

مسیرهای پیگیری حقوقی تعرض به هواپیمای مسافربری

خواجی با اشاره به جراحات، صدمات فیزیکی و فشارهای روانی و استرسی که برای مسافران این هواپیما در حین این اقدام جنگنده‌های آمریکایی ایجاد شده است، ادامه داد: این اقدام آمریکا، تجاوز به کشور ایران محسوب می‌شود، چرا که هواپیما جزیی از خاک کشور محسوب می‌شود. تجاوز به خاک یک کشور، مسئولیت بین‌المللی دارد و باید در قبال تک تک آن افراد در چارچوب مسئولیت حقوقی و کیفری که شامل این اقدام می‌شود پاسخگو باشد. باید تمام خسارات را جبران کند. بنابراین هر کدام از این مسافران می‌تواند در دادگاه‌ها شکایت کیفری و حقوقی را مطرح کند از جمله در کشور خودمان هم می‌تواند این طرح دعوا انجام شود. آن‌ها حتی می‌توانند وکیل بگیرند و در خاک آمریکا هم این طرح دعوا را مطرح کنند.

ملت‌ها باید بدانند آمریکایی‌ها چگونه وحشیانه برخورد می‌کنند

این استاد دانشگاه تأکید کرد: طرح این دعوا بسیار اهمیت دارد و ایران باید این مسئله را دنبال کند. با این اقدام در عرصه سیاسی و اجتماعی واقعا وجاهت و آبروی مقامات آمریکا در افکار عمومی ملت‌ها می‌رود، چرا که یک هواپیمای نظامی، هواپیمای مسافربری را تهدید کرده است! ملت‌ها باید بدانند آمریکایی‌ها چگونه وحشیانه برخورد می‌کنند. این یک جنایت بین‌المللی است و از لحاظ سیاسی و اجتماعی ضربه‌ای برای آمریکایی‌ها است و افکار عمومی جهانی قطعاً آن را محکوم می‌کند و مطمئنا در دادگاه‌ها محکوم می‌شود.

وی همچنین گفت: ایران باید این مسئله را به دیوان بین‌المللی دادگستری که ما در آنجا هم چند بار علیه آمریکایی‌ها شکایت کرده‌ایم، ببرد. بر اساس اساسنامه این دیوان می‌توانیم طرح دعوا کنیم. باید پرونده دیگری را علیه آمریکایی‌ها برای نقض قرارداد 1955 باز کنیم که این مسیر از لحاظ شکلی بسیار جواب می‌دهد.

ضرورت پیگیری در سازمان ملل

خواجی گفت: ایران باید برای احقاق حقوق خود این مطلب را به عنوان تهدید، در مجمع عمومی سازمان ملل هم مطرح کند. وی افزود: ایران علاوه بر بردن شکایت به ایکائو، می‌تواند از طریق سوریه طرح دعوا کند. این اقدام علی الاصول محکوم است و متجاوز شناخته می‌شود.