پرفسور «نادر انتصار» در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به روابط ایران و عراق و زمینه‌های همگرایی میان دو کشور پرداخت که متن آن را در ادامه می‌خوانید.

*روابط ایران و عراق را با توجه به سفر اخیر مقامات امنیتی و اقتصادی این کشور به ایران چگونه ارزیابی می‌کنید؟

این‌گونه که تحولات اخیر نشان می‌دهند روابط ایران و عراق بیشتر از گذشته روی محور دولت-دولت تمرکز خواهد داشت تا اینکه روی محور روابط ایران با گروه‌ها و سازمان‌هایی که در گذشته موازی یا تا حدی مستقل از دولت مرکزی عراق فعالیت داشته‌اند. البته این نشان‌دهنده این نیست که ایران همکاری خود با گروه‌های مقاومت در عراق را کاهش دهد یا قطع کند، ولی این همکاری‌ها بیشتر از گذشته از طریق دولت مرکزی عراق در بغداد هماهنگ خواهند شد.

*مهم‌ترین موانع و چالش‌ها در روابط دو کشور چیست؟

علاوه بر موانع و چالش‌های اقتصادی که تحریم‌های اولیه و ثانویه آمریکا در روابط ایران و عراق ایجاد کرده‌اند، سیاست‌های کشورهای منطقه و تنش موجود بین ایران و برخی از این کشورها تأثیرات منفی در گسترش روابط تهران و بغداد بازی خواهند کرد.

*عراق دوره بعث دشمن ایران بود و بعد از سقوط صدام روابط دو کشور وارد مرحله جدیدی از رقابت و همکاری شد. اهمیت این رابطه برای دو کشور چیست؟

شکی نیست که هدف درازمدت عراق احیای نقش خود به‌عنوان بازیگر مهمی در سیاست منطقه است. این بدان معنی است که در آینده در برخی موارد کشورهای ایران و عراق رقیب یکدیگر در منطقه خواهند بود و در مواردی دیگر با یکدیگر همکاری خواهند کرد. این یک موضوع طبیعی در روابط کشورها است. مهم این است که تهران و بغداد با اتخاذ تصمیمات خود اجازه ندهند که رقابت‌ها به دشمنی تبدیل شوند، چون امنیت منطقه احتیاج به همکاری سازنده و درازمدت بین ایران و عراق دارد.

*در سفر اخیر «فواد حسین» وزیر خارجه عراق به ایران و در دیدار با «محمدجواد ظریف»، وزیر خارجه ایران بر فراهم شدن مقدمات آغاز ساخت و تکمیل خط آهن شلمچه – بصره در راستای کمک به گسترش مناسبات تجاری بین دو کشور تأکید کرد و خواستار سرعت عمل مسئولان مربوطه دو کشور برای اجرایی شدن هرچه سریع‌تر این خط آهن شد. به نظر شما اهمیت این خط آهن چیست و چه مزایای اقتصادی برای دو کشور به همراه خواهد داشت؟

با توجه به روابط دوستانه‌ای که بین ایران و عراق بعد از سقوط صدام حسین ایجاد شده است، روابط اقتصادی بین دو کشور در سطح لازم گسترش نیافته است. برای مثال، حجم سرمایه‌گذاری بخش دولتی و خصوصی ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای دیگر خیلی کم است. تکمیل خط آهن شلمچه – بصره در راستای کمک به گسترش مناسبات تجاری بین دو کشور مهم خواهد بود درصورتی‌که شرایط لازم در این مورد فراهم شود و ایران سیاستی پویشگرانه نه منفعل را دنبال کند. در غیر این صورت، خط آهن شلمچه – بصره به‌خودی‌خود کارآمدی لازم را نخواهد داشت.

*یکی از مسائل مهم در همکاری منطقه‌ای چگونگی تعامل سه کشور ایران و عراق و عربستان هستند. به نظر شما همراهی ایران و عراق چه آثاری بر نظم امنیتی خلیج‌فارس خواهد داشت؟

عراق پتانسیل این را دارد که در ایجاد توازن قوا بین کشورهای رقیب در منطقه نقش مثبتی را ایفا کند. البته این احتیاج به گذشت زمان و ایجاد انسجام سیاسی در عراق دارد. همچنین همکاری ایران و عراق می‌تواند در شکل‌گیری یک سیستم امنیتی جدید در منطقه مفید باشد.

*بر اساس برخی اخبار عراق در حال حاضر به‌عنوان میانجی میان ایران و عربستان عمل می‌کند. به نظر شما چرا عراق این نقش را ایفا کرده است؟

عراق مایل است همکاری خود با کشورهای عرب خلیج‌فارس به‌خصوص عربستان و امارات را گسترش دهد؛ چون این کشورها توانائی گسترده‌ای در تزریق منابع مالی به عراق دارند و عراق در مقطع کنونی بیشتر از هر چیزی احتیاج به سرمایه‌گذاری برای توسعه اقتصاد خود دارد.

عراق همچنین به این موضوع واقف است که شکوفایی اقتصادی با نبودن امنیت داخلی و صلح منطقه‌ای برایش مشکل خواهد بود. کاهش تشنج بین ایران و عربستان کمک مهمی در ایجاد صلحی پایدار در منطقه خواهد کرد. این‌یکی از دلایل مهمی است که عراق مصمم است که به‌عنوان میانجی میان ایران و عربستان عمل کند.