رضا ذبیحی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به اخبار منتشرشده در رابطه با سفر مقامات ارشد دولت بایدن به خاورمیانه برای رایزنی با برخی کشورها باهدف کاهش نگرانی آن‌ها نسبت به بازگشت آمریکا به برجام، اظهار داشت: همان مقطع کوتاهی که برجام اجرایی شد، توانست قسمتی از گره‌ها و موانعی که در راه توسعه اقتصادی ایران وجود داشت را برداشته و یا حداقل در مسیر بهبود و رفع قرار دهد.

وی نگرانی برخی کشورهای منطقه را ناشی از نگاه رقابتی این کشورها به ایران برای تأمین منافع ملی‌شان در حوزه خلیج‌فارس ارزیابی کرد و گفت: پس از توافق برجام به دلیل عهدشکنی ایالات‌متحده آمریکا در اجرای دقیق آن، همچنان موانعی بر سر راه توسعه اقتصادی کشور وجود داشت، اما بااین‌وجود، بررسی همه آمارها حاکی از آن است که تحرک خوبی در وضعیت اقتصادی کشور ایجاد شده بود.

کشورهای منطقه نگران رفع موانع توسعه اقتصادی ایران

این استاد دانشگاه با بیان اینکه کاهش تدریجی موانع توسعه اقتصادی ایران، نگرانی‌های نادرستی را در برخی کشورهای منطقه ایجاد کرد، افزود: آن‌ها تصور کردند توسعه اقتصادی ایران ممکن است فرصت‌های آن‌ها را در این مقوله‌ها کاهش دهد. همین نگاه باعث شکل‌گیری این تصور بود که تنش میان ایران و غرب به نفع آن‌ها است و ازآنجاکه برجام این تنش‌ها را تا حدود زیادی کاهش می‌داد، لذا آن‌ها مایل نبودند که از برجام حمایت کنند و انعقاد و تداوم آن را به‌عنوان یک موضوع نگران‌کننده می‌دانستند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل رویکرد برخی کشورهای منطقه را «بازی با حاصل جمع صفر» ارزیابی کرد و با تأکید بر اینکه آن‌ها بعضا قائل به «بازی با حاصل جمع مثبت» نیستند، ادامه داد: این نگرانی‌ها تا آنجا تداوم داشت که حتی باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در جریان انعقاد برجام گفت که این کشورها باید بپذیرند ایران نیز در منطقه سهم دارد!

مسائل امنیتی و نظامی یکی از نگرانی‌های عمده کشورهای منطقه

ذبیحی با بیان اینکه یکی از نگرانی‌های مهم و عمده کشورهای منطقه ناشی از مسائل امنیتی و نظامی است، اضافه کرد: این تصور اشتباه وجود داشت که بهبود شرایط اقتصادی ایران منجر به سرمایه‌گذاری بیشتر ایران در مسائل نظامی و امنیتی علیه آن کشورها خواهد شد. البته گذشت زمان نشان داده و خواهد داد که عمده این نگرانی‌ها بی‌مورد و نادرست است و این کشورها خواهند دید که گام برداشتنشان در مسیر تعامل و بهبود روابط با ایران دستاوردهای بسیار زیادی برای منافع ملی طرفین، ثبات و امنیت در منطقه خواهد داشت.

این استاد دانشگاه افزود: اکنون درحالی‌که مذاکرات برای احیای برجام در جریان است، سخنان متفاوتی از بن سلمان ولیعهد عربستان شنیده می‌شود. این تغییر لحن در مقامات عربستان کاملاً محسوس است و چنانچه در عمل نیز شاهد تغییر رویه باشیم، می‌توان امید داشت که روابط ایران و کشورهای منطقه در راستای منافع ملی طرفین بهبود یابد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با یادآوری اینکه ایران همواره از مذاکره بر سر مسائل منطقه‌ای با حضور کشورهای حاضر در آن و عدم دخالت کشورهای فرا منطقه‌ای استقبال کرده است، گفت: این تحولات مثبت می‌تواند از مذاکرات صریح و مستقیم میان ایران و کشورهای منطقه آغاز شود و سپس منجر به حصول یک درک مشترک در میان طرفین در خصوص مسائل مختلف منطقه گردد.

ذبیحی افزود: اگرچه ممکن است طرفین در برخی موارد، اختلاف‌نظرها و دیدگاه‌هایی داشته باشند، اما منافع مشترک فراوانی وجود دارد که بر پایه آن می‌توان حصول این تفاهمات را جدی‌تر و ریشه‌ای‌تر دانست.

وی به سفر منطقه‌ای وزیر امور خارجه و مذاکرات با مقامات برخی کشورها و همچنین اخبار منتشرشده در خصوص مذاکرات احتمالی ایران و عربستان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر به نظر می‌رسد فضا به سمت‌وسوی مثبت‌تری می‌رود و این امیدواری وجود دارد که مواضع مناسب‌تری را از سوی همسایگانمان شاهد باشیم.

کشورهای منطقه نگران کم‌توجهی آمریکا

ذبیحی با اشاره به برخی اخبار مبنی بر احتمال سفر مقامات ارشد آمریکایی به امارات، عربستان، مصر و اردن برای رفع نگرانی در رابطه با بازگشت آمریکا به برجام، ادامه داد: آن‌ها خود را شرکای باسابقه اقتصادی و امنیتی غرب می‌دانند و این نگرانی رادارند که این توافق، غرب را نسبت به حفظ امنیت آن‌ها کم‌توجه کند و در مواجهه با ایران تنها بمانند. قطعاً آن‌ها این نگرانی را با آمریکا مطرح می‌کنند.

به گفته این کارشناس مسائل بین‌الملل؛ آمریکای بایدن، نه آمریکای ترامپ، می‌خواهد به آن‌ها اطمینان دهد که روابط ما همچنان مانند گذشته خواهد بود و از شما حمایت خواهیم کرد، ضمن اینکه می‌خواهد به آن‌ها بقبولاند که وجود برجام ازلحاظ امنیتی بیشتر به نفع آنهاست تا نبود آن؛ چراکه غرب معتقد است با برجام ایران به سمت سلاح هسته‌ای نخواهد رفت و اگر کشورهای منطقه با احیای برجام همراهی کنند به لحاظ امنیتی بیشتر به نفعشان خواهد بود.

ذبیحی یادآور شد: زمانی که مذاکرات انعقاد برجام هم در جریان بود، مقامات آمریکایی با مقامات کشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس دیدارهایی انجام دادند و صحبت‌های دلگرم‌کننده‌ای مطرح کردند. تأکید آن‌ها این بود که توافق برجام می‌تواند به نفع کشورهای عرب منطقه هم باشد.

وی اضافه کرد: البته در روزهای گذشته هم هیئت بلندپایه نظامی و امنیتی اسرائیلی به آمریکا سفرکرده و نگرانی‌های شدید خود را نسبت به بازگشت آمریکا به برجام به بایدن اعلام کرده است. درواقع اسرائیل و کشورهای منطقه نگرانی‌های مشترکی نسبت به این موضوع دارند، البته اسرائیل نگرانی موجودیتی و امنیتی هم دارد و خود را با کشورهای منطقه شریک می‌داند.

تغییر در سمت‌وسوی عادی‌سازی روابط با اسرائیل

ذبیحی با اشاره به تلاش دولت ترامپ برای فشار به برخی کشورها برای آشکارسازی روابط با اسرائیل گفت: پس از پیروزی دموکرات‌ها آن فشار پیشین برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل وجود ندارد و ممکن است درروند نزدیکی روابط خود با اسرائیل تجدیدنظر نمایند. چون به‌هرحال این کشورها باید افکار عمومی خود را هم در نظر بگیرند؛  بسیاری از مردم این کشورها با این اقدام موافق نیستند.

در پایان، این استاد دانشگاه با بیان اینکه صلح و ثبات در منطقه نیازمند همکاری کشورهای مؤثر در منطقه است، تصریح کرد: البته ما باید تلاش کنیم نگرش کشورهای منطقه را نسبت به خود تغییر دهیم.