نایانیما باسو در تحلیلی که در وب‌سایت شورای روابط جهانی هند (گیت‌وی هاوس) منتشر شد، نوشت:‌ شی جین‌پینگ سرانجام در تاریخ ۱۲ سپتامبر، پس از هفت سال وارد دهلی نو شد. آخرین سفر او به هند در اکتبر ۲۰۱۹ و برای شرکت در یک نشست غیررسمی دوجانبه بود. اگرچه آن سفر فقط ۲۴ ساعت به طول انجامید، اما پیام روشنی داشت: دهلی نو و پکن، با وجود روابط عمیقا خصمانه، همه کانال‌های ارتباطی را برای گفت‌وگو درباره موضوع مناقشه‌برانگیز مرزهای مورد اختلاف باز نگه داشته‌اند. سفر سال ۲۰۲۶ شی تقریبا یک سال پس از سفر نخست‌وزیر مودی به تیانجین چین در اوت ۲۰۲۵ انجام شد.

سفر شی به هند برای شرکت در هجدهمین اجلاس بریکس و همچنین دیدار دوجانبه با مودی را می‌توان موفقیت‌آمیز دانست. دو طرف بار دیگر بر مبنای اساسی روابط خود تاکید کردند: حفظ صلح و آرامش در امتداد مرزها. دستیابی به یک راه‌حل برای این مناقشه، فرایندی طولانی و دشوار خواهد بود، اما اینکه دو طرف همچنان، هرچند با تزلزل، موضعی مشترک در خصوص حفظ صلح در منطقه مرزی دارند، می‌تواند یک موفقیت تلقی شود. این موضوع به‌ویژه در حال حاضر اهمیت دارد؛ زیرا دو کشور در آوریل ۲۰۲۰ در منطقه گالوان، در بخش شرقی لداخ و در امتداد خط کنترل واقعی (LAC)، با یک درگیری عمده مرزی روبه‌رو شدند و پس از آن ارتباطات هوایی را به حالت تعلیق درآوردند که رفت‌وآمدهای فرامرزی را به‌شدت محدود کرد. دو کشور همچنین درباره مسئله جانشینی دالایی لاما اختلاف نظر دارند.

هند و چین اکنون بر سر دستیابی به «دستاوردی زودهنگام و قابل‌توجه» بر اساس یک نتیجه و اجماع هشت‌ماده‌ای گفت‌وگو می‌کنند که حاصل مذاکرات نمایندگان ویژه هند و چین درباره مسئله مرزی است.

مودی در دیدار خود با رئیس‌جمهور چین در حاشیه اجلاس بریکس از چین خواست «به توافقات و تفاهم‌نامه‌های موجود درباره مسائل مرتبط با مرزها پایبند باشد». منظور او ظاهرا توافق مرزی هند و چین در سال ۲۰۰۵ با عنوان «توافق درباره پارامترهای سیاسی و اصول راهنما برای حل مسئله مرزی هند و چین» بود. این توافق که در جریان سفر ون جیا‌بائو، نخست‌وزیر وقت چین، به هند در آوریل ۲۰۰۵ به امضا رسید، همچنان نقشه راه اصلی مذاکرات سیاسی دو کشور محسوب می‌شود. این توافق یک فرایند سه‌مرحله‌ای برای حل‌وفصل اختلافات تعیین کرده است: ابتدا توافق بر سر اصول راهنما، سپس ایجاد یک چارچوب ساختاری و در نهایت تعیین و مشخص‌کردن مرز بر روی نقشه و در میدان. این توافق میان شیام ساران، وزیر خارجه وقت هند، و دای بینگ‌گو، نماینده ویژه چین، به امضا رسید.

در روزهای ۶ و ۷ سپتامبر، تنها چند روز پیش از دیدار دوجانبه ۱۲ سپتامبر، دو طرف یک نشست تاریخی و بی‌سابقه در سطح فرماندهان برگزار کردند. زمینه برگزاری این نشست در دیدار کوتاه ۳۱ اوت میان مودی و شی در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، و در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای (SCO) فراهم شده بود. برای نخستین بار، مذاکرات در سطح فرماندهان که معمولا در بخش لداخ (غربی) برگزار می‌شود، در بخش شرقی، یعنی آروناچال پرادش، برگزار شد. این نشست دو روزه در دو سوی خط کنترل واقعی (LAC) انجام گرفت. نخستین جلسه در ۶ سپتامبر در واچا در سمت هند و جلسه دوم در ۷ سپتامبر در دامای در سمت چین برگزار شد.

هدف اصلی این گفت‌وگوها مدیریت حساسیت‌های عملیاتی اخیر و تنش‌های محلی در منطقه تاکسینگ، در ناحیه سوبرسیری علیا در ایالت آروناچال پرادش، بود. با این حال، می‌توان این نشست را نخستین گام به سوی یک توافق برای دستیابی به دستاوردی زودهنگام نیز دانست.

فرایند عادی‌سازی روابط در سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ زمانی که ارتباطات میان مردم دو کشور به‌تدریج تسهیل شد و روزنامه‌نگاران، کارشناسان اندیشکده‌ها، پژوهشگران و گردشگران از هند به چین سفر کردند. در ماه مارس سال جاری نیز هند محدودیت‌های مندرج در «یادداشت مطبوعاتی شماره ۳» را برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از سوی تمامی کشورهایی که با هند مرز زمینی دارند، تا حدی کاهش داد؛ اقدامی که بیش از همه چین را تحت تأثیر قرار می‌داد.

در اکتبر ۲۰۲۴، هند و چین درباره گشت‌زنی و عقب‌نشینی نیروها از نقاط حساس و مورد اختلافی مانند دپسنگ و دمچوک به توافق رسیدند و در برخی مناطق نیز مناطقی بدون گشت‌زنی ایجاد کردند که به «مناطق غیرنظامی‌شده» معروف هستند.

مسیر زیارتی مقدس «کایلاش مانسارووار» رسما احیا شد، تجارت مرزی از طریق گذرگاه‌های مشخص هیمالیا مانند ناتو لا در سیکیم از سر گرفته شد و چین نیز بار دیگر ارائه داده‌های حیاتی هیدرولوژیک درباره وضعیت سیلاب رودخانه‌های برهماپوترا و سوتلج را از سر گرفت.

بر اساس گزارش سالانه وزارت دفاع هند که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، در سال ۲۰۲۵ کاهش قابل توجهی در استقرار نیروهای ارتش چین در امتداد مرز شمالی هند مشاهده شد. با این حال، ارتش هند همچنان تاکید دارد که وضعیت مرزی «باثبات، اما حساس» است. شمار نیروهای مستقر در خط مقدم کاهش یافته است. هر دو کشور طی شش سال گذشته به ساخت زیرساخت‌های دائمی، از جمله جاده‌ و فرودگاه‌ پرداخته‌اند. این توسعه باعث شده است که در صورت تشدید دوباره تنش‌ها، نیروهای کمکی سنگین بتوانند به‌سرعت بسیج شوند.

چین سال‌هاست مفهوم «دستاورد زودهنگام» را دنبال می‌کند. بر اساس این رویکرد، پکن پیشنهاد کرده است که دو طرف به‌جای تلاش برای حل مسئله کل مرز ۳۴۸۸ کیلومتری بالفعل، بتوانند بخش‌های مختلف خط کنترل واقعی را یکی‌یکی حل‌وفصل کنند. در مقابل، توافق سال ۲۰۰۵ که هند همواره بر اجرای آن پافشاری کرده، بر این اصل استوار است که تا زمانی که کل مسئله مرزی حل نشده باشد، هیچ بخشی از آن حل‌شده تلقی نخواهد شد.

اکنون مسئله اصلی این است که آیا هند با حل‌وفصل اختلاف مرزی در قالب یک بسته جامع، همان‌گونه که در توافق سال ۲۰۰۵ پیش‌بینی شده، موافقت خواهد کرد یا به فرمولی تن خواهد داد که چین بر آن تاکید دارد. آیا تنش‌زدایی کنونی میان هند و چین می‌تواند راه را برای نوعی همزیستی بلندمدت میان دو کشور هموار کند؟