واصف حسینوف در گزارشی که در وب‌سایت اندیشکده «جیمزتاون»منتشر شد، نوشت: وزیر دفاع جمهوری آذربایجان و رئیس آژانس صنایع دفاعی ترکیه در تاریخ ۳۰ سپتامبر بر امضای بسته‌ای از قراردادها بین باکو و شرکت‌های دفاعی ترکیه به ارزش بیش از ۵۰۰ میلیون دلار نظارت کردند. بر اساس این اسناد که در حاشیه ششمین نمایشگاه بین‌المللی دفاعی جمهوری آذربایجان، «ادکس ۲۰۲۶» (ADEX 2026) در باکو امضا شدند، جمهوری آذربایجان مجموعه‌ای از سامانه‌های ترکیه‌ای از جمله هواپیمای آموزشی «هورکوش-II»، مهمات پرسه‌زن «میزراک»، سامانه دفاع ساحلی «بارباروس» و رادارهای «ALP-100» را دریافت خواهد کرد.

شرکت «آسلسان» ترکیه و شرکت جمهوری آذربایجانی «نوواسیس» یک «برگه شرایط» برای ایجاد یک کارخانه تولیدی در نخجوان امضا کردند که قرار است کیت‌های هدایت لیزری، مهمات «تولون» و سامانه‌های دفاع هوایی «کورکوت» را تولید کند. شرکت‌های تولیدکننده ترکیه‌ شامل  «MKE»، «اوتوکار»، «کایی دفنس» و «بوغازیچی دفنس» توافقات همکاری با شرکت‌های جمهوری آذربایجانی «میراس» و «نوواسیس» منعقد کردند. انتخاب نخجوان برای ایجاد کارخانه اقدامی قابل توجه است. نخجوان مرز کوتاهی با ترکیه دارد. از سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان توسط خاک ارمنستان جدا شده است، بنابراین تاسیس یک کارخانه در آنجا بخشی از تامین مهمات جمهوری آذربایجان را در کنار متحدش در این پیمان قرار می‌دهد. دو دولت یادداشت تفاهمی برای آموزش مهندسان و انجام پژوهش در بخش دفاع امضا کردند.

ترکیه تنها شریکی نیست که در ازای دسترسی به بازار جمهوری آذربایجان با بومی‌سازی موافقت کرده است. «گروه چکسلواکی» (CSG) نیز اعلام کرده است که توافقاتی برای تاسیس دومین شرکت سرمایه‌گذاری مشترک خود در جمهوری آذربایجان امضا کرده است که به تدریج تولید «هویتزر خودکششی» را بومی‌سازی خواهد کرد و تولید در سال ۲۰۲۷ آغاز می‌شود.

رژیم اسرائیل هم که مدت‌هاست از تامین‌کنندگان اصلی سلاح جمهوری آذربایجان بوده است، از فروش سلاح به باکو به تولید آن‌ها در این کشور روی آورده است. شرکت ARI Arms رژیم اسرائیل قصد تولید تفنگ‌های نوع M4 در جمهوری آذربایجان را دارد.  آمریکا، چین، امارات و اسلواکی نیز در نمایشگاه دفاعی جمهوری آذربایجان حضور داشتند.

این معاملات منعکس‌کننده سیاستی است که باکو از جنگ دوم قره‌باغ دنبال کرده است. وزارت صنایع دفاعی در سال ۲۰۲۳ «هلدینگ آذرسلاح» را برای تجمیع شرکت‌های دولتی و مدیریت تولید، فروش، صادرات و مشارکت‌های بین‌المللی ایجاد کرد. وزیر صنایع دفاعی جمهوری آذربایجان، در افتتاحیه نمایشگاه گفت که جنگ ۲۰۲۰ به جمهوری آذربایجان آموخت که یک صنعت دفاعی ملی نمی‌تواند تنها به کارخانه‌های دولتی تکیه کند. جمهوری آذربایجان اکنون بیش از ۱۰۰۰ نوع محصول نظامی تولید و به بیش از ۳۰ کشور صادر می‌کند.

توافقنامه‌های صنعتی بر یک مشارکت نظامی بنا شده‌اند که در حال حاضر هسته سیاست امنیتی جمهوری آذربایجان است. «بیانیه شوشا» که در ژوئن ۲۰۲۱ امضا شد، هم همکاری صنایع دفاعی و هم کمک نظامی متقابل را پوشش می‌دهد. سامانه‌های بدون سرنشین ترکیه محور عملیات جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۰ بودند و از آن زمان دو ارتش یک روتین آموزشی مشترک ایجاد کرده‌اند. قراردادهای جدید این رابطه را از خرید و بهره‌برداری مشترک سامانه‌های ترکیه‌ای به تولید آن‌ها در جمهوری آذربایجان گسترش می‌دهد.

آخرین رزمایش‌ها جنبه عملیاتی این مشارکت را نشان می‌دهد. نیروهای جمهوری آذربایجان، ترکیه و ازبکستان از ۲۲ سپتامبر، رزمایش «قدرت اتحاد ۲۰۲۶» را در میدان‌های آموزشی در قره‌باغ، نخجوان و دریای خزر برگزار کرده‌اند. بنا به گفته وزارت دفاع جمهوری آذربایجان، مرحله اصلی در اول اکتبر شامل ۳۵۷۹ نفر پرسنل، ۱۳۵ هواپیمای بدون سرنشین، ۲۷ فروند هواپیما و ۲۵ دارایی دریایی بود و نمایندگان ۹ کشور از جمله پاکستان، گرجستان، ایران و امارات آن را مشاهده کردند. در ۳۰ سپتامبر، جمهوری آذربایجان و ازبکستان یک برنامه همکاری نظامی دوجانبه برای سال ۲۰۲۷ امضا کردند. بنابراین روابط دفاعی میان دولت‌های ترک‌تبار، که مدت‌ها عمدتا از نظر سیاسی مورد بحث بود، اکنون در حال کسب یک پایه عملیاتی و صنعتی است.

ادغام نزدیک‌تر باکو با آنکارا دامنه شرکای آن را محدود نکرده است. در «نمایشگاه ادکس ۲۰۲۶» شرکت‌های دفاعی آمریکایی از جمله لاکهید مارتین برای اولین بار در باکو نمایشگاه برگزار کردند. شرکت دولتی هوانوردی چین نیز یک مدل جنگنده J-10CE را با نشان‌های جمهوری آذربایجان به نمایش گذاشت، هرچند معامله‌ای اعلام نکرده است. در ۳۰ سپتامبر، وزیر دفاع جمهوری آذربایجان با مقامات دفاعی امارات و اسلواکی و روسیه، دیدار کرد.

بیشتر توافقنامه‌های صنعتی امضاشده در ۳۰ سپتامبر برگه شرایط و یادداشت تفاهم هستند و ارزش آن‌ها به اجرا بستگی خواهد داشت. اگر تاسیسات نخجوان و سرمایه‌گذاری هویتزر طبق برنامه در سال ۲۰۲۷ تولید را آغاز کنند، جمهوری آذربایجان مهمات دقیق، سامانه‌های دفاع هوایی و توپخانه سنگین را در خاک خود با شرکای ترکیه‌ای و اروپایی، علاوه بر تفنگ‌های الگوی غربی تولید خواهد کرد. این یک تغییر اساسی برای کشوری خواهد بود که برای بیشتر سلاح‌های اصلی خود به واردات تکیه کرده است و به آنکارا و باکو یک پایه صنعتی مشترک برای همراهی با اتحاد نظامی‌شان می‌دهد.