داعش (سازمان ممنوع اعلام شده در روسیه) در جریان نبرد بر سر شهرهای موصل و رقه، از سوریه و عراق از میدان به در می شود، اما این خلافت خود خوانده هرگز، دولتی نبوده است که بتوان بدون قید و شرط، به تسلیم شدن ناگزیرش کرد. نبرد بر سر شهرهای موصل و رقه هرگز تعیین کننده نخواهد بود، حتی اگر در نتیجه آن، پایگاه های داعش نابود شوند. از این رو، نباید دیگر اراضی را نیز از یاد برد که احتمال دارد، این گروهک تروریستی به آنها رخنه کند.
در حال حاضر، داعش ضمن تشویق برای وقوع حملات تروریستی در خاور نزدیک، اروپا و حتی، جنوب شرقی آسیا، استراتژی خود را تغییر می دهد. احتمال دارد که گام بعدی، ایجاد بی ثباتی در درون رژیم های عربی باشد – استراتژی که ائتلاف های بین المللی حاضر در شهر رقه قادر به مقابله با آن نخواهند بود.
با توجه به عدم همبستگی و شکنندگی این ائتلاف ها، احتمال وقوع چنین سناریویی بسیار زیاد است. دونالد ترامپ، رئیس جمهور امریکا، تمامی استراتژی خود در خاور نزدیک را روی ترس و وحشت های عربستان سعودی نه فقط در برابر داعش، بلکه در برابر ایران پایه ریزی می کند. قدرت های سنی منطقه که استراتژی ترامپ را تائید می کنند، اگرچه بیشترشان با یکدیگر دشمن هستند، اما علیه داعش و ایران با یکدیگر متحد شده اند.
ایران نیز به نوبه خود، اذعان می دارد که بعید به نظر می رسد، اراضی آزاد شده از کنترل داعش، به دست دولت های سابقشان باز گردانند. بدین ترتیب، دولت ایران در چارچوب تلاش های بسیار گسترده خود در راستای تشکیل هلال شیعی تحت کنترل خود که از ایران و از طریق عراق به سوریه و لبنان می رسد، حضور خود را در جنوب سوریه و در امتداد مرز با اردن تحکیم می بخشد.
اما، اسرائیل تشکیل چنین هلال ماهی را در سکوت نظاره نخواهد کرد. این کشور تفهیم کرده که حضور ایران در مرز با بلندی های جولان خطر جنگ را افزایش می دهد.
امریکا نیز از جمله، از راه بمباران منطقه مرزی عراق، اردن و سوریه، تمامی امکانات خود را به کار می برد تا به شیعیان اجازه ندهد تا اتحاد ارضی خود را از خلیج فارس تا دریای مدیترانه تشکیل دهند. قوای امریکا همچنین، یک فروند هواپیمای نظامی سوریه و دو فروند هواپیمای بدون سرنشین ایرانی تحت هدایت حزب الله را منهدم کرده اند.
ایران تنها کشوری نیست که برای تغییر مرزها به نفع خود تلاش می کند. کردها – متحدان کلیدی امریکا در مبارزه علیه داعش – نیز خواهان ایجاد تغییرات در نقشه خاور نزدیک هستند. البته، نه به اندازه ترکیه. آنان تلاش می کنند، کشور خود را تشکیل دهند و حتی تا حدودی، با توجه به سهم خود در پیروزی بر داعش، انتظار آن را دارند. مسعود بارزانی، رهبر کردستان عراق، نیز اعلام کرده که در ماه سپتامبر، در میان کردهای عراقی در رابطه با اعلام استقلال رفراندومی برگزار خواهد شد.
برای ترکیه، ممانعت از چنین جریاناتی، بسیار مهم تر از پیروزی بر داعش و یا سرنگونی رژیم پرزیدنت بشار اسد است. اردوغان از آن بیم دارد که اگر کردهای عراقی استقلال یابند، این کارشان سبب تشویق شبه نظامیان کرد در ترکیه – حزب کارگران کردستان (پ ک ک) – برای از سرگیری مبارزه چندین ساله خود برای کسب استقلال شود. در ترکیه از آن بیم دارند که حزب کارگران کردستان (پ ک ک) بتواند در عرصه بین المللی مشروعیت یابد.
با توجه به این مشکلات، نیروهای ترکیه که در شمال سوریه استقرار یافته اند، به احتمال زیاد، حتی بعد از سقوط شهر رقه نیز در آنجا باقی خواهند ماند تا نقش سپر را میان کردهای ساکن سوریه و ترکیه ایفا کنند. نگرانی های ترکیه در رابطه با مقاومت کردها قابل درک است، اما برای تشکیل دولت واقعی کردستان شانس چندان زیادی وجود ندارد، زیرا هم ایران و هم، عراق و ترکیه و سوریه مخالف آن هستند.
اگرچه، کاخ کرملین ظاهرا قصد ندارد، در رویارویی سنی – شیعه (بیشتر در رابطه با ترکیه و پ ک ک) مداخله کند، اما روسیه نیز دیگر بازیکن کلیدی در خاور نزدیک معاصر بشمار می رود. در حال حاضر، کاخ کرملین در رابطه با حفظ موجودیت رژیم بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، با ایران هم رای است. اما، همین که اوضاع ثبات پیدا کند، این اتحاد با آغاز رقابت شدیدی بر سر کنترل سیاسی بر سوریه از میان خواهد رفت.
در چنین موقعیت پیچیده ای، برای بلاتکلیفی مضاعف جایی وجود ندارد. به همین دلیل بوده که اخیرا، عربستان سعودی به همراه بحرین، مصر و امارات متحده عربی روابط دیپلماتیک و تجاری اش را با قطر قطع کرده است که همه این کشور را به ایجاد بی ثباتی در منطقه به خاطر حمایت از افراد معتمد ایران و شبه نظامیان سنی القاعده و داعش متهم می کنند. از نقطه نظر عربستان سعودی و متحدانش، برای قطر زمان انتخاب فرا رسیده است تا مشخص کند در رابطه با ایران و اسلام گرایان چه موضعی را در پیش خواهد گرفت. در حال حاضر، قطر با برخورداری از مساعدت های نه چندان زیاد دیگر دوستانش، از پس این جریانات بر می آید. هم ایران و هم، ترکیه آمادگی دارند تا خلاء تجاری ایجاد شده از سوی ائتلاف سعودی را پر کنند. ترکیه همچنین، قوای خود را در پایگاه نظامی اش در قطر مستقر کرده است.
در هر صورت، قطر مشکل واقعی عربستان سعودی نیست. ایران نیز مشکل چندانی به شمار نمی رود. عربستان سعودی برای تبدیل پادشاهی فئودالی اش به دولت ملی معاصر، باید مشکلات داخلی اش را حل و فصل کند. این کشور به اتحادهای نظامی و معامله های بزرگی برای خرید سلاح، مانند معامله ای که رهبران این کشور با ترامپ در جریان سفر اخیر رئیس جمهور امریکا به ریاض امضا کردند، نیازی ندارد.

منبع: اداره کل رسانه های خارجی وزارت فرهنگ