الی گرانمایه در تحلیلی که اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا منتشر کرد، نوشت: رئیس جمهور آمریکا، همه فرصت ها برای همکاری با ایران را رد کرده است؛ ایران نیز اگرچه شکیبایی راهبردی زیادی از خود نشان داده است، اما صبرش هم حد و اندازه‌ای دارد.

کاخ سفید درواکنش به حملات بی سابقه و بمب گذاری انتحاری داعش در تهران در 7 ژوئن که جان 17 انسان بی‌گناه را گرفت، با صدور بیانیه‌ای نه تنها از این حادثه چشم‌پوشی کرد، بلکه ایران را مسئول تروریسمی قلمداد کرد که خود این کشور با آن مواجهه است.

این بیانیه اهانتی به ایرانی‌هایی بود که پس از 11 سپتامبر با آمریکا اظهار همدردی و به جنگ با القاعده کمک کردند.

زمان بندی اشتباه، پیام خصمانه

در همان روز حملات [تهران]، سنای آمریکا لایحه تحریم جدیدی علیه ایران مطرح کرد. این لایحه در صورتی که به قانون تبدیل شود، اجرای توافق هسته‌ای را بیش از پیش پیچیده می‌سازد. این زمان‌بندی کاخ سفید و سنا برای آزمایش ایران و مردم آن بسیار اشتباه بود.

حال آنکه، پیام آمریکا به ایران می‌توانست بر تهدید داعش برای هر دو کشور تاکید کند که در این صورت، فرصت بررسی حوزه‌های همکاری متقابل برای مقابله با شبه‌نظامیان افراطی مخالف آمریکا و ایران در مناطقی مثل عراق و افغانستان حاصل می‌شد.

پیام خصومت‌آمیز ترامپ به ایران متعاقب دیدار وی از خاورمیانه بود. این سفر ترامپ، به جای ترغیب گفتگو و ثبات منطقه‌ای، به خصومت بین ایران و دشمنان منطقه‌ای آن یعنی اسرائیل و عربستان سعودی دامن زد. ترامپ در اجلاس ریاض بدون هیچ قید و شرطی از عربستان سعودی طرفداری کرد و از همه کشورها خواست که ایران را منزوی سازند.

این درخواست برای منزوی کردن ایران در حالی است رای دهندگان ایرانی در انتخابات 19 مه پیام دیگری به جهان ارسال کردند. پیام ترامپ مایه بهت و سردرگمی میلیون‌ها رای دهنده ایرانی شد.

پیام ترامپ همچنین با اظهارات فدریکا موگرینی، نماینده اتحادیه اروپا کاملا متناقض است. وی از اولین کسانی بود که انتخاب روحانی را به وی تبریک گفت و اظهار کرد که اتحادیه اروپا «برای اجرای کامل برجام، توافق‌های دوجانبه و صلح منطقه‌ای آماده همکاری است».

ترامپ در موقعیت حساس

بعید است که رئیس جمهور ترامپ بازیگران جهانی را به پیروی از نقشه خود در مورد ایران متقاعد سازد. تا زمانی که توافق هسته‌ای پابرجاست، چین و هند با توجه به افزایش روابط اقتصادی‌شان با ایران، دیگر به عقب باز نخواهند گشت. روسیه هم با در نظر گرفتن روابط راهبردی فزاینده ایران و روسیه در سوریه، به هیچ وجه ایران را کنار نخواهد گذاشت.

همچنین ترامپ تلاش خواهد کرد تا اروپا را با این طرح خود همراه سازد و این در حالی است که ایران به توافق هسته‌ای پایبند است، اما روابط فراآتلانتیک پس از خروج ترامپ از توافق تغییرات اقلیمی پاریس، شدیدا تیره شده است.

علاوه بر این، رهبران اروپا از واکنش ترامپ به اختلاف میان ایران و عربستان و نیز بحران قطر و کشورهای حاشیه خلیج فارس نگران شده و هشدار داده‌اند. زیگمار گابریل، وزیر امور خارجه آلمان، حمایت آشکار ترامپ از تصمیم عربستان سعودی در به تعلیق در آوردن روابط با قطر را به عنوان «ترامپیزه کردن» روابط در این منطقه محکوم کرد.

واکنش ترامپ به خاورمیانه تابه‌حال باعث تشدید هرچه بیشتر دو قطبی در این منطقه شده است. این امر پیامدهایی فوری خواهد داشت و تلاش ها برای تنش‌زدایی در سوریه را پیچیده‌تر خواهد کرد و دارایی‌های آمریکا را در عراق و افغانستان که ایران نفوذ قابل توجهی در آنها دارد، به خطر خواهد انداخت.

پیام‌های مخرب

شاید مخرب‌ترین پیام این باشد که موضع‌گیری ترامپ در مورد دشمنی ایران و عربستان باعث شده است که در داخل ایران چنین تصور شود که آمریکا به همراه عربستان سعودی و اسرائیل درصدد بی‌ثبات‌سازی ایران هستند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، عربستان سعودی و آمریکا را به مشارکت در حملات اخیر تهران متهم کرده است. این اتهامات پیرو اظهارات محمد بن سلمان ولیعهد عربستان بوده است که گفته بود عربستان سعودی «تلاش می‌کند تا جنگ را به داخل ایران بکشد».

همچنین، برخی از اعضای خانواده پادشاهی عربستان نیز روابط عمیقی با مجاهدین خلق {منافقین} برقرار ساخته‌اند. گزارش‌های اخیر در مورد تاسیس مرکز ماموریت جدید سازمان سیا با هدف عملیات اطلاعاتی و پنهانی در ایران، موید این موضع و نظر سپاه پاسداران است.

با توجه  به پاسخ گستاخانه ترامپ به انتخابات ایران و حملات تروریستی اخیر، عموم مردم به طور فزاینده‌ای با این موضع هم راستا هستند و این تصورات می‌تواند گزینه‌های سیاسی دولتمردان ایران را تغییر دهد.

نیاز مبرم به دیپلماسی

این رفتارهای ترامپ ممکن است سرانجام ایران را وادار سازد تا به دنبال راهی برای تحمیل هزینه‌های سنگین به آمریکا و عربستان سعودی باشد که این مساله می‌تواند به شکنندگی هرچه بیشتر خاورمیانه منجر شود.

در ماه‌های آینده، هنگامی که دولت ترامپ سیاست‌های خود در قبال ایران را نهایی کرد، لازم است که رهبران جهان در اروپا، آسیا و روسیه نگرانی خود را به کاخ سفید و کنگره اظهار کنند. همچنین آنها باید ارزیابی دقیق و واضحی از دلایل بحران کنونی منطقه برای رئیس جمهور ترامپ فراهم و تاکید کنند که غرب بهتر است با همکاری همه قدرت‌های منطقه‌ای از جمله ایران با تروریسم مبارزه و منافع راهبردی خود را تضمین کند.

علاوه بر این، فعالان جهانی باید «ترامپیزه کردن» منطقه را خنثی کنند و برای این کار از هر نوع ابتکار منطقه‌ای برای تنش‌زدایی بین ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس حمایت کنند. همچنین آنها می‌توانند به تهران پیام‌های مثبت بدهند.

فعالان غرب نظیر اروپا، کانادا و استرالیا باید دنبال راه هایی برای حفظ فضای دیپلماسی با ایران باشند. همچنین، در این زمان که ایرانیان احساس می‌کنند که مورد هدف ممنوعیت مسافرتی ترامپ قرار گرفته و توسط آمریکا منزوی شده‌اند، فعالان غرب باید دیپلماسی مردم-با-مردم را با ایرانیان گسترش دهند.

و در نهایت اینکه درغیاب رهبری مسئولانه و عملگرا در میان فعالان منطقه‌ای و جهانی، احتمال دارد که خاورمیانه در گرداب دور باطل خشونت ها فرو رود.