فلیکس کی. چانگ در تحلیلی که اندیشکده پژوهشی سیاست خارجی (FPRI)  منتشر کرد، نوشت: چین از بدو تأسیس به‌عنوان جمهوری خلق، از تهدیدات خارجی نگران بوده است. این کشور در دوران جنگ سرد، عرصه را به دو ابرقدرت جهان واگذار کرد، اول به ایالات‌متحده و بعد به اتحاد جماهیر شوروی.

زمانی که چین مشغول تدارک زرادخانه اتمی خود بود، هر دو ابرقدرت به تسلیحات اتمی مسلح شده بودند، اما چین حتی پس‌ازآنکه به‌صورت موفقیت‌آمیز موشک‌های بالستیک مجهز به کلاهک اتمی خود را آزمایش کرد، نتوانست آرام بگیرد. این کشور مجبور بود ادامه بقای این تسلیحات را تضمین کند تا بازدارندگی هسته‌ای معتبری داشته باشد.

بازدارندگی هسته‌ای دریا پایه‌ی چین

چین خیلی زود درک کرد موشک‌های بالستیک زمین‌-پایه در برابر موشک‌هایی که زیر دریا مستقر می‌شوند، در برابر حملات پیشدستانه آسیب‌پذیرتر هستند و هر چه بتوان این موشک‌ها را بیشتر زیر دریا نگه داشت، جایشان امن‌تر خواهد بود.

ازاین‌رو در اواخر دهه 1950 میلادی، چین سراغ دستیابی به فناوری موردنیاز برای زیردریایی‌های دارای قابلیت حمل موشک‌های اتمی بالستیک (SSBN) رفت که می‌توانند برای دوره‌های طولانی زیرآب عملیات و موشک‌های بالستیکی قابل پرتاب از زیردریایی (SLBM) را حمل کنند.[i]

چین تا دهه 1980 میلادی موفق به ساخت نخستین زیردریایی دارای قابلیت حمل موشک‌های اتمی بالستیک خود موسوم به تیپ 092 (یا کلاس ژیا) و همچنین نخستین موشک بالستیکی قابل پرتاب از زیردریایی، JL-1، شد.

گرچه فقط یک زیردریایی کلاس ژیا تاکنون به‌طور کامل عملیاتی شده، اما چین برای حفاظت از آن مسیری طولانی را پیموده است. مهندسان چینی زیر جزیره صخره‌ای جیانگگژوانگ در مجاورت دریای زرد تونل حفر کردند تا پناهگاهی مستحکم برای این زیردریایی فراهم آورند. آن‌طور که اعلام‌شده، ژیا در دوره خدمتش به‌ندرت به آب انداخته‌شده است.[ii]

اما اگر این زیردریایی امروز برای عملیات عازم دریای زرد شود، چین باید نگران آن باشد، زیرا در مجاورت نیروهای دریایی توانمند ژاپن، کره جنوبی و ایالات‌متحده در حاشیه شرقی این دریا قرار خواهد گرفت.

راهبرد جنوبی چین

چین پس از جنگ سرد، به بهبود بازدارندگی هسته‌ای دریا-پایه‌ی خود ادامه داد. حدود یک دهه پیش، چین خط تولید دومین زیردریایی دارای قابلیت حمل موشک‌های اتمی بالستیک، تیپ 094 (یا کلاس جین) را به راه انداخت. تاکنون نیروی دریایی چین چهار زیردریایی کلاس جین را به آب انداخته و در پی آن موشک بالستیکی قابل پرتاب از زیردریایی JL-2 هم تکمیل‌شده است.[iii]

اما سال‌ها پیش از به آب انداختن زیردریایی‌ها، چین ساخت یک پایگاه جدید نیروی دریایی را برای آن‌ها در طول خلیج یالونگ، نزدیک به دریای جنوبی چین آغاز کرده بود. با نگاهی به عکس‌های ماهواره‌ای (عکس زیر) می‌توان شاهد اندازه عظیم این پایگاه جدید بود. این پایگاه حتی حاوی تونل زیردریایی همچون تونل جیانگگژوانگ است، اما فضای کافی را هم برای تأسیسات بارگذاری و هم استقرار چند زیردریایی دارد.[iv]

زیردریایی‌های کلاس جین چین حالا به‌طور مرتب در این پایگاه مشاهده می‌شوند. (عکس زیر را ببینید) جنوب این پایگاه، دریای جنوبی چین است – منطقه‌ای که پراکندگی پادگان‌ها و فرودگاه‌های نظامی چین در آن رو به افزایش است.

در این منطقه هیچ نیروی دریایی قادر به چالش کشیدن چین به‌صورت مستقیم نیست. درواقع، راهبردشناسان چین ممکن است دریای جنوبی چین را استحکاماتی دریایی تصور کرده باشند که بخشی از آن محصورشده است و در آنجا زیردریایی‌های چین می‌توانند با امنیت کافی تحت حفاظت نیروی دریایی یا هوایی خودی عملیات کنند. نیروی دریایی شوروی تقریباً به همین شیوه در دوران جنگ سرد در دریای بارنتز و دریای اوختسک عملیات می‌کرد.

مطمئناً دریای جنوبی چین استحکامات دریایی برای این کشور است. مهم‌ترین مسئله احتمالاً این حقیقت است که عملیات در آنجا زیردریایی‌های چین را بیش‌ازپیش در برابر اینکه در نیمکره غربی هدف قرارگرفته شوند، مصون می‌سازد، گرچه موشک‌های بالستیک دریا-پایه با برد طولانی‌تر هم ممکن است در آینده تولید شود.

بااین‌حال، دریای جنوبی چین این کشور را قادر می‌سازد نیروهای هسته‌ای‌اش پراکندگی بیشتری داشته باشند و به‌این‌ترتیب بقای خود را بهبود بخشند.

اگر چین دریای جنوبی چین را برای امنیت بازدارندگی اتمی دریا-پایه‌ی خود بااهمیت تلقی کرده باشد، آنگاه کسانی که امیدوارند تعامل صبورانه اقتصادی و دیپلماتیک، چین را به تغییر رفتارش در منطقه ترغیب خواهد کرد، به‌احتمال بسیار زیاد سرخورده خواهند شد، همان‌طور که تابه‌حال نیز چنین شده‌اند.

[i] John Wilson Lewis and Xue Litai, China’s Strategic Seapower: The Politics of Force Modernization in the Nuclear Age (Stanford: Stanford University Press, 1994), pp. 23–125, 129–205.

[ii] Stephen Saunders, ed., Jane’s Fighting Ships 2014-2015 (London: Jane’s Information Group, 2014), p. 128.

[iii] Office of the Secretary of Defense, Annual Report to Congress: Military and Security Developments Involving the People’s Republic of China 2016 (Washington, DC: U.S. Department of Defense, Apr. 2016), p. 26.

[iv] Richard D. Fisher, Jr., “Secret Sanya: China’s new nuclear naval base revealed,” Jane’s Intelligence Review, May 2008, pp. 50–53.