کریستوفر هارمر در گزارشی که اندیشکده امریکن اینترپرایز منتشر کرد، نوشت: استقرار این سامانه امتیاز راهبردی چشمگیری برای ایران در برابر کشورهای منطقه دارد و عملیات هوایی آمریکا را به میزان قابل توجهی دشوار می کند.

بر اساس این گزارش؛

– سامانه اس300 پیشرفته‌ترین سامانه موشکی سطح به هوای موجود برای صادر کردن به کشورهایی است که دشمنان بالقوه آمریکا هستند.

– ارتش آمریکا تنها از طریق اختصاص شمار قابل توجهی از سرمایه‌های خود می تواند سامانه اس300 را شکست دهد.

– استقرار سامانه اس300 در ایران به این معناست که آمریکا باید ترکیب‌بندی هواپیماهای فعلی خود در خاورمیانه را تغییر دهد.

–  همزمان با اینکه ایران در استفاده از سامانه اس300 مهارت می‌یابد، ممکن است روسیه تلاش کند از تهدید صادرات سامانه اس400 به ایران به عنوان اهرم علیه آمریکا استفاده کند.

بحث درباره اینکه آیا روسیه سامانه موشکی سطح به هوای اس300 را که مدت ها پیش قول تحویلش را به ایران داده بود، نهایتا تحویل خواهد داد یا خیر، تا حدی موجب نادیده گرفتن پیامدهای راهبردی تحویل این موشک ها شده است.

سال ها کشمکش بین مسکو و تهران بر سر این موضوع، مؤید تنش ها در روابط این دو کشور است که به نظر می رسد اکنون حل و فصل شده باشد. با این حال، استقرار یگان‌های سامانه اس300 در ایران، تغییر دهنده بازی راهبردی در خاورمیانه و چالشی است که در حال حاضر، باید به آن توجه شود.

درست است که ارتش آمریکا می تواند سامانه اس300 را شکست دهد، اما این اقدام تنها از طریق تخصیص شمار چشمگیرتری از هواپیماها، از جمله پیشرفته‌ترین هواپیماهای رادارگریز در چارچوب تلاش گسترده ارتش به منظور نابود کردن این سامانه پیش از اقدام علیه هر هدف دیگری امکان‌پذیر است.

ارتش کشورهای عربی و اسرائیل در حال حاضر توانمندی آن را ندارند تا با ابزار متعارف، سامانه اس300 را به طور قابل اطمینان شکست دهند.

همچنین اگر گزارش ها درباره قصد روسیه برای تحویل نسخه پیشرفته‌تری از این سامانه به ایران درست باشد، این ناتوانی به ویژه درباره آن سامانه ها نیز صدق می کند.

اگر ارتش کشورهای منطقه بخواهند توانایی های فعلی خود را برای اجرای حملات هوایی در ایران حفظ کنند، نیاز به خرید هواپیماها و تسلیحات پیشرفته‌تر آمریکا و اتخاذ رویکردهای عملیاتی جدید خواهند داشت. اگر آنها این توانمندی ها را کسب نکنند، ایران عنصر مهمی از بازدارندگی منطقه را در برابر خود نابود کرده است. اگر آنها این کار را کنند، در آن صورت سامانه اس300 موجب تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه شده است.

شرح مختصری درباره سامانه اس300

بر اساس گزارش ها، روسیه تحویل موشک ها را برای سامانه موشکی سطح به هوای اس300 به ایران آغاز کرده است.

قطعات جداگانه غیرموشکی این سامانه، از جمله لوله های موشک و رادارها پیشتر تحویل داده شده است، و هفدهم آوریل 2016 در مراسم رژه نیروهای مسلح ایران نمایش داده شد.

اگر روسیه همه بخش های لازم را برای برخورداری ایران از یک سامانه اس300 کاملاً آماده بهره برداری تحویل دهد، این اقدام تاثیر قابل توجهی بر توازن قدرت نظامی در منطقه خواهد داشت.

سامانه اس300 از خانواده سامانه موشک های سطح به هوا با قابلیت شناسایی هدف و انهدام هواپیماها و موشک های متعدد است. سامانه اس300 متناسب با نوع موشک و قطعات مربوط می تواند علیه هواپیماهای بال ثابت یا متحرک، سامانه های هوایی بدون سرنشین، موشک های بالستیک کوتاه برد و احتمالاً میان‌برد، موشک های کروز و سلاح های موسوم به سلاح های دورپرتاب که از هوا شلیک می شوند استفاده شود.

سامانه اس300 می تواند به عنوان بخشی از یک سامانه دفاع هوایی منسجم بزرگ‌تر یا یک واحد مستقل سیار با قابلیت محدود استفاده در سطوح ناهموار عمل کند. اس300 سامانه پیشرفته ای است که پارازیت انداختن یا ارسال امواج جعلی روی آن دشوار است.

شکست سامانه اس300 مستلزم  استفاده از ترکیبی از هواپیماهای دارای سرنشین با قابلیت های مختلف و  مهمات دورپرتاب است. ارتش آمریکا می تواند از عهده این کار برآید، اما ارتش تعداد کمی از دیگر کشورهای جهان قادر به چنین کاری هستند.

سامانه اس300 نخستین بار در سال 1980 تولید شد و از آن سال به بعد تغییرات زیادی در آن ایجاد شده و بارها ارتقا یافته است. نوع زمین پایه و دریا پایه و نیز نسخه های داخلی و مختص صادرات این سامانه موجود است.

ناتو نام هایی برای برخی از انواع این سامانه انتخاب کرده است، از جمله سامانه SA-20 Gargoyle ( نوع پیشرفته تر سامانه S-300 PMU-2 که روسیه آن را فیوریت  Favorit می نامد)، و سامانه SA-21 Growler (که نام اصلی آن  S-300 PMU-3 بود، و هم اکنون  با نام S-400 شناخته می شود و روس ها آن را ترایمف Triumf می نامند).

سامانه های پیشرفته تر توانمندی چشمگیرتری نسبت به انواع سامانه های اولیه دارند.

سامانه اس300 متشکل از چند بخش است که همگی به طور جداگانه روی خودروهای متحرک نصب می شوند. این قطعات عبارتند از: رادار جستجو (برای پیدا کردن و ردیابی هواپیماهایی که می آیند)، رادار کنترل آتش (برای هدف قرار دادن موشک ها و کمک به هدایت آنها به سمت اهداف‌شان)، ماژول فرماندهی، واحد تی ای ال و موشک ها.

روس ها به طور مستمر بخش های این سامانه را ارتقا می دهند. ارتقای این قطعات با هماهنگی متقابل و به گونه ای صورت می گیرد که مشتریان می توانند ترکیب های مختلفی از بخش های مختلف را داشته باشند که قابل ترکیب و انطباق با یکدیگر هستند.

این توانایی تلفیق شدن (بخش های جدید) با بخش های قدیمی تر برای ایران – که مقادیر قابل توجهی از تجهیزات باقی مانده از روسیه را در اختیار دارد- مهم است. این قابلیت همچنین این امکان را برای ایران فراهم می کند تا در صورتی که روسیه قطعات پیشرفته تری از سامانه را در اختیار ایران قرار داد، ایران  سامانه اس300 خود را به صورت تدریجی ارتقا دهد.

نیروهای روسیه در حال حاضر مشغول ارتقای سامانه های دفاع هوایی خود به سامانه های اس 400 و اس 500 هستند. این روند احتمالاً موجب می شود قطعات پیشرفته بیشتری از اس300 برای استفاده در دسترس قرار گیرد؛ قطعاتی که ممکن است روس ها آنها را در اختیار ایران قرار دهند.

نقد گزارش:

این گزارش در حالی اطلاعات عمومی آمریکایی را از سامانه اس300 روسی به نمایش می گذارد که در پس آن، طبق روال معمول این اندیشکده، پروژه ایران هراسی پیگیری می شود. این گزارش می تواند دستمایه خوبی برای لابی های فروش تسلیحات آمریکایی به کشورهای منطقه، آن هم در شرایطی باشد که حاشیه امنی برای رژیم صهیونیستی به عنوان دشمن واقعی کشورهای اسلامی ایجاد شده است. در همین حال این گزارش در بعد دیگری می‌تواند در راستای منافع رژیم صهیونیستی و توجیه کمک های تسلیحاتی دست و دلبازانه آمریکا به این رژیم نیز تفسیر شود.