گونتر زویفرت در تحلیلی که اندیشکده امور امنیتی و بین المللی آلمان منتشر کرد، نوشت: در حالی که وضعیت عراق و سوریه مخاطره‌آمیز است، چند کشور دیگر هم با مشکلات سیاسی شامل انسجام سیاسی جوامع چند زبانه و چند مذهبی خود روبرو هستند. در برخی بخش های خاص، راهبردشناسان قایل به تشکیل جبهه کاملا جدیدی در تحولات خاورمیانه هستند که نه تنها اردن، لبنان و اسرائیل، بلکه ترکیه هم از آن مصون نخواهد بود.

کردها و به اصطلاح جهادی ها

جنگ بین دولت ها تهدیدی عاجل علیه وحدت ملی کشورها محسوب نمی شود، بلکه درگیری بین گروه‌های مسلح غیردولتی (NSAGs) که عمدتا بر پایه هویت های قومی/ زبانی و مذهبی- اعتقادی شکل می گیرند، تهدیدی علیه وحدت ملی به شمار می روند.

دو جریان مسلح اصلی خاورمیانه عبارتند از گروه های سلفی/ جهادی نظیر داعش و اعقاب القاعده یعنی جبهه النصره و رگه های مختلفی از جنبش کردها در عراق، ترکیه و سوریه. از این رو، در کنار شورش عظیم خشونت طلبان، منطقه با رنسانس بی سابقه سیاست کردها مواجه است. کردهای عراق منتظر فرصتی برای اعلام استقلال هستند که به تجزیه عراق دامن خواهد زد، در ترکیه نیز گفت‌وگوهای صلح دولت با حزب کارگران کرد (PKK) به دلیل شروع مجدد جنگ، به گل نشسته شده است و در سوریه هم کردها بدون حمایت خارجی‌ها قادر به حفظ منطقه خودمختار خود نیستند.

آرزوی کردهای عراق برای تشکیل دولت مستقل

کردهای عراق با کمک آمریکا به ایجاد نهاد خودمختار فدرال اقدام کردند که بغداد آن را به رسمیت شناخته و حزب دموکراتیک کردستان (KDP) مسعود بارزانی قوی‌ترین نیروی سیاسی آن به شمار می رود. کمک‌های نظامی ایران به دولت اقلیم کردستان (KRG) در جنگ با داعش و همکاری های نزدیک آن با ترکیه بیانگر مشروعیت این نهاد کرد در عراق است. به همین ترتیب، مداخله آمریکا برای دفاع از کردها در مقابل پیشروی‌های داعش و ارسال تسلیحات از آلمان و جمهوری چک حاکی از به رسمیت شناخته شدن بین المللی آنها در عراق است.

هرچند کردهای عراق تحقق آرزوی استقلال را به تعویق انداخته اند، اما آن را فراموش نکرده اند. دولت های غربی به این دلیل از پذیرش استقلال کردهای عراق امتناع می کنند که این امر انسجام داخلی عراق را تهدید کرده و به گسترش خودمختاری کردها در کشورهای همسایه دامن خواهد زد. اختلافات بین KDP و PKK و کمبود ساختارهای نهادی و ساختار سیاسی حکومت اقلیم (KRG) هم در تقابل با اقدام به استقلال است.

رویکرد ترکیه در قبال کردستان عراق

با وجود همکاری های اخیر اقتصادی و انرژی، روابط اربیل با آنکارا هنوز شکننده است. در حالی که ترکیه در ژوئن 2014 همچنان خود را حامی کردها نشان می داد، اما سه ماه بعد در حمله داعش اقدامی در حمایت از کردها انجام نداد. در سال های اخیر آنکارا با اتخاذ رویکردهای کاملا متفاوت در قبال خودمختاری کردها در عراق دچار تردید بوده است، چرا که سیاست ترکیه در قبال کردهای شمال عراق تحت تاثیر راهبردش در قبال PKK بوده و از همین رو، دستخوش تغییر بوده است.

ارزیابی حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) کردهای سوریه

اگرچه PYD در میان کردهای سوریه موقعیت هژمونیک دارد، اما عوامل متعددی به انتقاد از آن انجامیده و باعث شده که دولت آلمان از ارتباط با آن صرف‌نظر کند. مهم‌ترین انتقادات از PYD عبارتست از ارتباط نزدیک آن با PKK، رد ادغام با اپوزیسیون سنی تحت سلطه عرب ها، همکاری‌اش با دمشق و سرکوب احزاب کردهای رقیب. با این حال، تصمیم راهبردی این حزب برای تمرکز بر دفاع از نواحی کردها در سوریه و تاسیس دولت خودگردان محلی می تواند به عنوان گزینه هایی عالی برای کردها باشد.

حزب طرفدار کردها، روزنه امید جدید

همزمان با تغییر راهبردی PKK برای حل مسالمت‌آمیز مساله کردها در داخل مرزهای ترکیه، حزب دموکرات خلق کرد (HDP) هم برنامه خود را تغییر داد؛ این حزب از یک طرف به جذب اپوزیسیون چپگرا که نماینده‌ای در مجلس نداشتند، پرداخت و سعی کرد ائتلاف انتخاباتی شکل دهد و از طرف دیگر، خود را به عنوان حامی گروهای فرعی ترکیه معرفی کرد. در راستای خواسته های این حزب برای به رسمیت شناختن تمامی هویت های سیاسی و فرهنگی، HDP فضای امیدوارکننده‌ای در فهرست خود در انتخابات مجلس برای مشارکت نامزدهای سنی کرد و همچنین برای اقلیت علوی مسلمان، مسیحی، یهودی و نیز فعالان کارگری و محیط زیست ایجاد کرد.

PKK / HDP به عنوان نماینده جنبش ملی کرد در ترکیه

اردوغان با منزوی ساختن حامیان کرد حزب عدالت و توسعه (AKP) باعث شد که رای ها به آغوش HDP سرازیر شود. وی از افراط گرایی ناسیونالیستی ضد-کرد، استقبال کرد و هر نوع مذاکرات آینده را رد کرد. او مقاومت PYD در شهر کوبانی سوریه در مقابل داعش را با PKK برابر قلمداد کرد و موجب رنجش کردها شد.

پایان فرایند صلح

در انتخابات ترکیه آرای حزب عدالت و توسعه (AKP) کاهش یافت و این حزب اکثریت را از دست داد. با این حال، این خوشحالی اپوزیسیون، از جمله کردها، زیاد دوام نداشت، زیرا تفاوت های ایدئولوژیکی مانع از ائتلاف سه حزب اپوزیسیون در غیابAKP شد و به تداوم حاکمیت اردوغان کمک کرد. با برگزاری انتخابات زودهنگام، AKP شمشیر خود در برابر کردها را از رو بسته و امیدوار است که آرای ناسیونالیست های ترکیه را بازپس گیرد.

دستورالعمل سیاست اروپا در قبال کردها

نتیجه تحولات هرچه که باشد، اقدامات مربوط به حل وفصل مناقشات بایستی هم دولت‌های درگیر در مناقشات و هم فعالان مسلح غیردولتی و شبه‌دولتی، از جمله کردها را شامل شود. مداخله اروپا در منطقه باید به سمت حل و فصل درگیری ها از طریق انتقال مسالمت آمیز و مذاکره حرکت کند. بنابراین، تلاش قدرت های اروپایی دیگر نباید به حمایت از سیاست های اقتدارگرایانه دولت ها در قبال اقلیت کردها محدود شود. این سیاست دیگر پتانسیل خود را در ایجاد ثبات از دست داده است، چرا که راه حل افراطی، در هر دوطرف، پتانسیلی قوی برای ایجاد خشونت دارد.