لیندا رابینسون در تحلیلی که اندیشکده رند منتشر کرد، نوشت: این گروه با وجود آنکه از زمان شروع حملات هوایی آمریکا از اوت 2014 تاکنون نیمی از نیروهای جنگی خود را از دست داده، اما اخیرا وارد موصل شد، رمادی را تصرف کرد و هنوز هم در بیجی در حال جنگ است و انتظار می رود که دوباره به مناطقی همچون تکریت و دیاله حمله کند. داعش همچنین توانسته است از طریق خطوط مواصلاتی سوریه – ترکیه، ستیزه‌جو و تدارکات مورد نیازش را تامین کند و با وجود توقف پیشروی هایش در ترکیه، قلمرو خود را در سوریه توسعه داده است.

ارزیابی نیروهای ضدداعش

نیروهای زمینی ضدداعش دارای ویژگی های زیر هستند:

1) توانمندی محدود

2) اهداف متنوع

3) فقدان هماهنگی کلی.

تحلیل مفصل هر گروه به شرح ذیل است:

1. نیروهای امنیتی عراق نیرویی موثر نبوده و فاقد عناصر اصلی جنگ است. بیش از 40 درصد این نیروها تحت فرماندهی عملیات بغداد هستند که معلوم می شود دفاع از بغداد در اولویت دولت بوده و داعش همچنان تهدیدی برای پایتخت محسوب می شود.
2. سرویس ضدتروریسم که نیروهای عملیات ویژه عراق محسوب می شود نیز طبق نظر وزیر دفاع آمریکا اراده جنگ نداشته و در ماه اخیر 2013 زخمی داشته و نیرویی خسته به شمار می‌رود و همین امر موجب عقب‌نشینی آنها از رمادی شده است. اختلافاتی هم بین وزارت دفاع عراق و فرماندهی این نیروها وجود دارد بدین خاطر که این دو سازمانی مجزا هستند. با این حال آمریکا و نیروهای ائتلاف مشاورانی برای برای آموزش و بازسازی این نیروها اعزام کرده‌اند.
3. نیروهای امنیتی کرد شامل پیشمرگه ها و نیروهای وزارت داخلی کردستان یا زراوانی هستند و تنها نیروی توانمند برای عقب راندن داعش محسوب می شوند. با این حال، این نیروها به اهداف خود مبنی بر دفاع از قلمرو کردستان دست یافته و در لاک دفاعی فرو رفته اند و به نظر می رسد از این پس تنها نقش پشتیبانی از حملات ضدداعش در مناطقی همچون موصل را ایفا خواهند کرد.
4. برنامه ای نیز برای تدارک و آماده سازی نیروهای اقوام سنی برای جنگ با داعش مد نظر است که البته این برنامه نوپاست و تصویری پیچیده دارد. 11000 نفر توسط دولت عراق ثبت نام شده اند، اما تنها 2300 نفر آنها آموزش دیده، تجهیز شده و توسط نیروهای آمریکا تعلیم دیده اند. علاوه براین، آنها سلاح سنگین نداشته، فاقد خودرو زرهی بوده و آموزش رزم مشترک ندیده اند و در اصل نیروی دفاع محلی محسوب می شوند، هرچند که در صورت ادغام با نیروهای دیگر تاثیر بیشتری خواهند داشت.
5. گروه های مسلح شیعیان عراق که انگیزه زیادی داشته و از لحاظ سازماندهی، قابلیت و تجهیزات از همه توانمندترند. این نیروها دارای سه عنصر می باشند:

الف) داوطلبانی که به ندای آیت اله سیستانی برای دفاع از کشور پاسخ مثبت دادند،

ب) شبه نظامیان شیعه نوظهور و

ج) گروه های شیعه ریشه دار و قدیمی نظیر سپاه بدر، سپاه روز موعود مقتدا صدر، گردان های حزب الله و عصائب اهل حق.

لازم به ذکر است پس از آنکه ایت الله العظمی علی سیستانی رهبر شیعیان عراق در تابستان گذشته عراقی ها را به دفاع از کشورشان فرا خواند بسیاری از این گروه های شبه نظامی گردهم آمدند و دعوت ایشان را لبیک گفتند.

دولت عراق برای سازماندهی این نیروها، کمیته بسیج مردمی را تشکیل داد. سپاه بدر، گردان های حزب الله و عصائب اهل حق در خط مقدم جبهه نیروهای بسیج مردمی در دیاله، صلاح الدین و کمربند بغداد قرار دارند و اکنون نیز بر الانبار متمرکز شده اند.

افسران آمریکا و ائتلاف معتقدند که آمریکا باید در مقابل این واقعیت سر فرود آورده و با این نیروها در میدان جنگ هماهنگی بیشتری داشته باشد. آنها معتقدند که این کار در جنگ با داعش موفقیت هایی را به همراه خواهد داشت.

6. اخیرا ارتش موسوم به آزادی سوریه و واحدهای حفاظت مردمی کردها در سوریه ائتلاف کرده و لقب آتشفشان فرات را گرفته اند. این نیروها موفقیت هایی در مرز ترکیه بویژه در بازپس گیری تل ابیض داشته اند، اما دولت ترکیه با حمایت از این نیروهای کرد مخالفت می کند.

ارزیابی اقدامات ارتش آمریکا

فقدان توانمندی و ظرفیت نیروهای امنیتی عراق بدین معناست که هر گونه اقدام زمینی مستلزم تجمیع نیروهای موجود در کوتاه‌ترین زمان است. بنابراین، هماهنگی موثر و حمایت مشاوره ای این عناصر در سطح عملیاتی نیازی مبرم است. اقدامات مضاعف ممکن است اثربخشی حملات هوایی را بهبود بخشد، اما در این جنگ شهری، نیروی زمینی سرنوشت ساز است و نه حملات هوایی.

راهنمایی کلی راهبردی و نقشه اقدام

تلاش های آمریکا از آشفتگی همگام سازی راهبردی برنامه اقدام رنج می برد و تلاش‌های سیاسی با اقدامات نظامی همگام نیست. تقسیم کار منطقی این است که سفارت آمریکا به مسائل سیاسی و ستادی بپردازد و ارتش هم به مسائل تاکتیکی و عملیاتی تمرکز کند. تلاش‌های سیاسی باید اکثریت شیعه ها را با اقلیت سنی های پراکنده گرد هم آورد، چرا که آمریکا نمی تواند اراده خود را تحمیل کند و نظر دولت آمریکا ضرورتا پرنفوذترین عقیده در بغداد در شرایط کنونی به شمار نمی رود. کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز باید به ایفای نقش بپردازند و انتخابات اخیر ترکیه نشان داد که این کشور بایستی اولویت خود را از براندازی بشار اسد به جلوگیری از هجوم سیل ستیزه جویان خارجی تغییر دهد.

ارزیابی گزینه ها

برای پاسخی کلی به این سوال که آیا ما در مسیر درست هستیم؟ باید گفت که قدرت روز افزون داعش نشان می دهد که رویکردهای جاری نیازمند تغییر و تعدیل است. در این رابطه سه گزینه قابل فرض است:

1) بهینه سازی رویکرد موجود مشارکتی

2) آغاز اقدام تهاجمی یکجانبه

3) برگشت به استراتژی مهار.

با بررسی همه این گزینه ها به نظر می رسد بهترین راهبرد این است که از طریق رویکرد مشارکتی، داعش را شکست داد و از بین برد. زیرا عراقی ها و سوری ها زمانی پیروز هستند که خودشان بتوانند بجنگند و پیروز شوند.