جونا بلانک در تحلیلی که اندیشکده رند منتشر کرد، نوشت: با این اوصاف، به همان میزان که سعودی ها با وجود کمک های مالی گسترده شان به پاکستان در دهه های قبل، در حیرت هستند که در ازای پول‌شان چه چیزی به دست می آورند، پاکستانی ها نیز در شگفتند که چرا دیگران انتظار دارند که این کشور با وجود مشکلاتی که در اطراف خود با آنها مواجه است، وارد باتلاق نامطمئن خاورمیانه شود.

اما به راستی دوستی میان این دو کشور که یکی بیشترین ثروت و دیگری دارای بزرگ‌ترین ارتش در میان کشورهای اسلامی است، چه ثمره ای دارد؟

مطالبات عربستان

حفظ روابط با پاکستان به پیشبرد توسعه طلبی عربستان برای گسترش ایدئولوژی خود به خارج از جهان عرب کمک می کند. عربستان به دنبال دستیابی به این هدف در جهان است، چه از طریق سرمایه گذاری آشکار و چه به صورت پنهان. از همین رو برای خاندان سلطنتی عربستان که با هیاهوی بسیار مساجد بزرگ و مدارس مذهبی بنا و به سازمان‌های خیریه کمک می کند تا بتواند بطور پنهانی به گسترش ایدئولوژی سلفی خود در منطقه بپردازد، پاکستان یک جایزه نهایی محسوب می شود.

این کشور بعد از مالزی دارای دومین جمعیت مسلمان جهان با گرایش‌های افراط‌گونه است. با این حال، عربستان برای عملی کردن اهداف خود در پاکستان می بایست بیش از اینها به آب و آتش بزند.

علاوه بر این، عربستان پاکستان را در حکم عنصری حیاتی در نقشه خود برای فشار بر ایران می بیند. از دیدگاه سعودی ها بهترین روش برای جلو زدن از ایران، تقویت یک رقیب قدرتمند سنی در مرزهای شرقی ایران است. اما واقعا این رقابت چقدر جدی است؟ در سال 2008، ویکی لیکس سندی را منتشر کرد که طبق آن ملک عبداله سعودی مصرانه از آمریکا می خواهد که به ایران حمله و قضیه را یکسره کند. بنابراین برای سعودی ها، پاکستان می تواند بهترین ابزار برای مقابله با چنین رقیبی باشد.

مطالبات پاکستان

آزادی بهترین موهبت در زندگی است. اما پاکستان فکر می کند که این مخصوص پرندگان و زنبورهاست و تنها پول است که می تواند آنها را راضی کند. این همان چیزیست که سعودی ها به آن ها می دهند. هر چند که این مساله شفاف نیست، اما ظرف چهار دهه گذشته پادشاهی عربستان میلیاردها دلار به صورت نقد، اعتبار و تخفیف در قیمت نفت برای پاکستان پرداخت کرده است. علاوه براین در سال 1998 نیز، هنگامی که نواز شریف، نخست وزیر پاکستان در فکر پاسخ متقابل به آزمایش اتمی هند بود، شاهزاده عبدالله، ولیعهد عربستان، ظاهرا قول داده بود که در صورت تحریم پاکستان، روزانه 50 هزار بشکه نفت به اسلام آباد کمک کند.

علاوه بر کمک های نقدی، پاکستان امیدوار است که اعتبار خود را در دنیای اسلام بالا ببرد و علاوه بر افزایش اعتبار اسلامی خود، به دنبال ایجاد تنوع در حامیان ابرقدرت خود است. هرچند که چین «رفیق خوشی ها و ناخوشی های» پاکستان است، اما مفهوم اصلی این رفاقت مبهم است. چین هیچ وقت در مناقشات سیاسی به صورت جدی از پاکستان طرفداری نکرده است. همچنین، چین در سختی های اقتصادی دست پاکستان را نگرفته و در سه دوره جنگ پاکستان با هند، فعالانه حمایتی از پاکستان به عمل نیاورد. از طرف دیگر، کسی به یقین نمی داند که آمریکا دوست پاکستان است یا دشمن؟ یا هردو؟ و یا هیچکدام؟ با این حال، پاکستان از دو شریک سنتی خود دل نمی کند و با عربستان هم به عنوان شریک سومش همکاری می کند.

اتفاقات آینده

روابط پاکستان و عربستان همواره دوران پرفراز و نشیبی را طی کرده است. اما هرگاه در پاکستان قدرت در دستان نظامی ها یا حزب مسلم لیگ بوده، این روابط نزدیک‌تر شده است. اما از سوی دیگر حزب خلق پاکستان (PPP)، که رقیب مسلم لیگ و ارتش به شمار می رود، از دیرباز روابط نزدیکی با عربستان نداشته است. این حزب، سه رهبر ملی داشته است: ذوالفقار علی بوتو، دخترش بی نظیر بوتو و همسر بیوه بی نظیر یعنی آسف علی زرداری که اولین و آخرین دولت انتخابی دموکراتیک در پاکستان را رهبری کرد. یکی از حامیان حزب PPP، اقلیت شیعیان می باشند که یک پنجم جمعیت کشور را تشکیل می دهند. خانواده بوتو ترجیح می داد از نفوذ عربستان بکاهد و روابطش با ایران را تقویت کند.

در زمینه مقابله با تروریسم نیز همکاری ها رو به افول گذاشته است. پاکستان و عربستان هر دو لانه تروریست ها بوده اند. هر چند که پاکستان همواره از حمایت عربستان از شبه نظامیان افراطی پاکستان دلخور بوده، اما به دلایل سیاسی از جمله مبارزه با هند چشم خود را بر روی بعضی از اقدامات سعودی بسته است، همچنانکه پول های سعودی، سوخت بعضی از خون آشام ترین گروه های تروریستی یعنی لشکر طیبه و لشکر جهنگوی را تامین می کند.

بنابراین با وجود آنکه برخی منافع دو کشور با هم تداخل دارند، اما شاید پاکستان و عربستان دلایل مهم‌تری برای پیگیری دوستی خود داشته باشند. همچنانکه ظرف 40 سال گذشته روابط آنها متقابلا برای یکدیگر سودمند بوده است. با این حال دلایل کمی وجود دارد که فکر کنیم روابط آنها در آینده بهتر از این خواهد شد و حتی احتمال بدترشدن روابط نیز متصور است.