آنا اشاگو در مقاله ای که در سالنامه اندیشکده فریده (FRIDE) منتشر شد، نوشت: با بروز تحولات جدید، مناسبات آمریکا و عربستان که به طور سنتی مبتنی بر نفت در ازای تضمین امنیت ریاض می باشد، تغییر خواهد کرد. عربستان از روابط سنتی اش با آمریکا ناامید است و تلاش می کند تا رهبری جهان سنی را بدست آورد.

 تلاش برای مهار تهدیدها

گرداگرد عربستان را بی نظمی فرا گرفته است. بحرین در شرق، یمن در جنوب، سوریه در غرب و عراق در شمال  این کشور واقع شده اند که مجموعه ای از کشورهای بی ثبات هستند. عربستان با تهدیدهای داخلی و منطقه ای مواجه است.

بقای سعودی ها عنصر تعیین کننده ای در سیاست داخلی و خارجی ریاض به شمار می رود. عربستان به همان میزان که نگران خطرات داخلی است به همان میزان نگران تهدیدات خارجی نیز هست. متحدان و گزینه های سیاست خارجی ریاض براساس تهدیدات داخلی و خارجی تعیین می شود. فشار سعودی ها بر اخوان المسلمین و تروریست خواندن این سازمان حکایت از نگرانی جدی این رژیم از ایدئولوژی اسلام سیاسی به عنوان خطر داخلی دارد.

تهدیدات منطقه ای از نظر مقامات رژیم عربستان ناشی از رقابت این کشور برای ایفای  نقش و کسب نفوذ و نیز برتری ژئوپلیتیکی است. نگرانی های عربستان به پیش از قیام های مردمی موسوم به بهار عربی برمی گردد و با اشغال عراق در سال 2003 و تغییر توازن قوا به نفع ایران تشدید شد. این نگرانی ها با توافق هسته ای بین ایران و غرب چند برابر خواهد شد.

هدف اصلی عربستان مهار توسعه نفوذ ایران و مقابله با تهدید ناشی از ایدئولوژی اخوان المسلمین  و سلفی های جهادی است. این امر عربستان را وادار ساخته تا در برخی کشورهای منطقه به دخالت نظامی متوسل شود.

حاکمان سعودی، مصر را کشوری کلیدی برای برقراری موازنه با ایران تلقی می کنند. به همین خاطر، حمایت بی قید و شرط از دولت سیسی به عمل آوردند. جالب اینکه عربستان، کویت و امارات وعده 20 میلیارد دلاری به مصر شامل کمک های بلاعوض، وام و نفت داده اند.

عربستان علاوه بر حمایت از شورشیان در سوریه، بر جلوگیری از گسترش بهار عربی متمرکز شده است. در این راستا دست به سرکوب مخالفان در بحرین و کمک به کودتا در مصر علیه دولت مرسی زده که این تحرکات را به منظور خفه ساختن قیام های مردمی و بهار عربی انجام می دهد. دعوت از اردن و مراکش جهت عضویت در شورای همکاری خلیج فارس بخش دیگری از تلاش های این کشور جهت جلوگیری از بهار عربی تفسیر می شود.

 سیاست خارجی تهاجمی

عربستان سیاست خارجی تهاجمی اتخاذ کرده که خلاف سیاست خارجی سنتی و محافظه کار این کشور می باشد. قدرت نرم این کشور شامل بکارگیری دیپلماسی، بهره گیری از رسانه های جمعی، مشوق های مالی و اعتبار مذهبی به شدت تحت تاثیر قدرت سخت و بکارگیری قوه قهریه در بحرین و سوریه قرار گرفته است.

اگرچه بسیاری از تحلیلگران سعودی این تغییر در سیاست خارجی عربستان را به اعتماد به نفس روافزون این کشور نسبت می دهند، لکن دلیل اصلی این تغییر حس آسیب پذیری در مقامات سعودی می باشد. حس ناامنی در سیاستمداران عربستان با اشغال عراق توسط آمریکا و بر هم خوردن موازنه قوای منطقه ای، بیشتر شد. تغییر در سیاست خارجی این کشور از سال 2011 نمایان شده است.

عدم اقدام آمریکا در حمایت از طرح و برنامه های عربستان در سوریه و عراق موجب گردیده تا این کشور راساً بدنبال راه حل عربی باشد. تلاش سعودی ها برای تقویت رهبری در منطقه موثر نبوده است. تکیه بر آمریکا بطور سنتی ستون راهبرد امنیتی عربستان بوده است.

ترکیبی از سیاست نگاه به شرق آمریکا، عدم موافقت واشنگتن با  اقدام نظامی علیه بشار اسد و مذاکرات هسته ای با ایران زنگ خطر را در ریاض به صدا درآورده است. بعلاوه، افزایش تولید نفت شیل در آمریکا و کاهش وابستگی این کشور به نفت کشورهای عربی خلیج فارس نگرانی عربستان را شدت بخشیده است. بدون تردید این تحولات، مناسبات آمریکا و عربستان را که بطور سنتی مبتنی بر نفت در ازای تضمین امنیت ریاض می باشد، تغییر خواهد داد.

این امر موجب بحث های زیادی در ریاض برای متنوع سازی ترتیبات امنیتی شده است. باتوجه به ظرفیت محدود اتحادیه اروپا و عدم تمایل روسیه و چین به ایفای نقش در امنیت منطقه ای، مدعی و بدیل جدی جهت جایگزینی آمریکا برای عربستان وجود ندارد. علیرغم همه صحبت های عربستان برای اینکه  مستقل از آمریکا باشد، حتی اگر ریاض به بازیگران دیگری نزدیک شود، در خط مشی کلان سیاسی پیرو آمریکا خواهد بود.

عربستان احتمالا به تلاش هایش برای معرفی خود به عنوان رهبر جهان سنی در مبارزه علیه بی ثباتی، افراط گری و مقابله با قدرت و نفوذ ایران ادامه می دهد. با توجه به بزرگ نمایی سعودی‌ها نسبت به توانایی های خود، سیاست تهاجمی این کشور تنش های فرقه گرایی را هم در داخل عربستان و هم در سطح منطقه بیشتر کرده است.

 پیامدها برای اروپا

اروپائی ها باید از تلاش ها برای حصول توافق با ایران حمایت کنند. یکی از ابعاد مثبت توافق با ایران این است که می توان نکات مثبت و اهمیت این توافق را به کشورهای عربی خلیج فارس گوشزد کرد.

توافق هسته ای با ایران یکی از زمینه هایی است که اروپائی ها می توانند در نهایی شدن آن تاثیرگذار باشند. اوباما تلاش زیادی برای راضی ساختن سعودیها جهت کنار آمدن با توافق یادشده انجام داده است. فرانسه می تواند از روابط مستحکم اش با عربستان در جهت ترغیب این کشور برای کنار آمدن با توافق هسته ای استفاده کند.

اروپائی ها همچنین می توانند با کنگره برای خودداری از وضع تحریم های جدید رایزنی کنند. توافق هسته ای بهترین فرصت برای ادغام مجدد ایران در نظام امنیتی منطقه خواهد بود. این امر همچنین پنجره جدیدی برای مبارزه علیه داعش و حل و فصل موضوعات پیچیده و تنش زایی همچون بحران سوریه خواهد گشود.

اروپا باید از ابتکار سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ داخلی در سوریه و آغاز گفتگوها با ایران در این زمینه حمایت کند. طرح چهار ماده ای ایران  برای حل بحران سوریه که در مارس 2014 ارائه شد، حکایت از آن دارد که تهران برای حل این بحران آمادگی دارد. ایران نشان داده است آماده توسعه مناسبات سازنده و حل و فصل بحران منطقه ای است و ریاض باید از این فرصت استفاده کند.

به علاوه، اروپا باید نگرانی های خود را نسبت به افزایش رویه های اقتدارگرایی و خفقان در جامعه مدنی و نقض فاحش حقوق بشر در کشورهای عربی خلیج فارس و مصر  بیان کند.

اروپائی ها بویژه فرانسه و انگلیس نباید اجازه دهند که منافع امنیتی و تجاری شان بر دغدغه های حقوق بشری سایه افکند. مضافاً اینکه نباید اجازه دهند تا کشورهای عربی خلیج فارس از پوشش مبارزه با تروریسم برای سرکوب اعتراضات داخلی استفاده نمایند. کشورهای اروپایی بویژه فرانسه و انگلیس باید به ریاض گوشزد کنند که سرکوب اعتراضات مدنی، افراط گرایی را بیشتر خواهد کرد.