20 روز دیگر دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا باید درباره تمدید توقف تحریم های کنگره آمریکا بر ضد ایران تصمیم بگیرد و به کنگره این کشور اعلام کند؛ تصمیمی که تحلیلگران و بیشتر دیپلمات های حوزه برجام معتقدند بار سنگین هزینه آن به لحاظ اعتبار بین المللی، سیاسی و حتی اقتصادی آن نه تنها متوجه دولت آمریکا و شرکای برجام، بلکه متوجه امنیت جهانی خواهد بود.
ترامپ در طول 18 ماه گذشته نیز هر بار با فضاسازی های رسانه ای تلاش کرده است آینده برجام را با چالش مواجه کند و اکنون نیز که قرار است در 22 اردیبهشت تصمیم خود را برای یک دوره سه ماهه دیگر اعلام کند، اروپایی ها را با دغدغه و اما و اگرهای «شاید آمریکا از برجام خارج بشود یا نشود» رو به رو کرده است.
این در حالی است که ترامپ در ماه اکتبر 2017 (مهرماه 96) نیز گفته بود که این بار آخر است که توقف اجرای تحریم ها بر ضد ایران را تمدید می کند، البته او در ابتدای سال 2018(ماه ژانویه) نیز به نوع دیگری توقف تحریم ها بر ضد تهران را تایید و تکرار کرد و حالا باید ببینیم وی در ماه می 2018 برای تداوم توقف تحریم ها چه تصمیمی می گیرد.

**برای هر حالتی از تصمیم ترامپ آماده ایم
«مجید تخت روانچی» معاون سیاسی رئیس دفتر رئیس جمهوری معتقد است «این که تصمیم ترامپ چه خواهد بود واقعا هنوز قابل پیش بینی قطعی نیست، چون خود کشورهای نزدیک به آمریکا، هم به صورت علنی و در مذاکرات با ما گفته اند که ترامپ آدم غیرقابل پیش بینی است و نمی توان به طور قطع گفت که به چه سمت و سویی می رود، اما آن چه مشخص است که ما خودمان را برای هر حالتی و برای سناریوهای مختلف آماده کرده ایم.»
به گفته معاون سیاسی رئیس دفتر رئیس جمهوری، «آمریکایی ها اگر بخواهند تصمیم اشتباهی بگیرند از تصمیم‌شان پشیمان خواهند شد، پشیمانی از این نظر خواهد بود که بیشتر خودشان را در عرصه بین المللی منزوی می بینند و از عکس العمل ما هم پشیمان خواهند شد.»
او که از اعضای اصلی تیم مذاکره کننده توافق هسته ای با گروه 1+5 است، برجام را یک معادله دو طرفه می داند و تاکید می کند «نباید این معادله توازنش برهم بخورد، اگر یک طرف معادله بر اثر خروج از برجام به هم بخورد – حالا هرچقدر طرف های دیگر بگویند ما هستیم و این کارها را می کنیم- برای ما معنی ندارد و بی فایده است.»

**ما از قبل مشق خود را انجام داده ایم
مقامات سیاسی، حقوقی و فنی جمهوری اسلامی در ماه های اخیر همواره تاکید کرده اند که ما برای هر تصمیم آمریکایی ها سناریوی از قبل نوشته شده ای داریم، به طوری که تخت روانچی هم تصریح کرد:«ما از قبل مشق خود را انجام داده یم که اگر اتفاقات مختلفی بیفتد چه واکنشی خواهیم داشت و از طرفی هم در تماس مداوم با کشورهای مختلف به ویژه کشورهای 1+5 قرار داریم و خودمان را برای هر حالتی آماده می کنیم تا عکس العمل مناسب داشته باشیم.»
تخت روانچی می گوید:«بهتر است آمریکایی ها قبل از گرفتن هر تصمیمی چندباره فکر کنند، طبیعتا در مفاد برجام نوشته اگر چنین حالتی پیش بیاید چه اقداماتی متصور است؛ البته بخشی بستگی به عکس العمل بقیه کشورهای 1+5 و بخشی هم بستگی به نوع کار آمریکایی ها دارد.»
معاون سیاسی رئیس دفتر رئیس جمهوری با اشاره به تغییر و تحولات یک سال و نیم اخیر در نظام سیاسی آمریکا بیان کرد:«اکنون در کاخ سفید آدمی آمده که بازی در می آورد، با این حال ما کار خود را می کنیم و اگر بخواهد برجامی در کار نباشد باید او تمام تبعاتش را نیز بپذیرد؛ یعنی باید هزینه اش را بدهد. این ها می خواستند هزینه ها را گردن ما بیندازند و ما بهانه دستشان بدهیم که ندادیم. اگر ترامپ می خواهد از برجام خارج شود باید هزینه اش را بدهد و هزینه اش هم سنگین خواهد بود.»

**همانند یک ارتش آماده ایم
«علی اکبر صالحی» معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران نیز روز شنبه در حاشیه جلسه هم اندیشی مدیران ارشد دولت تدبیر و امید نیز احتمالات تصمیم دونالد ترامپ درباره تداوم و یا عدم توقف لغو تحریم ها بر ضد ایران و پیامدهای آن اشاره کرد و گفت:«هر زمان نظام تصمیم بگیرد، مانند یک ارتش آماده حرکت هستیم، هرچند که امیدواریم طرف مقابل سرعقل بیاید و کاری نکند که هم خودش را و هم دیگران را به درد سر بیندازد.»
صالحی با اشاره به آمادگی فنی برای هر سناریوی احتمالی در مقابل تصمیم سه هفته آینده ترامپ گفت:«امیدواریم هیچ وقت مسئله ای پیش نیاید و ضرورتی نباشد که ما تصمیمات فنی اتخاذ کنیم، اما باید بگویم که به گونه ای آماده هستیم که طرف مقابل حیرت زده خواهد شد؛ به طوری که قبلا هم گفته ام ایران برای برگرداندن چهار روزه غنی سازی 20 درصد، توانایی دارد.»

** تداوم برجام منفعت راهبردی اروپاست
به طور مشخص هم در سطح سیاسی و هم در سطح فنی، جمهوری اسلامی ایران مسیرها، روش ها و احتمالاتی که در تصمیم سه هفته آینده ترامپ و چه بسا در مراحل بیشتر از این خواهد گرفت را بررسی و برای هر کدام برنامه خاصی دارد، ولی باید دید اروپایی ها تا چه میزان در این مراحل مطابق با برجام و یا محاسبات ایران پیش می آیند و در مقابل تصمیمات رئیس جمهوری آمریکا به توافق هسته ای پایبند خواهند بود.
«فدریکا موگرینی» مسئول سیاسی خارجی اتحادیه اروپا به تازگی گفته «تداوم برجام منفعت راهبردی اروپاست»، منفعت راهبردی یعنی یک توافق صرفا منفعت اقتصادی برای اروپا نیست و نشان دهنده این است که آن توفاق برای آنها چند بعدی و فراتر از اقتصاد است.
تخت روانچی می گوید:«وقتی موگرینی تداوم برجام را منفعت اروپا عنوان می کند یعنی «آمریکایی ها باید بدانند که اگر برجام برهم بخورد خیلی اتفاقات ممکن است بیفتد و یکی از دلایلی که اروپایی ها تلاش دارند برجام بماند علاوه بر مسائل اقتصادی رویکردهای منطقه ای این هاست و همکاری هایی که با ایران می توانند داشته باشند.»
معاون سیاسی رئیس دفتر رئیس جمهوری با بیان این که اروپایی ها معتقدند که برجام باید بماند و به بدعهدی های آمریکا هم انتقاد دارند، گفت:«اگر اروپایی ها بخواهند برای راضی کردن ترامپ تحریم های دیگری علیه ما اعمال کنند کار را پیچیده تر می کند. این طور نیست که باید با هزینه ما به ترامپ امتیاز بدهند. اگر می خواهند امتیاز بدهند با هزینه خودشان بدهند و بر سر ایران معامله نشود. اگر هم بدهی به آمریکا دارند از جیب خودشان و نه جیب ما بدهی را پرداخت کنند.

**محاسبه هزینه برجام شکنی در دو طرف اقیانوس اطلس
تحلیلگران معتقدند که تصمیم ترامپ و مساله خروج آمریکا از برجام، برای شرکای راهبردی دو طرف اقیانوس اطلس بی هزینه نخواهد بود، مقامات جمهوری اسلامی ایران هم بارها تاکید کرده اند که هزینه عهدشکنی و خروج از برجام را ایران نباید پرداخت کند، چرا که جمهوری اسلامی تا کنون به تعهدات خود در برجام پایبند بوده و آژانس بین المللی اتمی نیز در 10 دوره متوالی پایبندی ایران را تایید کرده است.
از طرف دیگر باید در نظر داشت که برجام یک توافق دوجانبه و صرفا بین ایران و آمریکا نیست که یک طرف بخواهد با هر روشی و به هر صورتی که می تواند یا می خواهد روی کل توافق تاثیرگذار باشد؛ آن هم در شرایطی که طرف دیگر بند به بند این توافق را اجرا می کند و به تعهدات خود پایبند است؛ برجام یک توافق چندجانبه و حاصل یک مذاکره سخت و فشرده است که شورای امنیت هم آن را با قطعنامه 2231 تایید کرده است.
به نظر می رسد باید سه هفته دیگر منتظر ماند و دید که این بار ترامپ چه تصمیمی خواهد گرفت و هزینه های سیاسی و اقتصادی آن چگونه بین آمریکا و شرکای آن در طرف دیگر اقیانوس اطلس تقسیم می شود؛ به هر صورت هزینه خروج از برجام که هنوز در سال های آغازین اجرای خود است برای آمریکای ترامپ سنگین خواهد بود و اعتبار این کشور را در عرصه بین المللی به شدت خدشه دار می کند.
به زعم صاحب‌نظران مسائل امنیت جهانی برجام نقش غیرقابل انکاری در نظام جهانی عدم اشاعه دارد و صرفا نباید به این توافق از منظر اقتصادی نگاه کرد؛ باید دید آیا عقلای قوم در دو سوی اقیانوس اطلس دنباله رو خیره سری های ترامپ خواهند بود یا راهی برای نجات یکی از مهمترین توافقات جهانی در عرصه عدم اشاعه خواهند یافت.
بیست روز دیگر معلوم می شود که اروپا در نهایت می تواند از برجام به عنوان یک دستاورد سیاسی خود در عرصه بین الملل حفاظت کنند یا با ناکامی در جلب رضایت مخالفان برجام و تندروهای ایالات متحده و همراه شدن با آمریکای ترامپ، هزینه های سیاسی و حیثیتی را برای اتحادیه اروپا به ارمغان می آورند.

منبع: ایرنا