مرکز مطالعات الاهرام در تحلیلی به قلم محمد عبدالقادر خلیل نوشت: این اختلافات و تناقضات با ائتلاف مشترک و اتحاد همخوانی ندارد و بیانگر این ایده است که سیاست هر کشور تهدیدی احتمالی برای کشور دیگر به شمار می آید.

روابط دو جانبه

برخی از عوامل و مؤلفه های تاریخی، استراتژیکی و منافع که عبور از آنها در معادلات سیاست خارجی دشوار است و موضع گیری های منطقه ای، روابط آمریکا و ترکیه را پیچیده نموده است و این پیچیدگی تنها محدود به پیمان ناتو نیست بلکه روابط دوجانبه در سطح اطلاعاتی، نظامی و اقتصادی است.

در این باره مذاکره و امتیاز دهی های دوجانبه دیگر ابزار کارآمدی برای حل و فصل اختلافات میان دو کشور به شمار نمی آید و کار به حملات رسانه ای و اظهارات تند علیه یکدیگر و سیاست هایی رسیده است که تنها منافع هر کشور را تأمین می کند. این امر به خوبی در اقدام ترکیه برای حل بحران تعلیق ویزاها نمود یافت؛ به شکلی که اردوغان گفتمان مردمی را در پیش گرفت و احساسات ملی را در این باره برانگیخت.

این اقدام ترکیه از آن روست که آنکارا به خوبی پی برده است که برخی از نهادهای آمریکا در مسیری مخالف با روند منافع دولت ترکیه حرکت می کنند و واشنگتن در حوادث شب 15 ژوئیه 2016 و تلاش برای کودتا دست دارد. در ماه های گذشته حدود 10 شهروند دارای ملیت آمریکایی بازداشت شدند، امری که روزنامه واشنگتن پست آن را اقدامی اسف بار و بر اساس ایده گروگان گیری توصیف نمود تا به دولت آمریکا برای تسلیم فتح الله گولن فشار آورد.

به نظر می رسد این اقدام ترکیه یکی از عوامل اقدام سریع آمریکا مبنی بر تعلیق اعطای ویزا به شهروندان ترکیه به شمارمی آید. تاکتیک چانه زنی ترکیه پس از بازداشت اندروپرتسون کشیش پروتستانی آمریکایی به خوبی نمایان شد، به شکلی که اردوغان در سپتامبر 2017 با خطاب قرار دادن دولت آمریکا اظهار داشت: یک کشیش(گولن) به ما بدهید تا کشیش آمریکایی را به شما بازگردانیم.

سطح منطقه ای روابط… تناقضات چند بعدی

تناقضات و اختلافات منطقه ای ترکیه و آمریکا نتیجه خودکار اتحاد شکننده روابط ترکیه و آمریکا است. در این باره آنکارا و واشنگتن در طی چند سال اخیر به شکل نادر درباره موضوعی اتفاق نظر داشته اند و این گونه به نظر می رسد که گویی هر کشور سیاست هایی متفاوت از کشور دیگر دارد. این در حالی است که در سال های اخیر گفتمان اردوغان علیه غرب تشدید شد، به شکلی که ترکیه در ظاهر بخشی از ائتلاف غربی در منطقه به شمار می آید اما در واقع از این ائتلاف غربی بسیار دور شده است.

در این باره ائتلاف آمریکا با کردها در منطقه به اختلافات آمریکا و ترکیه در دو سطح دامن زد؛ به شکلی که در سطح اول حمایت نظامی آمریکا از حزب اتحادیه دموکرات کردی که در رأس نیرهای سوریه دموکراتیک قرار دارد، بر اساس قوانین ترکیه یک حزب تروریستی به شمار می آید و در حالی که ترکیه تلاش نمود نیروهایی جایگزین را مطرح نماید، واشنگتن مراکز میدانی این حزب کردی و نفوذ جغرافیایی آن را در مرزهای ترکیه تقویت نمود.

امریکا ارتش ترکیه را برای ورود به نبردهای جایگزین نیروهای کردی در سایه سیاست پاکسازی اتخاذ شده از سوی اردوغان در نهادهای نظامی و کاهش اهمیت نائبان آنکارا در داخل صحنه سوریه، ناتوان می داند.

علاوه بر این دو کشور درباره رابطه با تهران نیز با یکدیگر تعارض دارند، و در حالی که ترکیه با هماهنگی ایران در میدان های سوریه و عراق فعالیت می کند و سفرهایی در سطوح عالی سیاسی، اطلاعاتی و نظامی میان دو کشور صورت می گیرد، واشنگتن مواضع سیاسی و رسانه ای خود علیه ایران را از طریق تمرکز بر بازنگری در پرونده هسته ای، محدود ساختن برنامه موشکی و رویارویی با تحرکات سپاه پاسداران در صحنه عملیات های منطقه ای تشدید نموده است.

برآوردهای غربی حاکی از آن است که واشنگتن سفر اخیر اردوغان به ایران و سفرهای دوجانبه میان فرماندهان عالی رتبه ارتش دو کشور را به مثابه تحرکات مخالف خود تلقی می کند. در شرایط منطقه ای کنونی که نشانه های تشدید مواضع آمریکا در برابر نفوذ ایران در منطقه افزایش یافته است، بعید به نظر می رسد که آمریکا از این اقدامات ترکیه چشم پوشی نماید.

سطح بین المللی سیاست ها

در سال های اخیر نشانه های تنش در روابط ترکیه با بسیاری از اعضای ناتو و در رأس آن آلمان و آمریکا افزایش یافته است. این در حالی است که ترکیه در دوره اخیر گام های ثابتی را به سمت تحکیم روابط خود با روسیه و چین برداشته است و تمایل خود را برای عضویت در سازمان شانگهای به عنوان صحنه نفوذ روسیه اعلام کرده است. برخی از موضع گیری های غربی در این چهارچوب به آن اشاره دارد که اقدام ترکیه درباره امضای قرار داد خرید سامانه دفاعی اس 400 روسیه چالشی بزرگ در مسیر ثبات روابط ترکیه و آمریکا به شمار می آید و این امر موجب می‌شود دولت امریکا به سمت اعمال تحریم علیه دولت ترکیه بر اساس قانون امضا شده در اگوست 2017 از سوی رئیس جمهور آمریکا حرکت کند. بر اساس این قانون هر کشور و یاطرف خارجی که با بخش‌های اطلاعاتی و دفاعی هریک از کشورهای روسیه، ایران و کره شمالی قراردادهای نظامی امضا کند، مشمول قانون تحریم می شود. با این وجود اردوغان با نادیده گرفتن هشدارهای آمریکا،  این قرارداد نظامی با روسیه به ارزش 2.5 میلیارد دلار را امضا کرده است و  در مرحله اول 100 میلیون دلار پرداخت کرده است.

رئیس جمهور ترکیه اقدام خود برای امضای این قراداد را این گونه توجیه نمود که ما این سلاح را از بسیاری از کشورهای عضو ناتو درخواست کردیم اما با درخواست ما مخالفت شد و به این دلیل به ابزارهای دیگر روی آوردیم.

برخی از برآوردها حاکی از آن است که رویکردی از سوی پنتاگون برای حفظ میزان معینی از روابط با ارتش ترکیه از طریق تلاش برای ایجاد راه خروج قانونی برای عدم اجرای قانون تحریمها علیه ترکیه وجود دارد تا روابط دو کشور به سطح برخورد نرسد.

بر اساس گزارش های غربی مواضع منفی ترکیه در برابر سیاست های آمریکا در منطقه بیانگر مواضع متفاوت جریان های داخل نهادهای امنیتی و نظامی ترکیه و میان دو جریان سنتی کمال اتاتورک و جریان حامی توجه به اوراسیا است؛ چرا که به عقیده این جریان سیاست های آمریکا به خطری وجودی برای دولت ترکیه تبدیل شده است.

در این باره رویکردی وجود دارد که درباره آینده عضویت ترکیه در ناتو تردید دارد. در میان این افراد افسران بلندپایه ای از ارتش ترکیه همچون جیم گوردنر دریادار بازنشسته وجود دارند که در اظهارات خود اشاره نموده که ناتو از تلاش برای کودتا علیه دولت اردوغان حمایت نموده و موفقیت این کودتای نافرجام می توانست منجر به اعلام استقلال کردستان عراق و خودگردانی کردها در جنوب شرق ترکیه و از دست دادن قبرص شود.

بر این اساس می توان گفت تعلیق صدور ویزا برای شهروندان ترکیه از سوی آمریکا و  تشدید روند اظهارات رئیس جمهور ترکیه علیه سفیر آمریکا در آنکارا که در آن اشاره نمود مزدوران به مراکز دیپلماتیک آمریکا در ترکیه نفوذ کرده اند، منعکس کننده تنش بی سابقه ای است که در دروابط دو کشور پدید آمده است.

چه بسا دو کشور برای مهار تدریجی این بحران اقدام نمایند اما حتی در صورت موفقیت برای مهار آن، در سایه تعارضات و اختلافات انباشته شده در طول سال های گذشته، این امر منجر به پایان منشأ اختلافات و کنترل روند آن نخواهد شد.