مرکز مطالعات راهبردی الفکر در گزارشی به بررسی این چالش‌ها پرداخته است:

۱- چالش های داخلی اقلیم کردستان

در حالی که حزب دموکرات کردستان به ریاست بارزانی که نفوذ زیادی در دو استان دهوک و اربیل دارد، عامل اصلی برگزاری همه پرسی بود، اما در داخل اقلیم کردستان، مواضع احزاب کردی درباره این همه پرسی یکسان نبود. رهبران حزب رقیب بارزانی، یعنی اتحادیه میهنی کردستان که استان سلیمانیه مرکز اصلی آن ها است و در میان کردهای کرکوک نیز نفوذ زیادی دارند، موضع متفاوتی را در برابر همه پرسی اتخاذ کردند. بافیل طالبانی فرزند جلال طالبانی موسس حزب اتحادیه میهنی، خسرو کوران از رهبران این حزب و همچنین جنبش تغییر و اکثر اسلامگرایان کرد با برگزاری این همه پرسی مخالفت کردند. اکثر رهبران اتحادیه میهنی و جنبش تغییر به همه پرسی به عنوان طرح شخصی بارزانی می نگرند که ریاست اقلیم را از سال ۲۰۱۵ بدون هیچ پشتوانه قانونی بر عهده دارد و دولت اقلیم را به صورت یک رهبر عشایری مستبد اداره می نماید.

– به تأخیر افتادن تجدید مشروعیت ریاست اقلیم و پارلمان

با وجود پایان ریاست مسعود بارزانی در سال ۲۰۱۳ و اتمام مدت ۲ ساله تمدید پارلمان اقلیم در سال ۲۰۱۵، بارزانی کناره گیری از قدرت را رد کرد. در این خصوص، اخباری درباره موافقت رهبران کردی با همه پرسی پس از برگزاری نشستی با بارزانی که در آن متعهد به برگزاری انتخابات پارلمانی شده بود مطرح شد، این در حالی است که این نیروها عدم برگزاری انتخابات را شاخصی تاریک و مبهم درباره آینده اقلیم پس از همه پرسی می دانند.

– حاکمیت دو خانواده بر ریاست اقلیم

حاکمیت دو خانواده بارزانی و طالبانی بر ریاست اقلیم کردستان عراق با مخالفت برخی از تشکل ها و احزاب کردی روبرو شده است، به شکلی که برخی از این تشکل ها خواستار برکناری خانواده بارزانی از حاکمیت و فراهم شدن زمینه برای مشارکت دیگر تشکل ها در ریاست اقلیم و همچنین پایان دادن به حاکمیت مطلق دو حزب دموکراتیک کردستان و اتحادیه میهنی بر اقلیم کردستان و مشارکت دیگر تشکل ها در اداره آن هستند.

– کاهش درآمدها و شیوع فساد

اقتصاد کردستان عراق بر درآمدهای نفتی بنا نهاده شده است. در سال های گذشته درآمدهای نفتی اقلیم کردستان به دلیل نوسانات قیمت نفت کاهش چشمگیری داشته است. این در حالی است که فساد موجود در دستگاه های دولتی و نظامی اقلیم کردستان و مدیریت ناکارآمد و نیر اختلافات با دولت مرکزی بغداد و مبارزه با داعش باعث پدید آمدن یک بحران اقتصادی برای اقلیم کردستان شده است که آثار منفی آن بر اقتصاد اقلیم و سطح معیشت شهروندان انعکاس یافته است.

چالش دیگر در این زمینه پیامدهای درگیری بر سر قدرت و ثروت خواهد بود که چه بسا پس از جدایی اقلیم به وجود خواهد آمد. 

۲- چالش ها در کشور عراق

دولت مرکزی بغداد از ابتدا با برگزاری همه پرسی به دلیل نگرانی از پیامدهای سیاسی و اقتصادی آن برعراق و آینده سیاسی این کشور مخالف بود. این مخالفت در سایه بحرانی بودن روابط دولت مرکزی عراق با دولت اقلیم  بر سر حقوق کارمندان، بودجه اقلیم، نرسیدن به راه حل مشخص درباره پرونده های پیچیده مربوط به مناطق مورد مناقشه، تولید نفت و فروش آن، گسترش تسلط نیروهای پیشمرگ کرد بر مناطق بیشتری از استان نینوی و دیالی در زمان مبارزه با داعش و مخالفت آنان با تسلیم این مناطق به دولت مرکزی بوده است.

۳- چالش‌های بین‌المللی

با وجود آن که همه پرسی و تأسیس یک دولت کردی مستقل با سیاست ها و منافع برخی از قدرت های بین المللی که خواستار تضعیف ایران و ترکیه و کاهش نفوذ آنها در منطقه هستند، همسو می باشد اما این قدرت ها با برگزاری همه پرسی موافقت نکردند، به شکلی که برخی از آنها درباره زمان آن موافق نبودند و برخی دیگر نیز موافقت خود را منوط به موافقت دولت مرکزی عراق کردند. در همین حال سازمان ملل نیز با برگزاری همه پرسی بدون موافقت دولت مرکزی بغداد مخالفت نمود و اعلام کرد که این سازمان هیچ اقدامی در راستای موافقت با همه پرسی انجام نخواهد داد. این در حالی است که آمریکا برگزاری این همه پرسی را پراکنده ساختن تلاش های بین المللی برای مبارزه با داعش برشمرد.

آمریکا و کشورهای غربی دراین باره ابراز نگرانی کردند که همه پرسی باعث درگیری اقلیم با عراق، ترکیه و ایران و به تبع آن منحرف شدن توجهات از مبارزه با داعش در عراق و سوریه شود. اما با این حال، موضع آمریکا و کشورهای غربی در حمایت از کردها به خصوص در سوریه حاکی از حقیقت موضع این کشورها در برابر این همه پرسی و تمایل آنها برای فشار بر ایران و ترکیه است.

بنابراین نتیجه همه پرسی فاقد مشروعیت بین المللی است و جایگاه جغرافیایی منزوی کردستان عراق، درک این اقلیم برای نیاز به مشروعیت بین المللی و همکاری با کشورهای همسایه را تشدید می کند.

در مجموع می توان گفت، اقلیم کردستان عراق می خواهد از این همه پرسی به عنوان برگ برنده ای برای مذاکره با دولت مرکزی بغداد استفاده نماید و گامی در مسیر جدایی از عراق با استفاده از شرایط نابسامان منطقه بردارد.