جدیدترین مطالب
اجلاس سران روسیه و آفریقا؛ گسترش تعاملات با دستاوردهای محدود
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «حضور روسیه در آفریقا طی سالهای اخیر گسترش یافته، اما همکاریهای روسیه با آفریقا در حوزههایی فراتر از امنیت همچنان از نظر دامنه و میزان پیشرفت نامتوازن و دستاوردهای اقتصادی آن محدود است. سومین اجلاس سران روسیه و آفریقا که ابتدا قرار بود در لیبی برگزار شود، روزهای ۲۸ و ۲۹ اکتبر در مسکو برگزار شد. کرملین این نشست را آزمونی برای سنجش نفوذ فزاینده روسیه در قاره آفریقا میداند.»
آسیبپذیری زیرساختهای اروپا در برابر تشدید جنگ ترکیبی روسیه
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با تشدید جنگ ترکیبی روسیه علیه اروپا در ماههای اخیر، سیاستگذاران و تحلیلگران بیش از گذشته این پرسش را مطرح میکنند که ولادیمیر پوتین تا کجا حاضر است پیش برود؟ این وضعیت گمانهزنیهایی را درباره احتمال حمله محدود روسیه به ناتو برانگیخته است؛ حملهای که هدف آن میتواند آزمودن اراده اعضای این ائتلاف و تضعیف اعتبار تعهدات ناتو در زمینه امنیت جمعی باشد.»
تأثیر بنبست سیاسی در رژیم صهیونیستی بر آینده جنگ علیه ایران
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: بنبست در تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی، همزمان با تداوم فضای تقابل نظامی بین ایران و آمریکا و فرایند دیپلماتیک مربوطه، متغیر مهمی در محاسبات امنیتی غرب آسیا به شمار میرود. اگرچه تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی بهتنهایی تعیینکننده سرنوشت جنگ نیست، اما میتواند بر زمانبندی، سطح و شیوه ادامه تقابل نظامی اثر بگذارد.
تمرکز آمریکا بر آسیای مرکزی با هدف خارج ساختن آن از مدار روسیه
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر اخیر مارکو روبیو به سمرقند با همراهی یک هیئت تجاری بزرگ نشان میدهد که واشنگتن تا چه اندازه برای آسیای مرکزی اهمیت قائل شده است. منطقهای که مسکو مدتها آن را قلمرو اختصاصی خود میدانست، در حال فاصله گرفتن از مدار روسیه است؛ و آمریکا با پیشنهاداتی در حوزههای منابع معدنی، مسیرهای ترانزیتی و ایجاد شراکت در بخش غربی دریای خزر وارد میدان شده است.»
أحدث المقالات
اجلاس سران روسیه و آفریقا؛ گسترش تعاملات با دستاوردهای محدود
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «حضور روسیه در آفریقا طی سالهای اخیر گسترش یافته، اما همکاریهای روسیه با آفریقا در حوزههایی فراتر از امنیت همچنان از نظر دامنه و میزان پیشرفت نامتوازن و دستاوردهای اقتصادی آن محدود است. سومین اجلاس سران روسیه و آفریقا که ابتدا قرار بود در لیبی برگزار شود، روزهای ۲۸ و ۲۹ اکتبر در مسکو برگزار شد. کرملین این نشست را آزمونی برای سنجش نفوذ فزاینده روسیه در قاره آفریقا میداند.»
آسیبپذیری زیرساختهای اروپا در برابر تشدید جنگ ترکیبی روسیه
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با تشدید جنگ ترکیبی روسیه علیه اروپا در ماههای اخیر، سیاستگذاران و تحلیلگران بیش از گذشته این پرسش را مطرح میکنند که ولادیمیر پوتین تا کجا حاضر است پیش برود؟ این وضعیت گمانهزنیهایی را درباره احتمال حمله محدود روسیه به ناتو برانگیخته است؛ حملهای که هدف آن میتواند آزمودن اراده اعضای این ائتلاف و تضعیف اعتبار تعهدات ناتو در زمینه امنیت جمعی باشد.»
تأثیر بنبست سیاسی در رژیم صهیونیستی بر آینده جنگ علیه ایران
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: بنبست در تشکیل کابینه جدید رژیم صهیونیستی، همزمان با تداوم فضای تقابل نظامی بین ایران و آمریکا و فرایند دیپلماتیک مربوطه، متغیر مهمی در محاسبات امنیتی غرب آسیا به شمار میرود. اگرچه تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی بهتنهایی تعیینکننده سرنوشت جنگ نیست، اما میتواند بر زمانبندی، سطح و شیوه ادامه تقابل نظامی اثر بگذارد.
تمرکز آمریکا بر آسیای مرکزی با هدف خارج ساختن آن از مدار روسیه
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر اخیر مارکو روبیو به سمرقند با همراهی یک هیئت تجاری بزرگ نشان میدهد که واشنگتن تا چه اندازه برای آسیای مرکزی اهمیت قائل شده است. منطقهای که مسکو مدتها آن را قلمرو اختصاصی خود میدانست، در حال فاصله گرفتن از مدار روسیه است؛ و آمریکا با پیشنهاداتی در حوزههای منابع معدنی، مسیرهای ترانزیتی و ایجاد شراکت در بخش غربی دریای خزر وارد میدان شده است.»
تنشزدایی در روابط دهلینو و باکو

احسان فلاحی – کارشناس مسائل قفقاز جنوبی
پیشینه تنش در روابط دهلینو و باکو
یکی از عوامل اصلی تنش میان هند و جمهوری آذربایجان، پیوند مواضع دو کشور با منازعات قرهباغ و کشمیر بوده است. باکو و اسلامآباد طی سالهای گذشته در این منازعات از مواضع یکدیگر حمایت کردهاند؛ در مقابل، هند نیز روابط دفاعی خود با ارمنستان را گسترش داده و سامانههای راداری، توپخانهای و موشکی در اختیار این کشور قرار داده است. درنتیجه، نزدیکی هند به ارمنستان و حمایت باکو از پاکستان به دو عامل بیاعتمادی متقابل میان طرفین تبدیل شدهاند.
پایان جنگ قرهباغ در سپتامبر ۲۰۲۳ و تثبیت موقعیت جمهوری آذربایجان نیز بهتنهایی برای رفع سوءبرداشتهای دو کشور کافی نبود. در جریان درگیری نظامی هند و پاکستان در مه ۲۰۲۵، باکو رسماً از اسلامآباد حمایت کرد و این موضعگیری با واکنش منفی در هند مواجه شد. پیامدهای این تنش حتی به حوزه گردشگری نیز گسترش یافت؛ بهگونهای که شرکت گردشگری «میکمایتریپ» در همان ماه از کاهش ۶۰ درصدی رزرو سفر به جمهوری آذربایجان و ترکیه و افزایش ۲۵۰ درصدی لغو رزروها در این دو مقصد خبر داد.
ابعاد سیاسی اختلافات در اظهارات جایشانکار در پارلمان هند نیز بازتاب یافت. او در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۵، هنگام تشریح مواضع بینالمللی درباره عملیات نظامی موسوم به «عملیات سیندور»، اعلام کرد که تنها سه کشور، علاوه بر پاکستان، با این عملیات مخالفت کردهاند. جایشانکار نام این کشورها را اعلام نکرد، اما منظور او جمهوری آذربایجان و ترکیه را نیز در بر میگرفت.
این تنشها به سازمان همکاری شانگهای نیز کشیده شد. در سال ۲۰۲۵ گزارشهایی درباره مخالفت هند با درخواست جمهوری آذربایجان برای عضویت کامل در این سازمان منتشر شد. در مقابل، برخی گزارشها از مخالفت پاکستان و بلاروس با درخواست عضویت ارمنستان حکایت داشتند. هند در واکنش اعلام کرد که به دلیل محدودیت زمانی نشست سران، درباره درخواستهای عضویت دو کشور تصمیمی اتخاذ نشده است. فارغ از صحت ادعای ممانعت هند، طرح این موضوع نشان میدهد اختلافات دوجانبه تا چه اندازه بر برداشت طرفین از رفتار یکدیگر در نهادهای چندجانبه تأثیر گذاشته است.
انگیزههای تنشزدایی
یکی از انگیزههای مهم باکو برای تنشزدایی با هند، گسترش روابط با بازیگران مهم آسیایی و تنوعبخشی به شرکای خارجی است. در این میان، سازمان همکاری شانگهای اهمیت ویژهای دارد و اختلاف با هند، بهعنوان یکی از اعضای اصلی آن، میتواند تحقق این هدف را دشوار کند. دیدار نارندرا مودی و الهام علیاف در حاشیه نشست سران این سازمان در بیشکک، در اول سپتامبر ۲۰۲۶، نشانهای از تغییر رویکرد دو طرف بود و زمینه سیاسی لازم را برای سفر جایشانکار به باکو فراهم کرد.
انرژی نیز انگیزه مهم دیگری برای نزدیکی دو کشور محسوب میشود. جنگ علیه ایران و اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، اهمیت تنوعبخشی به منابع و مسیرهای تأمین انرژی را برای دهلینو افزایش داده است. جمهوری آذربایجان میتواند یکی از گزینههای مکمل تأمین نفت هند باشد؛ زیرا انتقال نفت این کشور از طریق خط لوله باکو – تفلیس – جیحان و پایانه جیحان ترکیه، آسیبپذیری هند را از اختلال در انتقال انرژی از تنگه هرمز کاهش میدهد. بودجه سالانه جمهوری آذربایجان بر مبنای نفت ۶۵ دلاری تنظیم شده بود، اما افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار در ماههای اخیر، درآمد این کشور را افزایش داده است. همزمان، تقاضا برای نفت آذربایجان در مقایسه با نفت کشورهای خلیجفارس نیز افزایش یافته است.
در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶، صادرات نفت خام جمهوری آذربایجان به هند به حدود ۵۲۴ هزار تن رسید که ۴.۹ برابر دوره مشابه سال قبل بود. ارزش این صادرات نیز حدود ۳۹۹ میلیون دلار برآورد شد. اگرچه سهم هند از مجموع صادرات نفت آذربایجان تنها حدود ۳.۳۱ درصد بود، این همکاری هنوز به معنای وابستگی راهبردی هند به نفت جمهوری آذربایجان نیست، اما ظرفیت گسترش آن وجود دارد.
منافع انرژی دو کشور به خریدوفروش نفت محدود نمیشود. شرکت دولتی هند، «اوانجیسی ویدهش»، بیش از ۱.۲ میلیارد دلار در میدانهای نفت و گاز آذری – چراغ – گونشلی و خط لوله باکو – تفلیس – جیحان سرمایهگذاری کرده است. این شرکت اکنون ۲.۹۲۵ درصد از سهام میدانهای یادشده و ۳.۰۹۷ درصد از سهام خط لوله را در اختیار دارد. حجم تجارت دوجانبه دو کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰۱ میلیون دلار بود و جیحون بایراموف در نشست خبری مشترک با جایشانکار اعلام کرد که این رقم در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۰۰ میلیون دلار رسیده است.
موقعیت ترانزیتی باکو نیز انگیزه دیگری برای عادیسازی روابط محسوب میشود. جمهوری آذربایجان در مسیر کریدور بینالمللی حملونقل شمال – جنوب قرار دارد که هند از حامیان اصلی آن است. توسعه مسیرهای شرق – غرب در قفقاز جنوبی و اجرای پروژه «تریپ» نیز میتواند گزینههای ترانزیتی هند را افزایش دهد. از این منظر، جایگاه ژئواکونومیکی جمهوری آذربایجان بهعنوان حلقه اتصال قفقاز جنوبی، دریای خزر و شبکههای حملونقل اوراسیا، انگیزه دهلینو برای عادیسازی روابط با باکو را تقویت میکند.
موانع پیشرو
با وجود نشانههای تنشزدایی، همکاری نظامی هند و ارمنستان همچنان مهمترین مانع سیاسی در روابط دهلینو و باکو محسوب میشود. پس از جنگ قرهباغ و آشکارشدن محدودیتهای اتکای امنیتی ارمنستان به روسیه، ایروان راهبرد تنوعبخشی به شرکای امنیتی و تأمینکنندگان تسلیحات را دنبال کرد. هند نیز در چارچوب توسعه صادرات تسلیحاتی و گسترش حضور در بازارهای دفاعی، به یکی از تأمینکنندگان اصلی نیازهای نظامی ارمنستان تبدیل شد. سازوکارهای مشورتی دفاعی و تعیین وابسته نظامی هند در ایروان نیز از نهادینه شدن این همکاری حکایت دارند.
از نگاه باکو، همکاری نظامی هند و ارمنستان میتواند موازنه نظامی منطقه را تحتتأثیر قرار دهد؛ بهویژه آنکه توافق صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان هنوز به مرحله تثبیت کامل نرسیده است. باکو این مراودات تسلیحاتی را صرفاً مناسبات تجاری نمیداند، بلکه آنها را بخشی از موازنهسازی راهبردی در منطقه ارزیابی میکند.
در سوی دیگر، روابط نزدیک جمهوری آذربایجان با پاکستان همچنان یکی از محدودیتهای اصلی مناسبات با هند خواهد بود. دهلینو انتظار ندارد باکو روابط خود با اسلامآباد را کنار بگذارد، اما خواهان آن است که حمایت سیاسی جمهوری آذربایجان از پاکستان در بحرانهای آینده به موضعگیری علیه منافع هند تبدیل نشود. به همین ترتیب، باکو نیز انتظار دارد دهلینو روابط خود با ارمنستان را به ابزاری برای تضعیف موقعیت جمهوری آذربایجان تبدیل نکند.
چشمانداز روابط
بایراموف در نشست خبری مشترک با جایشانکار تصریح کرد که اختلافنظرهای دو کشور در سالهای اخیر بر روابط دوجانبه و همکاری آنها در سازمانهای بینالمللی تأثیر گذاشته است، اما این مسائل در مذاکرات اخیر بهصورت آشکار و سازنده بررسی شدهاند. جایشانکار نیز با تأکید بر استقلال تصمیمگیری دو کشور، هند و جمهوری آذربایجان را بازیگرانی مستقل توصیف کرد که درباره مسائل مهم بر اساس منافع ملی خود تصمیم میگیرند. به نظر میرسد دو طرف به این نتیجه رسیدهاند که مسئله اصلی، روابط آنها با کشورهای ثالث نیست، بلکه جلوگیری از تبدیل این روابط به عاملی برای تقابل مستقیم در مناسبات دوجانبه است.
به بیان دیگر، هند و جمهوری آذربایجان پذیرفتهاند که روابط با پاکستان و ارمنستان، با وجود اهمیت راهبردی، نباید به طور خودکار مناسبات دهلینو و باکو را تحتالشعاع قرار دهد. تأکید جایشانکار بر استقبال هند از توافق صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان نیز در همین چارچوب قابلارزیابی است؛ بنابراین، تنشزدایی اخیر را باید نه نشانه رفع اختلافات راهبردی، بلکه بیانگر تغییر در شیوه مدیریت آنها دانست.
از منظر منطقهای، این تحول در کنار برقراری روابط دیپلماتیک میان پاکستان و ارمنستان در سپتامبر ۲۰۲۵، از انعطافپذیرتر شدن الگوی روابط در قفقاز جنوبی حکایت دارد. پاکستان که برای دههها به دلیل حمایت از موضع جمهوری آذربایجان از بهرسمیتشناختن ارمنستان خودداری کرده بود، سرانجام روابط دیپلماتیک خود را با ایروان برقرار کرد. به نظر میرسد کشورهای قفقاز بهتدریج از صفبندیهای سخت و متقابل فاصله میگیرند و در پی تنوعبخشی به شرکای خارجی و حفظ امکان تعامل با بازیگران رقیب هستند. بااینحال، پایداری این الگو به توانایی طرفها در مهار اختلافات امنیتی، بهویژه در حوزه همکاریهای تسلیحاتی و منازعات منطقهای، بستگی خواهد داشت.
0 Comments