در جریان ملاقات رهبران آمریکا و روسیه در حاشیه اجلاس جی بیست، “ولادیمیر پوتین” رئیس جمهور روسیه و “دونالد ترامپ” رئیس جمهور آمریکا درباره موضوعات مختلفی با هم تبادل نظر کردند. اجرای آتش بس در سوریه که از 18 تیر 1396 به اجرا گذاشته شد از جمله مسائل مورد بحث آنان بود. علی رغم اینکه مواضع روسیه و اتحادیه اروپا در مورد مسائل خاورمیانه بیشتر شبیه هم است تا مواضع آمریکا و روسیه، اما واشنگتن و مسکو همچنان در حل مشکلات خاورمیانه شرکای کلیدی یکدیگر محسوب می شوند. باید اعتراف کرد که اتحادیه اروپا در خاورمیانه بازیگر کاملاً مستقلی نیست. با وجود اینکه آمریکا نقش اصلی سیاسی در خاورمیانه را بازی می کند، اما اتحادیه اروپا نیز می تواند با استفاده از ابزارهای اقتصادی و حقوق بشری که در اختیار دارد، نقش مفیدی در این منطقه ایفا نماید.

در تیرماه امسال، شورای روابط بین المللی روسیه و نماینده اتحادیه اروپا در روسیه جلسه ای تخصصی با هدف بحث درباره اهمیت خاورمیانه در روابط روسیه و اتحادیه اروپا برگزار کردند. موضوع جلسه این بود که آیا خاورمیانه فرصتی برای همکاری طرفین است یا عامل مشاجره بین دو طرف؟

به نظر می رسد کشورهای عضو اتحادیه اروپا در ماه های اخیر به اجماع در خصوص سوریه و به طور کلی خاورمیانه نزدیکتر شده اند. در فرانسه بسیاری از کارشناسان بر این باورند که انتخاب “امانوئل ماکرون” به عنوان رئیس جمهور فرانسه فرصتی تازه برای همکاری با روسیه در خاورمیانه پدید آورده است. تحلیل های مورد بحث بر اساس این واقعیت است که امانوئل ماکرون برکناری “بشار اسد” از قدرت را پیش شرط اساسی همکاری با روسیه در خاورمیانه نمی داند. با توجه به اتحاد تاریخی نیروهای سیاسی در شماری از کشورهای اتحادیه اروپا از جمله فرانسه، آلمان و هلند می توان از شرایط پیش آمده برای بهبود روابط بین روسیه و اتحادیه اروپا در مورد خاورمیانه و همچنین مسائل دیگر استفاده کرد.

اگر به بقیه مناطق خاورمیانه نگاهی بیندازیم خواهیم دید که روسیه و اتحادیه اروپا در افغانستان منافع مشترکی دارند. به طوریکه هر دو طرف خواهان اطمینان از امنیت و ثبات در این کشور و مبارزه با قاچاقچیان بومی مواد مخدر هستند. همکاری در افغانستان می تواند آغازی برای تعامل گسترده تر بین روسیه و اتحادیه اروپا برای حل دیگر مشکلات خاورمیانه باشد. هر دو طرف معتقدند که صرفاً یک راه حل نظامی منجر به حل مشکلات در سوریه و لیبی نخواهد شد.

با این وجود، همچنان موانع بسیاری در برابر همکاری گسترده بین روسیه و اتحادیه اروپا وجود دارد. به خصوص مسئله اوکراین موجب دلخوری طرفین از یکدیگر و نگرانی بابت امکان همکاری در مورد مشکلات خاورمیانه شده است. علاوه بر این، طرف اروپایی به طور کامل منطق پشت سیاست روسیه در خاورمیانه را درک نمی کند. کارشناسان و سیاستمداران اروپایی دقیقاً نمی دانند که آیا روسیه می خواهد همه تلاش های غرب را نابود کند (این نظریه، نظریه غالب در غرب است) و یا مسکو واقعاً به دنبال آن است که نقش ضامن را در حل این مناقشات ایفا کند. از طرفی با توجه به اینکه اتحادیه اروپا در منطقه خاورمیانه از نظر سیاسی همچنان دنباله  روی آمریکا است، سیاست های عجیب دونالد ترامپ در این منطقه موجب عدم اطمینان و سردرگمی روسیه و اتحادیه اروپا شده است. سیاست آمریکا در قبال ایران تأثیر زیادی روی تحولات آتی خواهد داشت.

مشخص است که وضعیت خاورمیانه تنها با مشارکت هر سه طرف (روسیه، آمریکا و اتحادیه اروپا) و همچنین بازیگران منطقه ای حل خواهد شد. تلاش ها برای یافتن راه حلی مناسب هم در سطح سیاسی و هم در سطح کارشناسی در جریان است.

منبع: دیدبان روسیه