بریتانی براون در یادداشتی که اندیشکده شورای روابط خارجی آمریکا آن را منتشر کرد؛ نوشت:  نابودی داعش باعث شده است که ده ها کشور جهان گرفتار این پرسش آزار دهنده باشند که: آنها باید در قبال تبعه های خود که برای جنگ به عراق و سوریه رفته بودند و اکنون در مناطق جنگی زندانی شده و نادیده گرفته می شوند، چه اقدامی انجام دهند؟

شرح ماجرا

با آزادسازی همه سرزمین های تحت تصرف داعش، رئیس جمهور دونالد ترامپ دو هزار نیروی آمریکایی باقی مانده در سوریه را به کشور خود فراخوانده است. نیروهای دموکراتیک سوریه تهدید کرده اند که اگر آمریکا متحدان کرد و عرب خود (موسوم به SDF) را تنها بگذارد و از سوریه خارج شود، آنها  برای دفاع از خود در برابر دشمنان منطقه ای نظیر ترکیه و دولت سوریه، هزاران زندانی داعشی را آزاد خواهند کرد.

نیروهای دموکراتیک سوریه در حال حاضر حدود هزار مرد و دوازده هزار زن و کودک از پنجاه کشور را در زندان ها و اردوگاه های پناهجویی پر ازدحام زندانی کرده است. الهول یکی از این اردوگاه هاست که حدود هفتاد و پنج هزار نفر از جمله سوری ها و عراقی هایی که تحت حکومت داعش زندگی می کردند در آنجا به سر می برند. بیشتر ساکنان این اردوگاه ها که با کمبود غذا، آب، و دارو مواجه هستند، کودکان می باشند.

زنان و کودکان خارجی به صورت مجزا از بخش اصلی جمعیت و تحت نظارت نگهبانان مسلح نگهداری می شوند. با توجه به اینکه برخی از سازمان های غیر- دولتی حاضر به کمک رسانی در آنجا نیستند، ناظران شرایط آنجا را اسفناک توصیف می کنند. شیوع سوء تغذیه، آسیب ها و بیماری های درمان نشده و بهداشت ناکافی اصلی ترین مشکلات این اردوگاه ها هستند.

عدم پذیرش در وطن

نیروهای دموکراتیک سوریه از دولت های خارجی خواسته اند تا شهروندان خود را پس بگیرند اما بسیاری از این کشورها حاضر به پذیرش آنها نیستند. استرالیا، کانادا، و انگلیس اظهار کرده اند که آنها جان نیروهای خود را برای بازپس گیری این زندانیان به خطر نمی اندازند و فقدان روابط دیپلماتیکی با سوریه را یکی از عوامل مشکل افرین قلمداد می کنند. برخی کشورها، از جمله بلغارستان و انگلستان، حق شهروندی را از کسانی که قصد بازگشت به وطن شان داشتند، سلب کرده اند. همزمان، فرانسه اجازه داده است تا هفت نفر از شهروندان این کشور در عراق دادگاهی شوند که به اعدام با طناب دار محکوم شده اند.

ملیت افراد جذب شده توسط داعش

کشورهایی که تبعه های خود را بازپس گرفته اند، در محاکمه آنها با موانع قانونی زیادی از جمله دست یابی به اسناد دال بر جرم های منتسب یا فقدان توجیه قانونی برای اثبات اتهامات مواجه هستند. از سال 2015، بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا عضویت در سازمان های تروریستی خارجی را غیرقانونی قلمداد کرده اند. با این حال، این قوانین را نوعا نمی توان شامل حال کسانی دانست که قبل از اجرایی شدن این قانون به عراق و سوریه سفر کرده اند.

از این رو، بسیاری از کشورها نگران هستند که حتی اگر قادر به اثبات جرم های تروریستی اشخاص باشند، باز هم ممکن است که این زندانی ها اقدام به جذب دیگران و مغزشویی هم بندان خود کنند.

آیا می توان افراد بازپس گرفته شده را دوباره در جامعه ادغام کرد؟

در پاسخ به این پرسش، برخی کشورها از جمله آمریکا برنامه هایی در زندان ها یا مکان های مجزا از دیگران تدارک دیده اند تا این افراد را رادیکال- زدایی کنند. بسیاری از این برنامه ها در اواسط 2005 برای بازپروری خارجی های عضو القاعده و بعدها از افراد وابسته به بوکوحرام در نیجریه گرفته تا جبهه آزادیبخش اسلامی مورو در فلیپین ارائه شد. اگرچه آمریکا بطور پراکنده طرح هایی در این زمینه داشته است، اما میزان و مقیاس این موضوع در آمریکا کمتر از سایر کشورهاست: کمتر از سیصد شهروند آمریکا برای پیوستن به داعش رهسپار شده اند درحالیکه این تعداد از شهروندان فرانسه 1900 نفر است.

هدف این برنامه ها، علاوه بر ارائه خدماتی نظیر مشاوره، راهنمایی، آموزش، به دنبال آن است که این افراد را دوباره در جامعه ادغام کرده و بدینوسیله یک تهدید بالقوه را خنثی کند. با این حال، اثربخشی این برنامه ها کمتر مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و کارشناسان در مورد موفقیت این برنامه ها تردید دارند.

از سوی دیگر، به نظر می رسد که بسیاری از کشورها صرفا نمی خواهند که درباره امکان محاکمه یا رادیکال-زدایی موفقیت آمیز تبعه خود پس از بازگشت انها به وطن شان ریسک کنند. در نتیجه، شرایط انسانی در این اردوگاه ها احتمالا رو به وخامت خواهد گذاشت و موضع نیروهای دموکراتیک سوریه هم بیش از پیش ضعیف خواهد شد.