جان ففر، مدیر اندیشکده «فارین پالسی این فوکوس» در یادداشتی که در وب‌سایت اندیشکده منتشر شد، نوشت:‌ با بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در صادرات نفت و گاز در پی جنگ علیه ایران، مردم سراسر جهان پیامدهای این جنگ را در قالب گرانی انرژی، حمل‌ونقل و مواد غذایی حس کرده‌اند. افزایش بی‌سابقه قیمت گازوئیل و موج ضربه‌ای آن به اقتصاد جهانی، کشاورزان، کامیون‌داران و بخش معدن را ویران کرده است. صندوق بین‌المللی پول در ماه اوت هشدار داد که ادامه جنگ می‌تواند رکود اقتصادی جهانی به بار آورد.

جنگ ادامه دارد و زنجیره‌ای از تحولات ژئوپلیتیک دیگر را در یمن، عراق، لبنان، سوریه، کشورهای حاشیه خلیج(فارس) و حتی مناطق دورتر به راه انداخته است. ترامپ و بنیامین نتانیاهو که انتظار جنگی کوتاه، تغییر رژیم در تهران و فروپاشی «محور مقاومت» را داشتند، اکنون با یک جعبه پاندورا مملو از پیامدهای ناخواسته روبه‌رو شده‌اند.

جنگ بی‌پایان یمن

۱۰ درصد تجارت جهانی از باب‌المندب می‌گذرد. عربستان در پی بسته شدن تنگه هرمز، مسیر جریان نفت خود را به سمت غرب و از طریق خط لوله‌ای به بنادر دریای سرخ تغییر داد و به این ترتیب بر اهمیت باب‌المندب افزود. اما حالا سعودی‌ها زیر حملات حوثی‌ها هستند که از منطقه‌ای در شمال یمن، در امتداد دریای سرخ و نزدیک به این تنگه، فعالیت می‌کنند. عربستان در دهه گذشته از تلاش دولت یمن برای شکست حوثی‌ها حمایت کرد اما این تلاش در نهایت شکست خورد و در سال ۲۰۲۲ به آتش‌بس انجامید.

این آتش‌بس اکنون، عمدتا به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، شکسته شده است. حوثی‌ها تصمیم گرفته‌اند از این فرصت استفاده کنند و از منطقه خود بیرون بزنند و اراضی کنار دریای سرخ از جمله بندر المخا را تصرف و کشتیرانی در باب‌المندب را مختل کنند. آن‌ها همچنین با تسلیحاتی نسبتا پیشرفته به زیرساخت‌های انرژی عربستان، از جمله همان خط لوله شرق-غرب، حمله کرده‌اند.

دولت یمن که تحت حمایت عربستان است، در پاسخ، جنگی تمام‌عیار علیه حوثی‌ها اعلام کرده است. هر جا سعودی‌ها قدم بگذارند، دولت ترامپ هم پشت سرشان خواهد آمد. نیویورک تایمز بر اساس اظهارات یک مقام کنونی و یک مقام پیشین آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل عملیاتی صحبت کردند، نوشت:‌ «بیش از ۲۰۰ تحلیلگر اطلاعاتی و نظامی آمریکایی در مراکز فرماندهی داخل عربستان به دولت سعودی در تحلیل و انتخاب اهداف برای حمایت از متحدان یمنی‌اش کمک می‌کنند. آن‌ها افزودند که آمریکا به سوخت‌رسانی هوایی جنگنده‌های سعودی در گشت‌های هوایی کمک می‌کند.

دولت ترامپ سال گذشته در حملاتش به حوثی‌ها مرتکب جنایات جنگی شد: کشتن ده‌ها مهاجر آفریقایی در حمله به یک مرکز بازداشت، کشتن ۸۰ غیرنظامی در بمباران زیرساخت‌های بندری، و کمک به حملات سعودی به مدارس، بیمارستان‌ها و بازارها. این دولت به راحتی از کنار این اتهامات گذشت؛ همان‌طور که دولت‌های پیشین نیز هرگز بابت مشارکت‌شان در بمباران‌های اولیه سعودی که یمن را به جهنمی سوزان تبدیل کرد و صدها هزار غیرنظامی را به کشتن داد، پاسخگو نبودند.

اکنون دولت ترامپ با خطری تازه روبه‌روست. تلاش‌هایش علیه ایران روزبه‌روز بیشتر با کارزار سعودی برای نابودی حوثی‌ها گره می‌خورد و این احتمال را بالا می‌برد که منطقه گرفتار یک «جنگ بی‌پایان» دیگر شود.

خلأ عراق

بر اساس توافق دولت بایدن، آخرین نیروهای آمریکایی در پایان سپتامبر عراق را ۲۳ سال پس از حمله و ۱۲ سال پس از بازگشت سربازان آمریکایی برای جنگ با داعش ترک کردند.

قرار بود ۳۰ سپتامبر ضرب‌الاجل خروج نیروهای آمریکایی، و همچنین خلع سلاح شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران باشد. اولی انجام شد؛ دومی تا ۳۰ ژوئن به تعویق افتاد. به احتمال زیاد شبه‌نظامیان مهلت دوم را هم نادیده خواهند گرفت. «حشدالشعبی» متحد ایران است و نیروهایش در ارتش عراق ادغام شده‌اند.

ظاهرا یکی از این عملیات مستقل که ائتلافی از نیروها به نام مقاومت اسلامی عراق انجام می‌دهند حمله ماه گذشته به خط لوله شرق-غرب عربستان با هماهنگی حوثی‌ها بوده است. در ماه ژوئیه هم ارتش آمریکا به سعودی‌ها در حملات به حشدالشعبی پیوست. بدین ترتیب عراق  به جبهه دیگری از جنگ با ایران تبدیل شده است.

همزمان با خروج نیروهای آمریکایی از عراق، دولت ترامپ ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» را به منطقه می‌فرستد. احمد یونس، تحلیلگر سیاسی مستقر در بغداد معتقد است که افزایش احتمال قدرت گرفتن نیروهای تحت حمایت ایران در نبود حضور نظامی غرب و تلاش آنها برای شکل‌دهی به سیاست‌های دولتی و تحکیم حضورشان در نهادهای کلیدی، به همراه احیای داعش، ممکن است ترامپ را به فرستادن دوباره نیرو به عراق وادار کند.

پایان محور مقاومت؟

بنیامین نتانیاهو تمام «محور مقاومت» ایران را هدف گرفته و برای رسیدن به این هدف، کوشیده حزب‌الله را از میان بردارد و نفوذ ایران در سوریه را کاهش دهد. بی‌شک نتانیاهو می‌خواهد مسئله فلسطین را با آواره کردن و بی‌حق کردن مردم آن «حل» کند. اما ایران به‌مراتب بازیگر قدرتمندتری در منطقه است و نتانیاهو شدیدا می‌خواهد آنچه را تهدید اصلی اسرائیل می‌داند از بین ببرد.

اما ایران با وجود تلاش‌های  اسرائیل نفوذش را در این دو کشور از دست نداده است. حزب‌الله با کمک سپاه پاسداران توانست خودش را بازسازی و به موقع، پس از آغاز جنگ ایران، موشک به سمت اسرائیل شلیک کند.

اگرچه روابط تهران و دولت جدید احمد الشرع همچنان سرد است اما نفوذ ایران در سطح جامعه، چه در قالب هویت مذهبی (برای جمعیت شیعه)، چه همدلی سیاسی (با تهران در جنگش علیه آمریکا و اسرائیل) و چه حتی نظامی (مانند جبهه مقاومت اسلامی سوریه و شبه‌نظامیان مختلف علوی) همچنان پایدار است.

مساله این نیست که درباره ایران مبالغه شود تا تداوم عملیات نظامی علیه این کشور یا حضور نظامی آمریکا در منطقه یا اقدامات اسرائیل توجیه شود بلکه برعکس مساله این است که نفوذ ایران در منطقه به همان اندازه پایدار است که به نظر می‌رسد حکومت تهران پایدار است. هیچ نیروی نظامی متعارفی احتمالا نمی‌تواند این وضعیت را تغییر دهد. اسرائیل هم به تنهایی و هم با کمک آمریکا برای این کار تلاش کرده و شکست خورده است. محور مقاومت پس از این همه تلاش برای نابودی‌اش از بین نرفته است. همان طور که در ورزش جوجیتسو شاهدیم هرچه مستقیم‌تر به مقاومت فشار بیاورید، مقاومت سخت‌تر می‌شود.