برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

انتخابات پیش‌روی رژیم صهیونیستی در کانون توجه محافل رسانه‌ای و سیاسی منطقه قرار دارد. یکی از پرسش‌های اصلی این است که احتمال شکست بنیامین نتانیاهو و جابه‌جایی قدرت در تل‌آویو چه تأثیری بر جبهه مقاومت و سیاست‌های این رژیم در قبال فلسطین و ایران خواهد گذاشت؟

برخی بر این باورند که تغییر کابینه رژیم می‌تواند از شدت تنش‌های منطقه‌ای بکاهد و زمینه تعدیل سیاست‌های خصمانه‌اش را فراهم کند. بااین‌حال، ارزیابی این احتمال مستلزم تفکیک میان تغییرات سیاسی و تاکتیکی از تحولات راهبردی است. تجربه تاریخی رژیم صهیونیستی و مواضع جریان‌های سیاسی آن نشان می‌دهد که تغییر نخست‌وزیر، به‌تنهایی، تضمینی برای دگرگونی بنیادین سیاست‌های امنیتی و منطقه‌ای آن نخواهد بود. از این منظر، انتخابات را باید در چارچوب گسترده‌تر ساختار قدرت و اولویت‌های پایدار این رژیم بررسی کرد.

موجودیت رژیم در گرو پیوند ساختاری آن با جنگ و بحران

از ابتدای شکل‌گیری رژیم صهیونیستی، جنگ، اشغالگری و مناقشه بر سر سرزمین فلسطین از عوامل تعیین‌کننده در تحولات سیاسی و امنیتی آن بوده‌اند. استمرار درگیری‌ها و تأکید بر وجود تهدیدهای بیرونی، علاوه بر تأثیرگذاری بر محیط امنیتی، در سیاست داخلی و روابط آن با قدرت‌های غربی، به‌ویژه آمریکا، نیز نقش داشته است.

در این چارچوب، نمی‌توان همه تحولات را صرفاً به شخص نتانیاهو یا منافع یک حزب نسبت داد؛ ساختار سیاسی، ملاحظات امنیتی و اختلافات داخلی در کنار هم بر تصمیم‌گیری دولت‌ها اثر می‌گذارند. همچنین، رقابت‌های انتخاباتی می‌توانند بر نحوه مدیریت بحران‌ها تأثیر بگذارند و برخی جریان‌ها را به اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر سوق دهند. بااین‌حال، اینکه هر دولت برای حفظ انسجام داخلی الزاماً به تداوم جنگ نیاز دارد، ادعایی کلی است که باید باتوجه‌به شرایط هر دوره ارزیابی شود.

با وجود تفاوت‌های سیاسی میان کابینه‌ها و احزاب رژیم صهیونیستی، مواضع آن‌ها درباره مسائل اصلی فلسطین و امنیت منطقه یکسان نیست. بااین‌حال، در موضوعاتی مانند امنیت شهرک‌ها، مقابله با حماس، سیاست در قبال ایران و حزب‌الله و مخالفت با برخی ترتیبات مربوط به تشکیل دولت مستقل فلسطینی، میان بخش‌هایی از جریان‌های سیاسی این رژیم هم‌پوشانی‌هایی وجود دارد.

برای نمونه، گادی آیزنکوت و برخی دیگر از چهره‌های اپوزیسیون، ضمن انتقاد از عملکرد نتانیاهو، بر ضرورت مقابله با حماس و اتخاذ موضع سخت‌گیرانه در قبال ایران و حزب‌الله تأکید کرده‌اند. درعین‌حال، اختلاف درباره شیوه اداره جنگ، مدیریت روابط خارجی و نحوه مواجهه با مسئله فلسطین همچنان می‌تواند بر تصمیم‌های دولت آینده اثر بگذارد.

ازاین‌رو، احتمال تغییر در شدت عملیات نظامی، اولویت‌بندی تهدیدها یا شیوه تعامل دیپلماتیک را نباید نادیده گرفت؛ اما چنین تغییراتی لزوماً به معنای دگرگونی در جهت‌گیری‌های اصلی نیستند. برگزاری انتخابات نیز به‌خودی‌خود مشخص نمی‌کند که سیاست‌های شهرک‌سازی، وضعیت سرزمین‌های اشغالی یا رویکرد امنیتی در قبال ایران چگونه تغییر خواهند کرد. این مسائل به ترکیب دولت، ائتلاف‌های پارلمانی و تصمیم‌های عملی کابینه آینده وابسته خواهند بود.

ثبات راهبرد جبهه مقاومت در برابر تغییرات سیاسی

در سوی مقابل، راهبرد جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقاومت در قبال مسئله فلسطین بر اصولی استوار است که به نتیجه انتخابات رژیم صهیونیستی ارتباط مستقیم ندارد. حمایت از حقوق مردم فلسطین، مخالفت با اشغالگری و تأکید بر تعیین سرنوشت این مردم، از محورهای اصلی و ثابت مواضع اعلام‌شده جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌روند.

در این چارچوب، دو اصل مقاومت در برابر اشغال به‌عنوان مبنای راهبردی جبهه مقاومت و همچنین حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین از جمله از طریق همه‌پرسی با مشارکت ساکنان اصلی سرزمین تاریخی فلسطین جایگاه محوری دارند. این اصول در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده‌اند و تغییر دولت در تل‌آویو به‌تنهایی به معنای بازنگری در آن‌ها نخواهد بود.

بااین‌حال، ثبات اصول راهبردی لزوماً به معنای ثابت ماندن همه ابزارها و تاکتیک‌ها نیست. تحولات میدانی، ملاحظات منطقه‌ای و تغییر شرایط سیاسی می‌توانند بر شیوه پیگیری اهداف اثر بگذارند. از این منظر، جبهه مقاومت می‌تواند میان تغییرات مقطعی در آرایش سیاسی رژیم صهیونیستی و ارزیابی بلندمدت خود از مناقشه فلسطین تمایز قائل شود و تصمیم‌هایش را صرفاً بر نتیجه یک انتخابات بنا نکند.

بر این مبنا، انتخابات رژیم صهیونیستی را باید یکی از عوامل مؤثر بر آرایش قدرت داخلی و شیوه مدیریت مناقشه‌های منطقه‌ای دانست، نه عاملی که به‌تنهایی مسیر سیاست خارجی و امنیتی این رژیم را تعیین می‌کند. تغییر کابینه ممکن است بر شدت عملیات، اولویت‌های سیاسی و نحوه تعامل با بازیگران منطقه‌ای اثر بگذارد؛ اما استمرار برخی مواضع مشترک میان جریان‌های اصلی سیاسی نشان می‌دهد که تغییرات تاکتیکی الزاماً به تحول راهبردی منتهی نمی‌شوند.

بااین‌حال، شناخت تفاوت‌های واقعی میان دولت‌ها و ارزیابی پیامدهای آن برای محیط منطقه‌ای همچنان اهمیت دارد. در نهایت، آینده این مناقشه بیش از آنکه به جابه‌جایی یک نخست‌وزیر وابسته باشد، تحت‌تأثیر تحولات میدانی، تصمیم‌های دولت آینده، وضعیت داخلی فلسطین و معادلات گسترده‌تر منطقه‌ای خواهد بود.