مایکل تونگ در مطلبی که موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی آن را منتشر ساخت، نوشت: اروپا توجه خود را معطوف به بهبود دفاع هوایی در مواجهه با تهدیدهای جدی بالقوه کرده است. البته امروزه فقط تعداد معدودی از سامانه‌های مدرن برای مقابله با چالش‌ها وارد مدار خدمت شده یا مستقر شده‌اند.

تقویت ظرفیت و توانایی سامانه دفاع موشکی و هوایی بار دیگر جزو موارد اولویت‌دار در دستور کار ناتو و کشورهای اروپایی شریک این سازمان است. تحقق این بلندپروازی بسیار دشوار است. شکاف در پوشش و ظرفیت دفاع هوایی کشورهای عضو ناتو وجود دارد و سامانه‌های دفاع هوایی برخی از اعضای ناتو قدیمی است یا مربوط به زمان شوروی سابق است.

خطر فزاینده درگیری لایه‌ای و تجدید تمرکز بر توانایی جنگیدن در نبردهای متعارف در مقیاس بزرگ در اروپا، علاقه کشورهای اروپایی را به دفاع هوایی زمین‌پایه برانگیخته است.

حتی در زمان جنگ سرد سامانه‌های دفاع هوایی زمین‌پایه کمتر از قدرت هوایی مورد تأکید بود، چراکه فرض بر این بود ناتو نسبت به نیروهای ورشو برتری هوایی دارد. بااین‌حال، موجودی سامانه دفاع هوایی نسبتاً محدود اروپا امروزه به دلیل وجود تهدیدهای پیچیده‌تر با چالش روبرو شده است.

محیط تهدید فزاینده

طیف تهدید نوظهور شامل مجموعه‌ای از پهپادهای کم‌قیمت، سبک، عمودپرواز، ملخ‌دار، با بال ثابت و پهپادهای بزرگ، موشک‌های کروز مافوق صوت، موشک‌های بالستیک و تجهیزات نظامی جدید است.

کارآیی پهپادهای نسبتاً کوچک و ساده در درگیری‌های شرق اکراین آشکار است. جدایی‌طلبان اکراینی از پهپادهای کوچک برای تهدید مستمر نیروهای اکراینی، به‌ویژه گردان‌های توپخانه استفاده می‌کنند. پهپادهای مدل هابیست در جنگ داخلی سوریه نیز مورد استفاده قرار گرفته و گروه‌های مختلف درگیر در جنگ سوریه از پهپادهای مختلف استفاده کرده‌اند.

همچنین از پهپادها به‌عنوان مهمات ایستاده خاموش استفاده می‌شود. در سپتامبر 2019، حمله پیچیده با استفاده از پهپاد و موشک‌های کروز در ارتفاع پایین خسارات زیادی به تأسیسات نفتی آرامکو وارد ساخت. به‌کارگیری انواع مختلف پهپادها در جنگ و درگیری‌های اخیر در سطح خاورمیانه، کارآیی این قبیل تجهیزات نظامی و تهدیدات از این ناحیه را به تصویر کشیده است. تسلیحات و جنگ‌افزار انرژی هدایت‌شده قابلیت خود را در سامانه‌های دفاعی برای مقابله با پهپادهای کوچک نشان داده‌اند، اما همچنان در ابتدای مسیر پیشرفت قرار دارند. جنگ‌افزارهای انرژی هدایت‌شده در بخش تولید برق و حفظ آن، کارایی این قبیل سامانه‌های تسلیحاتی را محدود ساخته است.

روابط تیره بین ناتو و روسیه بدین معنا بوده است که موجودی تسلیحاتی مسکو شامل موشک‌های کروز اینک به دغدغه‌ای برای برنامه‌ریزان ناتو تبدیل شده است. البته بسیاری از دولت‌های عضو ناتو همچنان از ترکیبی از تجهیزات غربی و باقیمانده از زمان شوروی سابق استفاده می‌کنند که قدیمی شده و احتمالاً برای مقابله با تهدیدهای فعلی و نوظهور کافی نیستند.

سامانه‌های جدید دفاع هوایی اروپا

در اروپا سامانه‌های موشکی دوربرد جدید سطح به هوا وارد مدار خدمت شده‌اند یا در مرحله خرید قرار دارند. این سامانه‌ها شامل ام. بی. دی. آی و اس. آی. ام. پی/ تی در فرانسه و ایتالیا در کنار خرید مسئله‌دار سامانه موشکی اس -400 روسی توسط ترکیه است.

لهستان، رومانی و سوئد جملگی قراردادهایی با آمریکا برای خرید موشک‌های پاتریوت منعقد کرده‌اند. وزارت دفاع نروژ نیز در چارچوب برنامه‌ریزی نظامی برای سال‌های 2025-2018 به دنبال تهیه سامانه‌های دفاع هوایی دوربرد است.

از حیث سامانه‌های کوتاه‌برد، سامانه‌های موشکی سطح به هوا رایتون 2 در فنلاند، هلند و نروژ عملیاتی شده است. سوئد اخیراً موشک‌های BGT IRIS-T SLS را به خدمت گرفته است. انگلیس موشک‌های پدافند هوایی CAMM را در دست آزمایش دارد تا در آینده به خدمت بگیرد.

لهستان همچنین به خدمت گرفتن سامانه دفاع موشکی سطح به هوا رایتون 2 به‌عنوان راه‌حل بالقوه برای برنامه دفاع موشکی‌اش مدنظر دارد تا در لایه دفاعی زیرین و پایین‌تر از پاتریوت قرار گیرد. لهستان همچنین سامانه دفاع موشکی پاپراد را برای دفاع نقطه‌ای متحرک به خدمت گرفته است.

اگرچه این سامانه‌های دفاع موشکی جدید احتمالاً برای مقابله با تهدیدهای جدید توانمندتر هستند، اما نسبتاً در تعداد کم خریداری شده‌اند. بعلاوه، یکپارچه‌سازی سامانه‌های جدید در شبکه‌ای که شامل بسیاری از سامانه‌های متفاوت است دشوار بوده و چالش جدی ایجاد خواهد کرد.

در نوامبر 2019، شورای اتحادیه اروپا پروژه سامانه هشدار به‌موقع و ره‌گیری مبتنی بر نظارت ماهواره‌ای به نام TWISTER برای توسعه در چارچوب همکاری ساختاری دائمی اتحادیه اروپا را تصویب کرد. TWISTER یک تلاش جمعی برای توسعه سیستم ره‌گیری و سیستم هشدار سریع فضاپایه با هدف مقابله با تهدید نوظهور از سمت موشک‌های بالستیک و موشک‌های کروز مافوق صوت همراه با تهدیدهای سنتی از ناحیه جنگنده‌های تاکتیکی است. تاکنون کشورهای فرانسه، ایتالیا، هلند و اسپانیا به این پروژه پیوسته‌اند و شرکت ام. بی. دی. آی مسئولیت توسعه سیستم ره‌گیری را برعهده دارد. طبق برنامه‌ریزی‌های به‌عمل‌آمده قرار است این سامانه تا سال 2030 به خدمت گرفته شود.

به‌طورکلی، سامانه دفاع هوایی اروپا بیش‌ازحد متکی به تعداد کم سامانه‌های مدرن است که عمده این سامانه‌ها مبتنی بر دفاع هوایی زمین‌پایه است که متشکل از سامانه‌های قدیمی کوتاه‌برد است. اگرچه تهدید فزاینده ناشی از درگیری چندلایه‌ای انگیزه جدیدی برای تقویت سامانه‌های دفاع هوایی ایجاد کرده است، اما همچنان فقط تعداد کمی از سامانه‌های مدرن وجود دارد که به خدمت گرفته شده‌اند یا در دست توسعه قرار دارند. سامانه دفاع هوایی زمین‌پایه گران‌قیمت از حیث فناوری، ظرفیت پیچیده‌ای برای توسعه دارد.