فیلیپ لی کور در مطلبی که بنیاد کارنگی آن را منتشر ساخت، نوشت: مقامات چین به‌کرات خواستار همکاری نزدیک‌تر با اروپا شده‌اند، اما دوره همه‌گیری ویروس کرونا مناسبات اتحادیه اروپا – چین را تلخ نموده و به پایین‌ترین سطح از زمان برقراری مناسبات دیپلماتیک در چهل‌وپنج سال پیش تنزل داده است.

در نشست مجازی اورسلا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا و شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین در جبهه اقتصادی اتفاق خاصی رخ نداده است، بخشی که چین به درخواست اتحادیه اروپا برای نهایی ساختن موافقت‌نامه مشترک سرمایه‌گذاری باهدف رسیدگی به موضوعاتی همچون یارانه و خرید پاسخ نداده است. همکاری در موضوعات و مسائل مهم همچون تغییرات آب و هوایی، حکمرانی جهانی (شامل اصلاح سازمان تجارت جهانی) و توسعه پایدار به شعار نه اقدامات ملموس محدودشده است. حتی همکاری طرفین برای ساخت واکسن ویروس کرونا متوسط بوده است.

طرفین در پایان نشست، بجای انتشار اعلامیه مشترک دو بیانیه متفاوت منتشر کردند. در این خصوص اورسلا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا گفت: «مناسبات بین اتحادیه اروپا و چین هم‌زمان از حیث راهبردی یکی از مهم‌ترین و یکی از چالش‌انگیزترین روابط می‌باشد، ضمن اینکه مناسبات با چین آسان نیست».

در طرف دیگر شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین گفت: «به دنبال صلح هستیم نه هژمونی. صرف‌نظر از کم و کیف تغییرات در وضعیت بین‌المللی، چین از چندجانبه‌گرایی حمایت کرده و پایبند به حکمرانی جهانی مبتنی بر مفهوم مشورت گسترده، همکاری متقابل و مزایای مشترک است».

چنین اظهاراتی بیانگر این امر است که اروپایی‌ها در تلاش‌اند تا شانس خود را با رویکرد متفاوت و دفاعی و نه تقابلی در قبال چین دنبال کنند. سیاستمداران متعاقب همه‌گیری ویروس کرونا گزینه‌ای ندارند. افکار عمومی اروپا دولت چین را مسئول شدت همه‌گیری ویروس کرونا قلمداد می‌کند. بر اساس آخرین نظرسنجی 60 درصد از مردم انگلیس و فرانسه و 47 درصد از مردم آلمان دولت چین را عامل تحولات منفی در جهان قلمداد می‌کنند و نظر آن‌ها در جریان همه‌گیری ویروس کرونا بدتر شده است.

برخلاف بحران مالی سال 10-2008 که منجر به خرید متعدد شرکت‌های اروپایی توسط شرکت‌های دولتی چین در جنوب اروپا شده بود، اما این بار به نظر می‌رسد اروپایی‌های علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری مستقیم چینی‌ها نیستند. بعلاوه، سرمایه‌گذاران چینی نیز مایل به سرمایه‌گذاری نیستند. میانگین سهم سرمایه‌گذاری مستقیم چین در سطح اتحادیه اروپا کمتر از 3 درصد است. ضمناً جنجال بر سر کمک پزشکی چین در اوج شیوع کرونا در اروپا منجر به سردرگمی و عقب‌نشینی بیشتر سیاستمداران اروپایی شده است.

در اوایل سال 2020، مقامات بروکسل همچنان امیدوار بودند که آلمان میزبان نشست سران 27 کشور عضو اتحادیه اروپا و چین در لایپزیک خواهد بود و آنگلا مرکل را به‌عنوان یک سیاستمدار ارشد اروپایی ارج نهند که می‌تواند چین را اداره کند. رویکرد مرکل در قبال چین انتقاد کم و تحرکات آبرومندانه بوده است. این امر بیشتر ناشی از مراودات تجاری متوازن بین دو کشور است. برای سال‌ها خودرو و ماشین‌آلات آلمانی تقاضاهای زیادی در چین روبه رشد داشته و برای بسیاری از شرکت‌های صنعتی آلمان سودآور بوده است. برخی کارشناسان عدم تمایل صدراعظم آلمان به دشمنی با پکن را به مراودات تجاری متوازن بین چین و آلمان نسبت می‌دهند و این امر موجب تضعیف سیاست مشترک اتحادیه اروپا در قبال چین و تمایل کشورهای عضو اتحادیه اروپا به پیگیری سیاست ملی شده است. چنین وضعیتی به ضرر جبهه مشترک اروپایی است. در حال حاضر نشست سران اتحادیه اروپا – چین که قرار بود در لایپزیک آلمان برگزار شود به دلیل عدم پیشرفت از سوی چین به تعویق افتاده است.

در سه سال گذشته اتحادیه اروپا رویکرد واقع‌گرایانه را در قبال چین پی گرفته است. اتحادیه اروپا بر هماهنگی بهتر و دفاع از مسائل اقتصادی شامل سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، کمک دولتی و انتقال فناوری متمرکز بوده است. نه‌تنها کمیسیون اروپا مکانیسم نظارت بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی وضع کرد که قرار است از اکتبر 2020 عملیاتی شود، بلکه دستورالعمل‌هایی در خصوص فناوری نسل پنجم شبکه تلفن همراه منتشر ساخته است. بعلاوه، از راهبرد پیوند به‌عنوان بدیل ابتکار یک راه یک کمربند رونمایی کرد.

از دید بسیاری از کارشناسان سال 2019، به‌عنوان نقطه عطف در مناسبات دوجانبه اتحادیه اروپا با چین قلمداد شده و در این سال چشم‌انداز راهبردی اتحادیه اروپا – چین منتشر گردید و چین به‌عنوان رقیب سیستمیک خطاب شد.

سرانجام نشست مجازی بین رئیس کمیسیون اروپا و رئیس جمهور چین برگزار شد، اما عدم پیشرفت متعاقب تبلیغات قابل‌توجه پکن برای پیشبرد دستور کارش شامل چگونگی مدیریت همه‌گیری ویروس کرونا از طریق وب‌سایت‌های سفارتخانه‌های این کشور و فضای مجازی موجب نومیدی رهبران اروپایی شده است.

جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در چند نوبت به‌طور مستقیم به این نبرد روایت‌ها ورود کرد. گزارش ویژه سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا در خصوص اطلاع‌رسانی نادرست منتشر شد.

رئیس کمیسیون اروپا به نگرانی‌های فزاینده این کمیسیون درباره حملات سایبری به سامانه‌های کامپیوتری و بیمارستان‌ها اشاره کرد. وی در مصاحبه با رادیو فرانسه اضافه کرد که اتحادیه اروپا انتظار دارد دسترسی که چینی‌ها به بازار اروپا دارد، شرکت‌های اروپایی نیز دسترسی مشابهی در بازار چین داشته باشند.

به عبارت دیگر عمل متقابل به اصلی ضروری برای پیشبرد موافقت‌نامه سرمایه‌گذاری و مناسبات متوازن‌تر تبدیل شده است. گفتمان سخت‌گیرانه‌تر بروکسل با رهیافت دولت ترامپ در قبال چین که شامل تحریم و محدودیت‌هایی برای فعالیت شرکت‌های چینی در خاک آمریکا است تفاوت زیادی دارد.