هائه وون جون در تحلیلی که اندیشکده انگلیسی راسی منتشر کرد، نوشت: نشست ویلنیوس ناتو در ژوئیه 2023 تا حدودی نقطه اوج برای کسانی بود که انتظار پیشرفت چشمگیری در چشم انداز گسترش ناتو را در منطقه هند و اقیانوس آرام داشتند. اگرچه رهبران چهار کشور کلیدی هند و اقیانوسیه (به اصطلاح AP4 یا IP4 – استرالیا، ژاپن، کره جنوبی و نیوزلند) برای دومین بار در این اجلاس شرکت کردند، اما مخالفت فرانسه با افتتاح اولین دفتر رابط ناتو در آسیا در ژاپن پیش از این اجلاس، توجهات را از این اجلاس منحرف کرد.

گام مهمی برای دسترسی ناتو به اقیانوس هند و اقیانوس آرام در سال 2023 برداشته شده است. در پایان اجلاس، ناتو سه برنامه مشارکت (ITPP یا Individually Tailored Partnership Programs) را با استرالیا، ژاپن و کره جنوبی امضا کرد و یک برنامه را با نیوزیلند در حال مذاکره دارد.

نگاهی به ITPP 2023-2026 کره جنوبی- ناتو

ITPP سندی است که همکاری بین ناتو و کشورهای شریک آن را توصیف می کند. این سند قابل تمدید است و از نظر قانونی الزام آور نیست. ITPPها برنامه‌های جامع و ملموس برای همکاری در یک دوره چهار ساله را پوشش می‌دهند و تعهد قوی‌تر و پاسخگوتر از سوی ناتو و کشورهای شریک به فرآیند اجرایی محسوب می‌شوند.

با توجه به اینکه متن کامل هیچ یک از آنها در دسترس عموم نیست، به نظر می رسد ناتو و سه کشور شریک آن در هند و اقیانوس آرام تلاش دارند توافقنامه های مشارکت جدید را کم اهمیت جلوه دهند. این احتیاط ممکن است نشان دهنده عدم اجماع بر سر اهمیت هند و اقیانوس آرام در داخل ناتو و همچنین احتیاط سه کشور این منطقه در خصوص واکنش چین به روابط خود با ناتو باشد.

در بین این سه ITPP، تنها یکی از آنها که بین ناتو و ژاپن برای سال‌های 2023-2026 امضا شده، در حال حاضر به عنوان یک نسخه عمومی در دسترس است و این نشان می‌دهد نسخه دیگری (احتمالا طولانی‌تر) وجود دارد. بیانیه مطبوعاتی دفتر ریاست جمهوری کره که در خصوص اجلاس و به زبان کره ای منتشر شده، جامع ترین و رسمی ترین شرح سند ITPP کره جنوبی-ناتو محسوب می‌شود. این نشان دهنده اشتیاق دولت یون سوک یول برای تقویت شبکه امنیتی کره جنوبی از طریق تقویت همکاری با توسعه یافته ترین ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده یعنی ناتو است.

بر اساس اطلاعات موجود، ITPP کره جنوبی-ناتو انحراف اساسی نسبت به توافق نامه قبلی همکاری کره جنوبی و ناتو با محوریت گفتگو دارد و کره جنوبی را در یک نقش نسبتاً منفعل نسبت به فعالیت های ناتو قرار می دهد. ITPP کره جنوبی-ناتو با هدف مشارکت مشترک در حفظ نظم بین المللی مبتنی بر قوانین در زمینه های منافع مشترک امنیتی، به شدت به دستیابی به قابلیت همکاری بیشتر بین کره جنوبی و ناتو از طریق تقویت همکاری های فناورانه و تسهیل توسعه قابلیت های دفاعی و امنیتی متمایل است.

11 زمینه همکاری ذکر شده در ITPP این جهت گیری را تأیید می کند. این زمینه‌ها عبارتند از: (1) گفتگو و مشورت (2) همکاری ضد تروریسم (3) زنان، صلح و امنیت (4) کنترل تسلیحات، خلع سلاح و عدم اشاعه (5) توسعه قابلیت و قابلیت همکاری (6) علم و فناوری (7) همکاری عملی برای قابلیت همکاری (8) دیپلماسی عمومی (9) فناوری‌های نوظهور و مخرب (10) دفاع سایبری و (11) تغییرات آب و هوا و امنیت.

ITPP شامل گام های مشخصی است که باید توسط کره جنوبی و ناتو برای اجرای همکاری در هر حوزه، با جدول زمانی مشخص برای دوره 2023-2026 برداشته شود. حتی در این سند مشخص شده که کدام بخش‌های دولت کره جنوبی و کدام بخش‌های سازمانی ناتو قرار است در خصوص فعالیت‌های همکاری خاص عمل کنند. بنابراین، این سند اگرچه از نظر قانونی الزام آور نیست، اما تا حد زیادی تعامل بین این دو را برای چهار سال آینده دیکته خواهد کرد.

ITPP با تصمیم دیگری که توسط دولت کره جنوبی در اجلاس اعلام شد، تکمیل می شود و آن مشارکت آتی این کشور در سامانه جمع آوری و بهره برداری اطلاعات میدانی جنگ ناتو (BICES) است. این تصمیم اگرچه بخشی از ITPP نیست، اما دامنه مانورهای ناتو را که کره جنوبی می تواند در آن مشارکت کند، گسترش و کارایی ارتباط بین دو طرف را افزایش می دهد.

تاکنون، تنها چند شریک ناتو مانند استرالیا، فنلاند و سوئد به همراه کشورهای عضو ناتو به این سیستم دسترسی پیدا کرده‌اند.

تقویت ارتباط عملکردی بین ناتو و متحدان ایالات متحده در هند و اقیانوس آرام

اگرچه ITPP حتی برای اولین قدم به سوی ناتوی آسیایی بسیار کوتاه در نظر گرفته می‌شود، اما به نظر می رسد که ITPP وابستگی متقابل بین کره جنوبی و ناتو را تقویت خواهد کرد. از آنجایی که این سند بر همکاری عملی و فنی تمرکز دارد، بنابراین کمتر شعاری و بیشتر عمل محور است.

این سند کمتر ژئوپلیتیکی و ماهیتا بیشتر کارکردگراست، زیرا هیچ گونه تنظیمات جغرافیایی را برای اقدامات مشترک مشخص نمی کند. علاوه بر این، این سند کمتر هدفمند و بیشتر دوراندیش است، زیرا در حالی که از چین نامی نمی برد، اما اقدامات مشترک را در خصوص چالش های امنیتی فعلی و آینده مانند فناوری های نوظهور و مخرب، از طریق تبادل تحقیق و توسعه ترویج می کند.

اثر دیگر ITPP افزایش فرصت ها برای همکاری جمعی بین ناتو و چهار کشور شریک هند و اقیانوس آرام است. با فرض اینکه ITPPهای ژاپن-ناتو، استرالیا-ناتو و نیوزلند-ناتو رویکردی مشابه با کره جنوبی-ناتو داشته باشند، چهار ITPP به صورت جداگانه باید قابلیت همکاری بین چهار کشور را افزایش دهند.