کریستوفر چیوس و بئاتریکس گیهن براینر در تحلیلی که در وب سایت اندیشکده آمریکایی کارنگی منتشر شد، نوشتند: لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس جمهور برزیل در سال 2023 در سفری به پکن تاکید کرد: «هیچکس نمی‌تواند توسعه روابط برزیل با چین را متوقف کند.» در دوران لولا، برزیل در بن‌بست روابط واشنگتن-پکن، به جانبداری از هیچ طرفی نخواهد پرداخت.

رویکرد برزیل در قبال حمله روسیه به اوکراین باعث دلخوری مقامات واشنگتن شد. در عین حال لولا مذاکرات صلحی را خواستار است که واشنگتن آن را غیرسازنده و ساده لوحانه می‌داند. جنگ غزه نیز اختلافات آمریکا و برزیل را به نمایش گذاشت. برزیل رهبری یک قطعنامه آتش‌بس را در شورای امنیت به عهده گرفت که آمریکا آن را وتو کرد.

سنت استقلال و عدم تعهد در سیاست خارجی برزیل سابقه طولانی دارد اما در بحبوحه بن‌بست رو به رشد در روابط آمریکا-چین و نیز با بیشتر شدن نفوذ سیاسی و اقتصادی برزیل، تمایل این کشور به استقلال روشن‌تر شد. برزیل خواهان پرهیز از نظم جهانی مبتنی بر رقابت قدرت‌های بزرگ و در عوض خواستار نظمی چند قطبی است که در آن کشورهایی در ابعاد خودش حرفی برای گفتن در موسسات بین‌المللی داشته باشند و در کل از نفوذی بیشتر برخوردار باشند. از نگاه برزیل ظهور قدرت‌های جدید، به ویژه چین، وعده ظهور یک عصر «چند قطبی ایمن» را می‌دهد که در آن قدرت غرب کاهش یافته و نفوذ کشورهای در حال ظهور تقویت شده است.

رویکرد برزیل در قبال جنگ اوکراین

لولا در فوریه 2023 اعلام کرد که برزیل سلاح یا مهمات به اوکراین ارسال نخواهد کرد. برزیل در چهار قطعنامه با حمله روسیه به اوکراین مخالفت کرد اما به ائتلاف تحت رهبری آمریکا علیه روسیه نپیوست. لولا تشکیل یک «باشگاه صلح» متشکل از کشورهای بی طرف را برای برگزاری مذاکرات میانجی‌گرانه میان روسیه و اوکراین خواستار شد. در کنفرانس امنیتی مونیخ نیز دیپلمات‌های برزیلی طرح صلحی را به بیش از 20 کشور ارائه دادند. لولا و مشاور سیاست خارجی او این طرح صلح خود را به طور مستقیم به روسای جمهور روسیه و اوکراین ارائه کردند. اما آمریکا این ابتکار را مغایر با اقداماتش برای عقب راندن روسیه به مرزهای فوریه 2022 می‌داند.

واشنگتن به ویژه از استقبال برزیل از وزیر امورخارجه روسیه در برازیلیا در آوریل 2023 و از پیشنهاد لولا برای مشارکت پوتین در اجلاس سران گروه 20 در سال 2024 بدون نگرانی از دستگیری به دلیل اتهامات مطرح شده توسط دیوان بین‌المللی دادگستری آزرده خاطر شد.

اما برزیل به طور کامل در طرف روسیه قرار ندارد؛ حمله روسیه به اوکراین را در سازمان ملل محکوم و به وضوح با نقض حقوق بین‌الملل و اصل استقلال حاکمیت کشورها توسط روسیه مخالفت کرده است. همچنین از قطعنامه سازمان ملل که خروج سربازان روسی از اوکراین را خواستار شد، حمایت کرد اما به قطعنامه‌ای که خواستار تعلیق روسیه در شورای حقوق بشر سازمان ملل شد، رای ممتنع داد.

روابط اقتصادی برزیل با مسکو اهمیت زیادی در شکل دادن به رویکردش در قبال اوکراین دارد. برزیل یک چهارم کود مورد نیاز صنعت کشاورزی خود را از روسیه وارد می‌کند. کشاورزی ستون اصلی اقتصاد برزیل است و برای حفظ تولید به کود نیتروژن متکی است. اگر روسیه ارسال کود را متوقف کند، مشکلات اقتصاد بزرگی رخ می‌دهد که بر امنیت غذایی جهان تأثیر می‌گذارد، زیرا برزیل حدود 10 درصد از جمعیت جهان را تغذیه می‌کند.

موضع برزیل در اوکراین با سنت دیرینه دیپلماتیک آن نیز مطابقت دارد. برزیل تحریم‌های یکجانبه را غیر قانونی می‌داند، همچنین از ارائه کمک‌های مرگبار در مناقشات خودداری می‌کند.

رویکرد برزیل در قبال رقابت آمریکا و چین

آغوش باز برزیل برای پکن نیز مقامات آمریکا را عصبانی کرده است؛ به ویژه به این دلیل که لولا در سفر به پکن از نقش دلار آمریکا به عنوان ارز ذخیره جهانی انتقاد کرد. برزیل به صراحت اعلام کرده که اجبار به انتخاب یک طرف میان پکن و واشنگتن را نمی‌پذیرد.

روابط برزیل و چین در سال 2009، زمانی که آنها برای تشکیل بریکس متحد شدند، عمیق‌تر شد. رهبران برزیل بریکس را پلتفرمی برای افزایش نفوذ جنوب جهانی و ایجاد جایگزین‌هایی جدید برای نهادهای مالی غربی می‌دانند.

رابطه برزیل با چین در درجه اول اقتصادی است. چین تقریباً یک سوم کل صادرات برزیل را دریافت می‌کند. این رابطه چین را به کالاهای برزیلی متکی و در عین حال یک لابی قدرتمند طرفدار چین در برزیل ایجاد کرده است. این امر تصمیم‌گیری رهبران برزیل درباره چین را پیچیده و دامنه اقداماتشان را محدود می‌کند.

آمریکا نیز برای برزیل بسیار مهم است. بایدن و لولا در سال 2023، شراکت خود را در حمایت از حقوق کارگران اعلام کردند. دو کشور در زمینه تغییرات اقلیمی همکاری می‌کنند. واشنگتن اشاره (و نه اعلام) کرده است، که از عضویت برزیل در شورای امنیت حمایت می‌کند. اما باوجود لابی قوی طرفدار چین در برزیل، بسیاری از برزیلی‌ها به رفتار بین‌المللی چین به دیده تردید می‌نگرند.

چین و آمریکا هر دو منابع مهم سرمایه گذاری خارجی در برزیل هستند. برزیل به طرح کمربند و جاده نپیوسته است اما بیش از هر کشور دیگری در آمریکای لاتین سرمایه گذاری چین را دریافت می‌کند. برزیل انگیزه‌های اقتصادی فراوانی دارد که باعث می‌شود فقط به یک ابرقدرت متکی نباشد.

رهبران برزیل با وجود بدبینی به چین در برخی زمینه‌ها، ظهور چین را تحولی مثبت می‌دانند، زیرا ابزاری برای ایجاد توازن نرم در برابر آمریکا و تعدیل یکجانبه‌گرایی آن است. لولا تعهدش به همکاری با چین را برای «ایجاد توازن در ژئوپلیتیک جهانی» اعلام کرده است.

برزیل عضو فعال گروه 20، سازمان کشورهای آمریکایی، بانک توسعه بین‌آمریکایی، صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی است و تاکید می‌کند که نمی‌خواهد بریکس به‌عنوان رقیبی برای این نهادها تلقی شود. این کشور در مورد گسترش بریکس تردیدهایی دارد که در نهایت می‌تواند باعث اختلافش با چین شود که تمایل زیادی به این گسترش دارد.

برزیل به دنبال ایفای نقشی بیشتر در شکل دادن به دستورکار ژئوپلیتیک جهانی است. در مجموع، مانند بسیاری از قدرت‌های در حال ظهور، به دنبال حفظ استقلال خود در امور بین‌المللی بوده است و ظهور چین را برای رسیدن به این هدف مفید می‌داند.