توماس دو وال، عضو ارشد اندیشکده آمریکایی کارنگی اروپا در تحلیلی که روی این اندیشکده منتشر شد، نوشت: چند دهه می‌شود که ارمنستان به شدت به روسیه وابسته بوده، خصوصاً به این دلیل که روسیه از این کشور حمایت نظامی و اقتصادی کرده است. این رابطه به ویژه به دلیل مناقشه طولانی‌مدت ارمنستان با جمهوری آذربایجان بر سر ناگورنو-قره‌باغ و تهدیدات ترکیه بسیار مهم بوده است. اما تحولات اخیر، به ویژه حمله روسیه به اوکراین و عدم حمایت کافی روسیه از ارمنستان در جنگ 2020 ناگورنو-قره‌باغ، ارمنستان را بر آن داشته تا در وابستگی خود به روسیه بازنگری کند.

تغییرات امنیتی و نظامی

ارمنستان شروع به متنوع‌سازی شراکت‌های امنیتی خود کرده است. این کشور در پی تقویت روابط با اتحادیه اروپا و ایالات متحده است، در تمرینات ناتو شرکت کرده و در جستجوی تجهیزات نظامی غربی است. علاوه بر این، ارمنستان در حال تقویت روابط دوجانبه با قدرت‌های منطقه‌ای دیگر مانند هند است تا تأمین‌کنندگان نظامی خود را متنوع کرده و وابستگی به تسلیحات روسی را کاهش دهد.

متنوع‌سازی اقتصادی و ادغام با اتحادیه اروپا

از نظر اقتصادی، ارمنستان در تلاش است تا وابستگی خود به بازار روسیه را کاهش دهد. این شامل ادغام بیشتر با اتحادیه اروپا می‌شود که به بزرگ‌ترین بازار صادراتی ارمنستان تبدیل شده است. توافقنامه جامع و پیشرفته مشارکت (CEPA) با اتحادیه اروپا که در سال 2017 امضا شد، گامی اساسی در این راستا است و هدف آن افزایش همکاری‌های اقتصادی، تجاری و تطابق مقررات با استانداردهای اروپایی است.

تغییرات سیاسی داخلی

از نظر سیاسی، تغییراتی نیز در داخل ارمنستان رخ داده است. نخست وزیر نیکول پاشینیان که در سال 2018 به قدرت رسید، اصلاحات دموکراتیک و شفافیت بیشتری را دنبال می‌کند و از ساختارهای الیگارشی که اغلب با احساسات طرفدار روسیه مرتبط بودند، فاصله گرفته است. دولت پاشینیان با چالش‌هایی روبرو بوده است، از جمله نارضایتی عمومی از نحوه مدیریت مناقشه ناگورنو-قره‌باغ، اما همچنان متعهد به هدایت ارمنستان به سوی یک سیاست خارجی مستقل‌تر و متوازن‌تر است.

چالش‌ها و چشم‌اندازهای آینده

مسیر ارمنستان برای دوری nاز نفوذ روسیه با چالش‌هایی مواجه است. روسیه هنوز اهرم‌های قابل توجهی، به ویژه در بخش انرژی و از طریق حضور نظامی خود در ارمنستان در اختیار دارد. علاوه بر این، مناقشه حل نشده ناگورنو-قره‌باغ، با فشار مداوم جمهوری آذربایجان بر ارمنستان، همچنان بزرگ‌ترین چالش باقی مانده خارجی برای این کشور است. ایجاد توازن بین کاهش وابستگی به روسیه و مدیریت تهدیدات امنیتی منطقه‌ای و ایجاد اتحادهای جدید یک کار بسیار حساس خواهد بود.

در نتیجه، تغییر راهبردی ارمنستان برای دوری از نفوذ روسیه، تحت تأثیر ترکیبی از ضرورت ژئوپلیتیکی، عمل‌گرایی اقتصادی و تغییرات سیاسی داخلی است. این گذار، تغییری قابل توجه در دینامیک منطقه قفقاز جنوبی را نشان می‌دهد و تأثیرات گسترده‌ای بر امنیت منطقه‌ای و روابط بین‌المللی دارد.