ماریا لوئیزا فانتاپیه، رئیس برنامه مدیترانه، خاورمیانه و آفریقا در موسسه امور بین‌الملل ایتالیا (IAI) در تحلیلی که در وب‌سایت این اندیشکده منتشر شد، نوشت: دولت‌های اروپایی علاوه بر ابعاد ژئوپلیتیک سقوط اسد، این رویداد را فرصتی برای بازگشت پناهندگان سوری و توقف روند پناهجویان می‌دانند.

اولین واکنش غریزی اروپا ممکن است تعامل با هر موجودیتی در دمشق باشد که از بازگشت پناهندگان استقبال کند و نفوذ روسیه و ایران در منطقه را کاهش ‌دهد اما رهبران اروپایی باید در مقابل این وسوسه احتیاط کنند. این احتیاط فرصتی را فراهم می‌کند تا اروپا تحولات جاری را نظاره کند و با بازیگران منطقه‌ای که خواهان سوریه‌ای باثبات و فراگیر هستند همکاری کند. این احتیاط به آنها در طراحی راهبردی برای تعامل با بازیگران حاضر در صحنه و مذاکره با ترکیه به عنوان  بازیگر قوی‌منطقه‌ای در این کشور کمک خواهد کرد. زمان همچنین به پایتخت‌های اروپایی اجازه می‌دهد تا اهرم‌های خود را برای هدایت این گذار حفظ کنند. اروپا باید به یک فرآیند سیاسی فراگیر متعهد بماند و از اهرم‌های بازسازی و مشارکت سیاسی تدریجی استفاده کند تا مطمئن شود که آینده سوریه منحصراً تحت سلطه جناح‌های مسلح شورشی در دمشق نخواهد بود.

این واقعیت که جناح‌های شورشی نشانه‌هایی از میانه‌روی در برخورد با اقلیت‌ها نشان داده‌اند، تضمینی برای تعهدشان به یک گذار سیاسی که پذیرای تقسیم قدرت باشد، نیست. آنچه تا اینجا شاهد بوده‌ایم بیشتر نشانه‌هایی در جهتی مخالف است. به نظر می‌رسد گروه‌های شورشی مصمم هستند تا با به انحصار درآوردن نیروی قهری از طریق جمع‌آوری سلاح‌هایی که قبلاً به افسران و سربازان سوری تعلق داشت، از برتری نظامی خود برای شکل‌دهی به نظم پسا استبدادی خودشان استفاده کنند. قدرت به دولت موقت به رهبری محمد البشیر منتقل شده است که پیش از این اداره دولتی در شمال غرب کشور تحت کنترل شورشیان را بر عهده داشت. تاکنون هیچ نشانه‌ای از استقبال از مشارکت در یک روند سیاسی بزرگتر که شامل نمایندگانی از دیگر اجزای اپوزیسیون سوریه باشد، مشاهده نشده است.

اولویت‌ها و شرکای اروپایی

تمرکز بر مهاجرت به شکلی که باعث شود به این شورشیان در ازای بازگشت آوارگان سوری مشروعیت داده شود، به اعتبار سیاست خارجی اروپا که به دلیل عملکرد ضعیف در طول جنگ با غزه آسیب دیده است، خدشه بیشتری وارد خواهد کرد.

اروپایی ها باید درک کنند که فقط یک فرآیند فراگیر سیاسی می‌تواند شرایط را برای ماندن اقلیت‌ها در کشور و بازگشت پناهندگان مساعد کند. معدودی از سوری‌ها مایل به بازگشت به کشوری هستند که منحصراً توسط یک جناح سیاسی نظامی اداره می‌شود که یک گرایش شدید ایدئولوژیک به اسلامگرایی سنی دارد.

در عین حال اروپا باید رویکردش در قبال سوریه را از اولویت‌های خود در درگیری روسیه و اوکراین متمایز نگه دارد. رهبران اروپایی باید متوجه باشند که کاهش نفوذ روسیه و ایران در سوریه به معنای حضور ترکیه بیش از حد قدرتمند در دمشق و در سراسر شامات است. اروپا برای آنکه بتواند قدرت افزایش یافته ترکیه در مذاکرات را متعادل کند باید سراغ آن شرکای منطقه‌ای برود که به ثبات در سوریه علاقه‌مند هستند و می‌توانند به عنوان وزنه‌ای در مقابل ترکیه عمل کنند. اردن، مصر، عراق و همچنین امارات و عربستان از ظهور اسلام‌گرایی سنی در سوریه و تأثیر متزلزل‌کننده آن بر سیاست داخلی خود نگرانند. اروپا می‌تواند با این کشورها با هدف هدایت گذار سیاسی در سوریه و جلوگیری از تصرف قدرت توسط یک جناح خاص همکاری کند. اروپا و کشورهای عربی در حمایت از توقف خصومت‌ها درون مرزهای سوریه، در قالب آتش‌بس چند جانبه نفعی مشترک دارند. این کار می‌تواند به مدیریت توسل به زور و توقف تصرف زمین در نبود دولت کمک کند. همچنین می‌تواند به جلوگیری از افزایش خشونت بین جوامع کمک کند و مانع از تبدیل شدن سوریه به کانون رقابت قدرت‌های منطقه‌ای شود. توقف خصومت‌ها، به شکل آتش‌بس، می‌تواند به مهار گروه‌های مورد حمایت ترکیه کمک و از تهاجم بیشتر آنها به شمال شرق سوریه که تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه است، جلوگیری کند و در نتیجه باعث آزادسازی روابط سیاسی و اجتماعی شود. همچنین باعث روشن شدن و احتمالا جلوگیری از تهاجمات غیرقانونی اسرائیل به جنوب سوریه می‌شود. در این دوره متزلزل، عملیات اسرائیل فقط این احتمال را افزایش می‌دهد که سوریه به عرصه مبارزه منطقه‌ای و نه صحنه سازش و همزیستی تبدیل شود.

در نهایت، کشورهای اروپایی و آمریکا، به عنوان اعضای ائتلاف مبارزه با داعش، باید بر جلوگیری از تجدید حیات بالقوه جهادگرایی بین‌المللی تمرکز کنند. حمایت مستمر از نیروهای دموکراتیک سوریه برای تضمین امنیت مرز عراق و سوریه و مدیریت اردوگاه الهول در شمال کشور، که در حال حاضر میزبان افراد فراری از داعش و همچنین افراد و خانواده‌های مرتبط با این گروه است، امری حیاتی است. . در حال حاضر، تعهد آمریکا به حفظ سربازان در این ناحیه متزلزل به نظر می‌رسد. اگرچه جو بایدن به تداوم حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه اشاره کرده اما دونالد ترامپ اعلام کرده است که تمایلی ندارد در «آشفتگی» سوریه گرفتار شود. احتمالا ترکیه دولت آینده آمریکا را تحت فشار قرار خواهد داد تا از شراکت با نیروهای دموکراتیک سوریه برای امنیت در این منطقه صرف نظر کند، به خصوص اگر ارتباط بین این نیروها و حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) پابرجا باشد. بنابراین، اروپا باید در عین حمایت از نیروهای دموکراتیک سوریه، رهبری کرد آن را که هنوز با پ‌ک‌ک ارتباط دارد، تحت فشار بگذارد تا از تهدید تلقی شدن برای آنکارا حذر کند. شمال شرق سوریه که هیچ تهدیدی برای ترکیه محسوب نمی‌شود، گامی رو به جلو برای توانمندسازی رهبران عملگراتر این جنبش و فرصتی برای احیای روند صلح در ترکیه است.

در پایان، اروپا باید آرام باشد و ذهنی باز داشته باشد. احتیاط و تعهد به فرآیندهای سیاسی واقعی باید در اولویت قرار گیرد. سلاح نباید رهبری را به دست بگیرد: رهبری باید در دست سیاست باشد. این همان چیزی است که امکان بازگشت سوری‌های مقیم اروپا و پیشرفت ثبات منطقه را فراهم می‌کند.