شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
جوردانا یوچای، تحلیلگر امنیت غرب آفریقا که تجربه کار در وزارت دفاع آمریکا را دارد در تحلیلی که در وبسایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشت:
یک مشارکت در حال گسترش
تعامل ترکیه در منطقه ساحل پیش از بحران امنیتی در این منطقه آغاز شد. تجارت ترکیه و مالی در دو دهه گذشته با افزایش ۳۲۰۰۰ درصدی از پنج میلیون دلار در سال ۲۰۰۳ به ۱۶۵ میلیون دلار در سال ۲۰۲۲ رسیده است. شرکتهای ترک در توسعه زیرساختها در نیجر نقشی کلیدی داشتهاند. این روابط پایهای محکم را برای همکاری دفاعی ایجاد میکند.
همکاری دفاعی ساحل با ترکیه از سال ۲۰۱۸ بهطور پیوسته افزایش یافت. آنچه با تعهد پنج میلیون دلاری ترکیه به نیروی مشترک G5 ساحل (که اکنون منحل شده) آغاز شد، به مشارکتی گستردهتر تبدیل شد. تصمیم آمریکا برای توقف کمکهای دفاعی در پی کودتاها در بورکینافاسو، چاد، مالی و نیجر توانایی این کشورها برای نگهداری و تهیه تجهیزات آمریکایی را مختل کرد. با وخامت امنیت منطقه و رکود کمکهای غربی، ترکیه به یک شریک جذاب تبدیل شد.
فروش تجهیزات نظامی سنگبنای همکاری دفاعی ساحل-ترکیه است. این همکاری در سال ۲۰۲۲ و زمانی آغاز شد که بورکینافاسو، مالی و نیجر پهپادهای «بیرقدار تی.بی۲» ترکیه را دریافت کردند. این خریدها نشاندهنده یک تغییر در تدارک تجهیزات و چرخش کشورها بهسوی آنکارا بود.
این رابطه به پهپاد محدود نشد: بورکینافاسو و چاد در سال ۲۰۲۲ خودروهای زرهی ترکیه را خریدند. این همکاری زمانی گسترش یافت که نیجر با خرید هواپیماهای ترکیه در سال ۲۰۲۲ به اولین مشتری صادراتی یک هواپیمای کاملاً ترکیهای تبدیل شد. چاد نیز در سال ۲۰۲۳ همان هواپیما را خریداری کرد. تجهیزات ترک شکافهای شدید امنیتی ارتشهای ساحل را برطرف کرده و قابلیتهای جدیدی در اختیارشان قرار داد.
فروش تجهیزات نظامی به رشد روابط و نفوذ ترکیه کمک و همکاری با کشورهای ساحل مسیرهای جدیدی را برای آنکارا فراهم میکند تا منافع منطقهای خود را دنبال کند. یک گزارش اطلاعاتی ترکیه در سال ۲۰۲۴ نیجر را یک «شریک راهبردی» خواند که نفوذ آنکارا در آفریقا را گسترش میدهد.
این روابط به ترکیه امکان رقابت با رقبا را میدهد. بهنظر برخی تحلیلگران گسترش روابط ترکیه به آنکارا کمک میکند تا فرانسه و امارات را دور بزند. بهعلاوه، روابطش با کشورهای ساحل به محدود کردن جنبش گولن کمک کرده است.
کشورهای ساحل آنکارا را یک شریک امنیتی مهم میدانند. همکاریهای دفاعی ممکن است بهفراتر از فروش تجهیزات نظامی گسترش یابد. خبرگزاری فرانسه در سال ۲۰۲۴ گزارش داد که شرکت خصوصی نظامی-امنیتی «سادات اینترنشنال دیفنس» در منطقه ساحل مستقر شده و هزار نیروی سوری دارای قرارداد با سادات در نیجر مستقر شدهاند تا «از پروژهها و منافع ترکیه محافظت کنند.» سادات و وزارت دفاع ملی ترکیه این ادعاها را تکذیب کردهاند اما مجله «آفریقا دیفنس فوروم» نیز گزارش داد که بنا به اعلام ترکیه «این نیروها مستقر شدهاند تا به مشاوره و حفاظت از منافع ترکیه، از جمله معادن، بپردازند.» بر اساس گزارش «ژون آفریک» سادات در اواسط ۲۰۲۴ در مالی مستقر شده و نیروهای نظامی این کشور را آموزش داده است. پرسنل سادات در میان یگانهای نخبه وفادار به رئیسجمهور مالی ادغام شدهاند و به آنها آموزش دادهاند تا از وقوع کودتا جلوگیری کنند. این ادعا در صورت صحت، نشان میدهد که ترکیه از ابزارهای جدیدی برای تعمیق شراکتها و پاسخگویی به نیازهای امنیتی رژیمها استفاده میکند.
گزارشهای پراکندهای هم وجود دارد که نشان میدهد ترکیه در حال گسترش حضور نظامی آشکار خود است. در فوریه ۲۰۲۵، «میلیتری آفریکا» گزارش داد که چاد کنترل یک پایگاه نظامی در شهر «آبِشه» را به ترکیه واگذار کرده است. در صورت تأیید، این نخستین پایگاه ترکیه در منطقه ساحل خواهد بود. همچنین این اقدام میتواند بهعنوان عنصری جدید در همکاریهای دفاعی در نظر گرفته شود.
پیامدها
تحت برخی شرایط همکاری با ترکیه میتواند اهداف منطقهای آمریکا را پیشببرد. کشورهای ساحل برای مقابله با تهدیدات روزافزون تروریستی نیازمند کمکهای دفاعی هستند که آمریکا اغلب قادر به ارائه آن نیست. کمکهای ترکیه با محدودیتهای قانونی مشابه مواجه نیست. هواپیماها، خودروهای زرهی و پهپادهای ترکیه تحرک نیروها را بهبود بخشیده و به نظامیان کمک میکنند تا به مقابله با پایگاههای تروریستی بپردازند. همکاری با ترکیه میتواند به نیروهای نظامی منطقه در مدیریت تهدید گسترش عملیاتهای تروریستی کمک کند.
مشارکت روزافزون ترکیه در منطقه همچنین فرصتهایی را برای مقابله با دشمنان آمریکا فراهم میکند. تجهیزات نظامی ترکیه جایگزین مقرون به صرفه و با کیفیتی برای محصولات چینی یا روسی است.
در عین حال، همکاری با ترکیه خطراتی نیز دارد و واشنگتن باید با چشمانی باز به هرگونه همکاری نزدیک شود. ترکیه مانند آمریکا دریافتکنندگان تجهیزات نظامی پیشرفته را به نظارت بر استفاده نهایی ملزم نمیکند. بهعلاوه، شرکتهای نظامی خصوصی تحت قوانین تعاملی متفاوتی فعالیت میکنند که خطرات مرتبط با استقرار احتمالی سادات در ساحل را برجسته میکند. کمکهای دفاعی ترکیهدر مقایسه با آمرکیا از شروط کمتری برخوردار است و آمریکا در صورت انتخاب همکاری با ترکیه، ممکن است متحمل آسیب اعتباری شود.
همکاری با ترکیه نیز نوشدارویی برای کاهش نفوذ غرب نیست. آنکارا بین همکاری و رقابت با روسیه در نوسان است و رهبران اروپایی را ناامید میکند. ترکیه به دامن زدن به احساسات ضد استعماری در آفریقا متهم شده است. اتحادیه اروپا به همکاری با ترکیه برای «ایجاد یک ائتلاف بینالمللی گسترده که بتواند از [منطقه ساحل] حمایت کند» ابراز علاقه کرده است اما سیاست خارجی ترکیه نشان میدهد که ممکن است اهداف دقیق غرب را دنبال نکند.
هرگونه شراکت با ترکیه باید با دقت تنظیم و از نزدیک رصد شود. شراکت از این پتانسیل برخوردار است که برخی از اهداف آمریکا را پیش ببرد، اما به تنهایی نمیتواند چالشهای گستردهتر ناشی از گسترش چشمگیر تروریسم و چرخش کشورها از غرب سیاسی را رفع کند. آمریکا باید آماده باشد تا وقتی اهداف همسو هستند با ترکیه همکاری کند و در عین حال ظرفیت و انعطافپذیری لازم برای اقدام مستقل در جهت دستیابی به منافع حیاتی خود را حفظ کند.
0 Comments