بنجامین هو در یادداشتی که در وب‌سایت «مدرسه عالی مطالعات بین‌الملل اس.راجاراتنام»-سنگاپور- (RSIS) منتشر شد، نوشت: دیدار شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ماه مه عمدتاً مطابق انتظار پیش رفت؛ به‌طوری که هر دو بی‌آنکه از منافع راهبردی خود چشم‌پوشی کنند، امتیازاتی تاکتیکی دادند. به‌عنوان نخستین بخش از یک روند بالقوه دو مرحله‌ای، احتمال می‌رود دو طرف در ادامه میزان عزم و اراده یکدیگر درباره مسائل اساسی‌تر را محک بزنند.

در سیاست بین‌الملل جمله‌ای رایج وجود دارد که می‌گوید «دشمنِ دشمنِ من، دوستِ من است.» تنش‌زدایی میان آمریکا و چین بیش از پنج دهه پیش امکان‌پذیر شد، زیرا اتحاد جماهیر شوروی تهدیدی مشترک بود که واشنگتن و پکن با آن روبه‌رو بودند. امروز دیگر چنین وضعیتی وجود ندارد.

اگرچه گفت‌وگوهای ترامپ و شی در پکن موضوعات قابل پیش‌بینی مانند تجارت و ژئوپلیتیک را دربر گرفت، اما واقعیت این است که منافع راهبردی آمریکا و چین همچنان ناسازگار باقی مانده‌اند.

اشاره شی جین‌پینگ به «تله توسیدید»، در سخنانش نشان داد که از نگاه او، نپذیرفتن چین به‌عنوان همتای برابر از سوی آمریکا و ترس واشنگتن در خصوص پیشی گرفتنِ چین از آمریکا، از محرک‌های اصلی سیاست خارجی آمریکا در قبال پکن است. چنان‌که توسیدید گفته بود: «خیزش آتن (بخوانید: چین) و ترسی که در اسپارت (بخوانید: آمریکا) ایجاد کرد، جنگ را اجتناب‌ناپذیر ساخت.»

توسیدید امروز: تایوان و فناوری

اشاره شی به تایوان به‌عنوان مسئله‌ای کلیدی که می‌تواند روابط آمریکا و چین را به «تله توسیدید» بکشاند، یادآوری این نکته به واشنگتن است که از دید پکن، روابط دو سوی تنگه تایوان موضوعی داخلی برای چین است و دخالت خارجی می‌تواند با واکنش پکن روبه‌رو شود.

اما این مسئله به دلیل انحصار جهانی تایوان در تولید تراشه‌های نیمه‌رسانای پیشرفته پیچیده‌تر شده است. شرکت «تولید نیمه‌رسانای تایوان» (TSMC) بیش از ۹۰ درصد پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان را تولید می‌کند و بدین ترتیب اهرم فناورانه عظیمی در اختیار دارد.

کریس میلر در کتاب «جنگ تراشه‌ها» میکروچیپ‌ها را با نفت مقایسه می‌کند؛ منبعی کمیاب که جهان مدرن به آن وابسته است و زندگی امروز بدون آن متوقف می‌شود. بنابراین، مسئله تایوان فقط موضوع حاکمیت سرزمینی چین نیست، بلکه موضوع برتری در حوزه فناوری در عرصه جهانی است.

به بیان دیگر، هر کشوری که کنترل تولید و عرضه تراشه‌های پیشرفته را در اختیار داشته باشد، نفوذ چشمگیری بر امور جهانی خواهد داشت. این نکته را وانگ هونینگ، نظریه‌پرداز ارشد کنونی چین، بیش از سه دهه پیش در کتاب «آمریکا علیه آمریکا» مطرح کرده بود. به گفته او، چین اگر بخواهد از نظر قدرت جهانی از آمریکا پیشی بگیرد، باید «در علم و فناوری از آمریکا عبور کند.»

تصرف تایوان و TSMC می‌تواند این هدف را تسهیل کند. اما آیا آمریکا اجازه خواهد داد چنین اتفاقی رخ دهد؟

در ماه‌های اخیر، روابط آمریکا و تایوان بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته است. کنگره آمریکا در ژانویه امسال فروش بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری به تایوان را تصویب کرد، اما این فروش هنوز به تایید دونالد ترامپ نرسیده است.

ترامپ برخلاف جو بایدن، در قبال تایوان کمتر لحن دوستانه داشته و حتی پیش‌تر گفته بود تایوان از چتر امنیتی آمریکا سوءاستفاده می‌کند و صنعت نیمه‌رسانای آمریکا را می‌رباید.

با این حال، فروش تسلیحات به تایوان تمام سیاست آمریکا در قبال این جزیره نیست؛ بلکه هدف آن بازداشتن چین از توسل به زور برای الحاق تایوان به سرزمین اصلی است. ترامپ گفته است که درباره تایوان «هیچ تعهدی در هیچ جهتی نداده» و در عین حال تاکید کرده که شی «حساسیت بسیار شدیدی» نسبت به این مسئله دارد. این سخنان نشان‌دهنده فاصله زیاد دیدگاه دو رهبر درباره تایوان است.

ترامپ همچنین گفته است که «در مدت نسبتا کوتاهی درباره فروش تسلیحات تصمیم‌گیری خواهد کرد»، که می‌تواند نشانه اعلام موضعی جدید در آینده نزدیک باشد.

نتیجه نشست: ایده‌آل نبود، اما کافی بود

حداقل این است که هم پکن و هم واشنگتن می‌توانند ادعای نوعی موفقیت از این نشست داشته باشند، بدون آنکه امتیاز بزرگی بدهند. برای پکن، ازسرگیری صادرات گوشت گاو آمریکا و فروش محصولات کشاورزی نشانه عقب‌نشینی از سیاست‌های مقابله‌به‌مثل قبلی است و این امکان را می‌دهد که چین روابط خود با آمریکا را رابطه‌ای میان دو قدرت برابر معرفی کند، نه رابطه‌ای تابع واشنگتن.

در مقابل، آمریکا اجازه ازسرگیری صادرات تراشه‌های H200 به چین را داد، هرچند این تراشه‌ها جدیدترین و پیشرفته‌ترین مدل‌ها نیستند.

در بیانیه رسمی آمریکا اشاره‌ای به تایوان نشد؛ چیزی که احتمالاً پکن خواهان آن بود. همچنین هیچ‌یک از دو طرف درباره تمدید آتش‌بس تجاری سخنی نگفتند، هرچند بیشتر این طور انتظار می‌رود که وضعیت فعلی تداوم یابد نه این که تغییر کند.

به تعبیر یک تشبیه فوتبالی، وضعیت شبیه تیمی است که ابتدا گل به خودی می‌زند و سپس در دقایق پایانی بازی را مساوی می‌کند؛ نه پیروزی قاطعی است و نه نتیجه‌ای تعیین‌کننده، اما شاید هواداران را راضی کند و برای مربی اندکی اعتبار بخرد.

دور دوم شی–ترامپ

با توجه به دعوت ترامپ از شی برای سفر رسمی به آمریکا در ۲۴ سپتامبر، انتظار می‌رود طی ماه‌های آینده مذاکرات و رایزنی‌های گسترده‌ای در پشت پرده انجام شود تا روابط دو ابرقدرت در وضعیت باثبات‌تری باقی بماند.

حضور مدیران عامل شرکت‌های بزرگ در هیئت همراه ترامپ نشان می‌دهد که روابط تجاری می‌تواند یکی از حوزه‌هایی باشد که دو طرف برای کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک بر آن تمرکز کنند.

اینکه شی تا چه اندازه بازار چین را به روی سرمایه‌گذاری آمریکا باز کند، هنوز روشن نیست؛ اما با توجه به ضعف اقتصادی چین، جذب سرمایه آمریکایی، در صورت تضمین شرایط منصفانه برای شرکت‌ها، می‌تواند برای هر دو طرف سودمند باشد.

همچنین اگر چین بتواند از نفوذ خود بر ایران و روسیه برای پایان دادن به درگیری‌ها استفاده کند، این امر نشانه‌ای مثبت از تمایل پکن به همکاری با واشنگتن برای تثبیت وضعیت جهانی خواهد بود.

این که شی درباره گفت‌وگوهایش با ترامپ پیرامون جنگ ایران اظهار نظری نکرد؛ نشانه‌ای است از اینکه رهبری چین ترجیح می‌دهد روابط راهبردی با تهران را از انظار عمومی دور نگه دارد، برخلاف این ادعای علنی ترامپ که گفته بود شی وعده داده تجهیزات نظامی به ایران ارسال نکند.

در هر حال، نباید نتایج این نشست را با نزدیکی تاریخی مائو و نیکسون در پنجاه سال پیش مقایسه کرد. بدون وجود دشمن مشترکی که دو کشور را متحد کند، تصور مصالحه راهبردی واقعی میان آمریکا و چین دشوار است.

جهان همچنان باید نفس خود را در سینه حبس کند.