جیمز کینگ در گزارشی که در وب‌سایت اندیشکده «چتم هاوس» منتشر شد، نوشت: چین هرگز بلندپروازی‌های خود در حوزه هوش مصنوعی را پنهان نکرده است. در سال ۲۰۱۷، «برنامه توسعه هوش مصنوعی نسل جدید» این کشور هدفش را تبدیل کردن چین به «مرکز اصلی نوآوری هوش مصنوعی در جهان» تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرد.

اکنون پکن در حال تکمیل یکی از ابعاد مهم این برنامه است. چین با تکیه بر توانمندی فناورانه مدل‌های جدید خود، در حال تدوین چشم‌اندازی است که در آن اصولی که باید زیربنای عملکرد هوش مصنوعی و نحوه حکمرانی جهانی آن باشد، مشخص می‌شود.

اما بدون مدل‌های چشمگیر هوش مصنوعی که در سراسر جهان طرفداران گسترده‌ای پیدا کرده‌اند، تلاش پکن برای رهبری حکمرانی هوش مصنوعی از قدرت و توان کافی برخوردار نخواهد بود. پیوند میان توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و تلاش پکن برای پیشبرد حکمرانی این فناوری، در آستانه راه‌اندازی «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی»  (WAICO)در شانگهای در ماه گذشته به‌خوبی نمایان شد.

درست پیش از آغاز این کنفرانس، «کیمی K3» (Kimi K3)، محصول شرکت هوش مصنوعی «مونشات» (Moonshot AI) عرضه شد که یک مدل زبانی بزرگ (LLM) قدرتمند با ۲.۸ تریلیون پارامتر است. این مدل دارای «وزن باز» است؛ یعنی کاربران می‌توانند آن را دانلود و برای اهداف خاص خود تغییر دهند. این ویژگی در مقابل مدل‌های زبانی بزرگ متعلق به شرکت‌های آمریکایی مانند  «اوپن ای.آی»، «گوگل» و «آنتروپیک» قرار دارد که دارای «وزن بسته» هستند؛ به این معنا که امکان دانلود و تغییر آنها وجود ندارد.

Kimi K3  در حال حاضر پس از دو مدل زبانی کلود (Claude)، در رتبه سوم شاخص والس (Vals Index ) قرار دارد و این مدل چینی را به خط مقدم فناوری جهانی هوش مصنوعی رسانده است. برای کاربران بالقوه در سراسر جهان، این ویژگی پیشنهادی جذاب است. این مدل چینی، عملکردی پیشرفته را در قالب وزن باز ارائه می‌کند و می‌توان آن را با هزینه‌ای بسیار کمتر، به ازای هر میلیون توکن خروجی، نسبت به مدل‌های پیشرو آمریکایی اجرا کرد.

این مزیت‌های ساختاری، از زیربنای دیپلماسی هوش مصنوعی چین و تلاش آن برای تبدیل شدن به یک تعیین‌کننده قواعد، از طریق ایجاد نهادهایی مانند  WAICO حمایت می‌کنند. پیشنهادهایی که چین در کنفرانس شانگهای مطرح کرد، تردیدی باقی نمی‌گذارد که راهبرد پکن، جذب کشورهای «جنوب جهانی» و استفاده از ظرفیت آنها برای کمک به تعیین هنجارها و قواعد حاکم بر هوش مصنوعی در سطح بین‌المللی است.

در واقع، هر ۲۹ عضو بنیان‌گذار WAICO از کشورهای جنوب جهانی هستند که از جمله آنها می‌توان به اندونزی، برزیل، مالزی، آفریقای جنوبی، سنگال، روسیه و پاکستان اشاره کرد. بر اساس گفت‌وگویی خصوصی با یک مقام چینی، پکن قصد دارد عضویت در WAICO را به‌طور گسترده افزایش دهد که عمدتا از طریق افزودن کشورهای بیشتری از جنوب جهانی انجام خواهد شد.

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سخنرانی خود برای اعلام راه‌اندازی WAICO وعده داد که به «کشورهای جنوب جهانی برای ایجاد ظرفیت و پر کردن شکاف‌های هوش مصنوعی و دیجیتال» کمک کند و «از ایجاد بی‌عدالتی تاریخی جدید در حوزه هوش مصنوعی جلوگیری کند». اظهارات او بر اصولی استوار است که در «برنامه اقدام چین برای حکمرانی جهانی هوش مصنوعی» که سال گذشته منتشر شد، تعیین شده‌اند؛ از جمله حمایت از جنوب جهانی و کمک به آنها برای «دسترسی واقعی و استفاده از هوش مصنوعی.»

چین برنامه‌هایی برای فراهم کردن حدود ۵۰۰۰ فرصت آموزشی از طریق مراکز همکاری در مجامعی دارد که یا تحت رهبری چین قرار دارند یا چین یکی از اعضای کلیدی آنهاست؛ از جمله آسه‌آن، اتحادیه آفریقا، سازمان همکاری شانگهای و بریکس.

یکی دیگر از ویژگی‌های دیدگاه چین درباره حکمرانی جهانی هوش مصنوعی این است که این فناوری باید همچنان تحت کنترل انسان باقی بماند. چین با نسخه‌ای از AGI  یا هوش مصنوعی عمومی که در آن مدل‌های هوش مصنوعی به‌صورت مستقل خود را آموزش می‌دهند و یک سامانه فوق‌هوشمند فراتر از کنترل انسان ایجاد می‌کنند، مخالف است. در چارچوب چین، کنترل انسانی عملا به معنای قرار داشتن هوش مصنوعی تحت کنترل نهادهای کلیدی حزب کمونیست، مانند «اداره فضای سایبری چین»، است. شی در سخنرانی خود در WAICO  گفت قوانین، مقررات، نظارت فناورانه و سامانه‌های واکنش اضطراری باید برای تقویت امنیت ایجاد شوند.

با وجود اینکه ترکیب مدل‌های جدید هوش مصنوعی چین و دیدگاه این کشور درباره حکمرانی، پیشنهادی قدرتمند برای کشورهای سراسر جهان ایجاد می‌کند، چالش‌هایی نیز در  چشم‌انداز آن به چشم می‌خورد.

یکی از نگرانی‌ها، اقدام پکن برای محدود کردن احتمالی انتقال داده‌های کلیدی مورد نیاز برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ چینی به خارج از کشور است. بر اساس گزارش فایننشیال تایمز، نهادهای دولتی چین با شرکت‌هایی مانند «علی بابا»  (Alibaba)، «بایت دنس» (ByteDance) و Zhipu درباره این موضوع گفت‌وگو کرده‌اند که آیا باید به کاربران خارجی اجازه دانلود وزن مدل‌های هوش مصنوعی آنها داده شود یا خیر؟ چنین محدودیت‌هایی جذابیت مدل‌های زبانی چینی را کاهش می‌دهد و می‌تواند محبوبیت جهانی آنها را تضعیف کند.

چالش مهم دیگر برای پکن، به یک پرسش پیچیده درباره توانایی هوش مصنوعی در گرفتن مشاغل انسان‌ها مربوط می‌شود. حدود ۳۲۰ میلیون نفر در اقتصاد موسوم به «اقتصاد پلتفرمی» چین فعالیت می‌کنند؛ اقتصادی که بسیاری از شاغلان آن از حمایت‌های حقوقی کارگران و تأمین اجتماعی برخوردار نیستند. بنابراین، مسئله اشتغال ناقص از هم‌اکنون موضوعی حساس در چین است. اگر سیاست‌های ملی جامعی برای جبران از دست رفتن مشاغل ناشی از هوش مصنوعی وجود نداشته باشد، این موضوع می‌تواند به یک نقطه کور برای پکن تبدیل شود.

اما تصویر بزرگ‌تر این است که کدام یک از دو کشور چین یا آمریکا، راهبرد بهتری برای پیروزی در رقابت هوش مصنوعی دارد. قضاوت درباره این مسئله درحال حاضر دشوار است، زیرا این دو کشور از چند جهت مهم، در حال رقابت در دو مسیر کاملا متفاوت هستند.

چین در حال رواج مدل‌های دارای وزن باز یا متن‌باز است که از نظر محاسباتی کارآمد هستند و دانلود و استفاده از آنها رایگان یا کم‌هزینه است. این راهبرد تاکنون بسیار موفق بوده است. بر اساس گزارش «ساوت چاینا مورنینگ پست»، مجموعه مدل‌های «کیوون» (Qwen ) شرکت «علی بابا» نزدیک به یک میلیارد بار دانلود شده‌اند. این حضور بین‌المللی به تقویت تلاش چین برای رهبری فرایندی از طریق WAICO، با هدف تدوین قواعد و تعیین هنجارهای مربوط به استفاده بین‌المللی از هوش مصنوعی، کمک می‌کند.

در مقابل، آمریکا به مدل‌های بسته و اختصاصی متکی است که به کاربران اجازه دانلود کد مدل زبانی بزرگ یا تغییر وزن‌های زیربنایی آن را نمی‌دهند و در نتیجه امکان سفارشی‌سازی توسط کاربران را محدود می‌کنند. یکی از دلایل این رویکرد، حفظ سطح بالایی از امنیت است؛ در حالی که آزمایشگاه‌های آمریکایی مانند«اوپن ای.آی» (OpenAI) و «آنتروپیک» در پی توسعه AGI هستند. دلیل دیگر رویکرد بسته و امنیت‌محور به هوش مصنوعی، اهمیت این فناوری برای ارتش آمریکا است.

با این حال، ممکن است شرایط در حال تغییر باشد. مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا «Meta»، خواستار کاهش موانع آمریکا بر سر راه هوش مصنوعی متن‌باز برای رقابت با مدل‌های چینی شده است. ان ویدیا (Nvidia) یکی از ارزشمندترین شرکت‌های جهان، نیز مدل Nemotron 3.5  را به‌صورت متن‌باز و با وزن باز عرضه کرده و از الگوی آمریکایی پیشین فاصله گرفته است.

در حقیقت، رقابت هوش مصنوعی میان آمریکا و چین هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارد. و تاکنون، دو ابرقدرت در شرایط و بر اساس قواعدی کاملا متفاوت با یکدیگر رقابت کرده‌اند.